Biểu hiện của thủy đậu giai đoạn đầu và cách nhận biết sớm

Biểu hiện của thủy đậu giai đoạn đầu là gì?

Thủy đậu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus varicella zoster gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi tiếp xúc với giọt bắn của người bệnh hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ các mụn nước. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất ở trẻ em, thường bùng phát thành các đợt dịch nhỏ vào giai đoạn chuyển mùa đông xuân.

Biểu hiện của thủy đậu giai đoạn đầu thường bắt đầu sau một thời kỳ ủ bệnh kéo dài mà không có dấu hiệu báo trước. Khi virus bắt đầu hoạt động mạnh trong hệ thống tuần hoàn, cơ thể sẽ phản ứng bằng các triệu chứng tiền triệu toàn thân trong khoảng một đến hai ngày trước khi các thương tổn dạng bọng nước bộc lộ rải rác trên bề mặt da. Nhận diện sớm thời điểm khởi phát đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát lây nhiễm và ngăn ngừa biến chứng bội nhiễm vi khuẩn.

Thời điểm khởi phát và thời gian ủ bệnh của thủy đậu

Trước khi bộc lộ các triệu chứng lâm sàng rõ rệt, virus varicella zoster xâm nhập vào cơ thể và trải qua giai đoạn ủ bệnh kéo dài khoảng mười đến hai mươi mốt ngày, phổ biến nhất là từ mười bốn đến mười sáu ngày. Trong thời gian này, người nhiễm hoàn toàn không có triệu chứng bất thường và sinh hoạt bình thường.

Sau thời gian ủ bệnh, bệnh bước vào giai đoạn khởi phát hay còn gọi là thời kỳ tiền triệu. Giai đoạn này chỉ diễn ra khá ngắn, thường từ hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ. Ở người lớn và thanh thiếu niên, các dấu hiệu khởi phát thường rõ ràng và gây mệt mỏi nhiều hơn so với trẻ nhỏ. Đây cũng là thời điểm virus bắt đầu nhân lên mạnh mẽ ở niêm mạc đường hô hấp và chuẩn bị phát tán ra toàn thân, khiến khả năng lây lan bắt đầu xuất hiện ngay cả khi chưa có nốt mụn nước nào nổi trên da.

Các triệu chứng toàn thân thường gặp trong giai đoạn sớm

Các biểu hiện đầu tiên của bệnh thủy đậu thường tương tự như một đợt cảm cúm thông thường, khiến người bệnh dễ chủ quan và bỏ qua. Dấu hiệu điển hình nhất là sốt nhẹ đến sốt vừa, dao động trong khoảng từ ba mươi bảy độ năm đến ba mươi tám độ năm. Một số trường hợp người lớn có thể bị sốt cao hơn kèm theo cảm giác ớn lạnh từng cơn.

Bên cạnh sốt, người bệnh cảm thấy mệt mỏi uể oải rõ rệt, đau nhức mình mẩy, ê ẩm các khớp và đau đầu âm ỉ kéo dài. Tình trạng chán ăn, ăn không ngon miệng, khô họng hoặc đau rát họng nhẹ cũng rất thường gặp. Trẻ nhỏ trong giai đoạn này thường quấy khóc, giảm vận động, biếng ăn và có thể bị quấy rầy giấc ngủ. Do các triệu chứng mang tính chất toàn thân và không đặc hiệu, nhiều người thường nhầm lẫn với viêm đường hô hấp trên.

Đặc điểm tổn thương da và nốt ban trong những ngày đầu

Dấu hiệu đánh dấu sự chuyển tiếp từ giai đoạn tiền triệu sang giai đoạn toàn phát là sự xuất hiện của các nốt ban đầu tiên trên da. Những tổn thương ban đầu thường là các dát phẳng màu hồng đỏ hoặc sẩn đỏ có kích thước nhỏ vài milimet. Các nốt ban này thường khởi phát ở vùng ngực, lưng hoặc mặt rồi nhanh chóng lan tỏa ra toàn bộ thân mình, da đầu và tay chân.

Điểm đặc trưng của ban thủy đậu là tốc độ tiến triển rất nhanh. Chỉ trong vòng mười hai đến hai mươi bốn giờ sau khi nổi sẩn đỏ, tại trung tâm của nốt ban sẽ phồng lên thành mụn nước nhỏ chứa dịch trong suốt, có hình tròn hoặc bầu dục, thành mỏng và xung quanh có viền đỏ. Cảm giác ngứa ngáy dữ dội bắt đầu xuất hiện cùng với sự hình thành của mụn nước, khiến người bệnh rất khó chịu và thường có phản xạ gãi làm trầy xước bề mặt da.

Phân biệt ban thủy đậu sớm với các bệnh phát ban khác

Ở giai đoạn vừa mới nổi sẩn đỏ, thủy đậu rất dễ bị nhầm với các bệnh lý da liễu khác như sởi, rubella, dị ứng thời tiết hoặc phát ban do virus thông thường. Với bệnh sởi, ban đỏ thường mịn màng, bắt đầu từ sau tai, chân tóc lan dần xuống mặt và toàn thân, thường đi kèm các triệu chứng mắt đỏ nhiều gỉ và viêm long đường hô hấp nặng nề nhưng không bao giờ hóa mụn nước.

Trong khi đó, bệnh tay chân miệng cũng xuất hiện mụn nước nhưng vị trí phân bố lại rất chọn lọc, tập trung chủ yếu ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông và bên trong niêm mạc miệng. Ngược lại, tổn thương thủy đậu lan tỏa toàn thân và phân bố nhiều nhất ở vùng thân mình. Ngoài ra, phát ban do dị ứng thường có dạng mề đay, mảng gồ trên da, ngứa nhiều nhưng màu sắc thay đổi nhanh và không có dịch lỏng bên trong nốt sẩn.

Những biện pháp xử trí đúng đắn ngay khi nghi ngờ mắc bệnh

Ngay khi nhận thấy những biểu hiện nghi ngờ mắc thủy đậu, việc đầu tiên cần làm là chủ động cách ly tại phòng riêng thoáng khí để tránh lây nhiễm cho người thân, đặc biệt là phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh. Người bệnh cần dành thời gian nghỉ ngơi, uống đủ nước ấm và ăn các món ăn lỏng, dễ tiêu hóa như súp hoặc cháo dinh dưỡng.

Cần giữ vệ sinh da sạch sẽ bằng cách tắm nhanh hoặc lau người nhẹ nhàng với nước ấm sạch, tuyệt đối không dùng khăn chà xát làm vỡ mụn nước. Cắt ngắn móng tay hoặc đeo găng tay vải cho trẻ nhỏ để phòng tránh việc cào gãi gây nhiễm trùng thứ phát. Đồng thời, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế hoặc liên hệ bác sĩ để được hướng dẫn theo dõi sát sao, sử dụng các dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ đúng cách mà không tự ý áp dụng mẹo dân gian.

Lưu ý an toàn

Không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc kháng virus, kháng sinh hoặc thuốc bôi chứa corticoid khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không sử dụng aspirin để hạ sốt cho trẻ em và thanh thiếu niên mắc thủy đậu do nguy cơ gây ra hội chứng Reye nguy hiểm đến tính mạng. Cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao liên tục không hạ, lơ mơ, khó thở, ho nhiều hoặc nốt ban bị sưng đỏ, chảy mủ và đau nhức dữ dội.

Tóm tắt

Nhận biết biểu hiện của thủy đậu giai đoạn đầu giúp người bệnh chủ động cách ly và thực hiện các biện pháp chăm sóc kịp thời. Việc phát hiện sớm không chỉ hạn chế nguy cơ lây lan trong gia đình, trường học mà còn giúp theo dõi sát sao tiến triển bệnh, giảm thiểu tối đa các biến chứng nguy hiểm. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, việc thăm khám bác sĩ là cần thiết để có chỉ dẫn an toàn nhất.