Biểu hiện khô mắt thường gặp và cách chăm sóc thị lực hằng ngày

Khô mắt là gì?

Hội chứng khô mắt là tình trạng tổn thương bề mặt nhãn cầu mạn tính do mất cân bằng trong cấu trúc màng phim nước mắt. Màng phim nước mắt bình thường bao gồm ba lớp thiết yếu: lớp lipid ngoài cùng giúp ngăn ngừa bốc hơi, lớp nước ở giữa cung cấp oxy và dưỡng chất nuôi giác mạc, cùng lớp nhầy trong cùng giúp nước mắt bám dính đều trên biểu mô.

Khi bất kỳ thành phần nào trong ba lớp này bị suy giảm số lượng hoặc suy giảm chất lượng, màng nước mắt sẽ nhanh chóng đứt gãy giữa các lần chớp mắt. Kết quả là các tế bào biểu mô giác mạc và kết mạc bị phơi nhiễm trực tiếp với không khí, dẫn đến tình trạng cọ xát cơ học, kích ứng thần kinh và phản ứng viêm vi thể trên bề mặt nhãn cầu. Tình trạng này có xu hướng gia tăng ở người làm việc nhiều với màn hình điện tử, người lớn tuổi, phụ nữ sau mãn kinh hoặc người thường xuyên tiếp xúc với môi trường khô hanh, khói bụi.

Cảm giác cộm rát và xốn như có dị vật trong nhãn cầu

Một trong những biểu hiện phổ biến nhất của hội chứng khô mắt là cảm giác như có hạt cát, bụi bẩn hoặc dị vật nhỏ mắc kẹt dưới mí mắt. Người mắc thường cảm thấy nóng rát, xốn xang hoặc châm chích khó chịu, đặc biệt rõ rệt sau một ngày dài làm việc hoặc khi ở trong môi trường điều hòa nhiệt độ thấp. Hiện tượng này xuất hiện do bề mặt nhãn cầu bị mất đi độ ẩm tự nhiên, khiến ma sát giữa mí mắt và giác mạc tăng lên mỗi khi chớp mắt.

Nhiều người có phản xạ tự nhiên là đưa tay lên dụi mắt nhằm xua tan cảm giác vướng víu. Tuy nhiên, hành động dụi mắt liên tục có thể gây tổn thương các tế bào biểu mô giác mạc mỏng manh, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm kết mạc hoặc trầy xước giác mạc. Cảm giác cộm rát thường trở nên nặng hơn vào buổi chiều tối hoặc sau các đợt tập trung thị giác kéo dài.

Thị lực mờ từng lúc và chảy nước mắt sống phản xạ

Tình trạng mắt nhòe mờ từng lúc, không cố định là dấu hiệu thường khiến người bệnh lo lắng. Khi tập trung đọc tài liệu hoặc nhìn màn hình, thị lực có thể giảm tạm thời nhưng nhanh chóng rõ nét trở lại sau vài lần chớp mắt liên tục. Hiện tượng này xuất phát từ việc màng phim nước mắt đứt gãy quá nhanh, khiến bề mặt quang học của giác mạc mất đi độ phẳng mịn để khúc xạ ánh sáng đồng đều.

Nhiều người cũng gặp phải tình trạng chảy nước mắt sống liên tục dù đang bị khô mắt. Bề mặt nhãn cầu khi bị khô ráp sẽ kích thích các đầu mút thần kinh cảm giác ở giác mạc, kích hoạt tuyến lệ chính tiết ra nước mắt phản xạ với số lượng lớn. Lượng nước mắt phản xạ này thiếu hụt lớp nhầy và lớp lipid bôi trơn nên dễ trôi tuột và bốc hơi nhanh, không giúp duy trì độ ẩm ổn định cho nhãn cầu.

Mắt nhạy cảm với ánh sáng và nhanh mỏi khi tập trung

Bề mặt nhãn cầu bị khô ráp khiến mắt trở nên dễ kích ứng hơn bình thường khi tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, đèn huỳnh quang hoặc ánh sáng xanh từ màn hình máy tính. Người bệnh thường có phản xạ nheo mắt, chói mắt hoặc cảm thấy căng tức hốc mắt khi bước ra ngoài trời nắng hay nhìn vào thiết bị điện tử. Tình trạng này khiến người làm việc văn phòng cảm thấy mỏi mắt rất nhanh, kèm theo cảm giác nặng mi và khó mở mắt to vào buổi sáng.

Đôi mắt cũng có thể xuất hiện các tia máu đỏ li ti ở kết mạc do các mạch máu nông phản ứng với tình trạng thiếu ẩm và viêm vi thể. Khi tiếp xúc với gió, khói thuốc lá hoặc không khí hanh khô, mắt phản ứng dữ dội bằng cách cay xè và chảy nước mắt. Mức độ mỏi mắt tăng dần vào cuối ngày làm việc thể hiện rõ sự suy giảm chất lượng của màng phim nước mắt.

Các biện pháp đơn giản giúp bảo vệ màng phim nước mắt hằng ngày

Việc hình thành thói quen chớp mắt đều đặn giúp phân bố lại màng phim nước mắt trên giác mạc, đặc biệt hữu ích với người làm việc văn phòng. Áp dụng quy tắc 20-20-20 bằng cách sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, hướng tầm nhìn ra xa khoảng 6 mét trong 20 giây để hệ cơ điều tiết của mắt được thư giãn.

Đặt màn hình máy tính thấp hơn tầm mắt từ 10 đến 15 độ hỗ trợ thu hẹp khe mi, làm chậm tốc độ bốc hơi nước mắt. Trong môi trường điều hòa, nên sử dụng thêm máy phun sương tạo ẩm và tránh để gió lạnh thổi thẳng vào mặt. Khi di chuyển ngoài trời, đeo kính chắn bụi giúp giảm ma sát gió lên giác mạc. Trường hợp cần dùng nước mắt nhân tạo để cấp ẩm, người bệnh nên tham khảo tư vấn của bác sĩ nhãn khoa hoặc dược sĩ để chọn loại dung dịch không chứa chất bảo quản phù hợp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc mắt phổ thông, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người đọc tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid, kháng sinh hoặc thuốc co mạch kéo dài khi chưa có chỉ định từ bác sĩ nhãn khoa, vì việc dùng sai thuốc có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như tăng nhãn áp hoặc loét giác mạc. Khi có biểu hiện bất thường kéo dài, cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra trực tiếp.

Tóm tắt

Khô mắt tuy là tình trạng phổ biến nhưng không nên chủ quan vì màng phim nước mắt đóng vai trò bảo vệ giác mạc trước vi khuẩn và tổn thương cơ học. Việc nhận biết sớm cảm giác cộm xốn, mỏi mắt hay nhìn mờ thoáng qua giúp mỗi người chủ động điều chỉnh thói quen làm việc và sinh hoạt. Khi các khó chịu kéo dài, thăm khám chuyên khoa mắt là bước cần thiết để tìm đúng nguyên nhân và bảo vệ thị lực lâu dài.