Biểu hiện ban đầu và triệu chứng viêm phổi cấp do virus corona
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm phổi cấp do virus corona là biến chứng hô hấp nguy hiểm xảy ra khi mầm bệnh lan sâu vào các phế nang, làm suy giảm khả năng trao đổi oxy của phổi. Việc nhận biết sớm các biểu hiện ban đầu đóng vai trò quyết định giúp phát hiện kịp thời nguy cơ suy hô hấp và can thiệp y tế đúng lúc.
Bài viết dưới đây tổng hợp các thông tin thường thức về biểu hiện lâm sàng ban đầu, dấu hiệu cảnh báo tổn thương phổi cấp và những lưu ý theo dõi sức khỏe an toàn tại nhà.
Triệu chứng viêm phổi cấp do virus corona là gì?
Viêm phổi cấp do virus corona là tình trạng nhiễm trùng cấp tính ở nhu mô phổi gây ra bởi các chủng virus thuộc họ Coronaviridae, đặc biệt là chủng virus SARS-CoV-2. Khi virus xâm nhập qua đường hô hấp, chúng bám vào các thụ thể trên biểu mô đường thở, nhân lên nhanh chóng và kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ. Khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức, quá trình viêm không chỉ giới hạn ở đường hô hấp trên mà lan tràn xuống đường hô hấp dưới, gây viêm thành phế nang, phù nề mô kẽ và tiết dịch rỉ viêm vào lòng phế nang. Hậu quả là diện tích màng phế nang mao mạch phục vụ cho việc khuếch tán khí oxy và carbon dioxide bị thu hẹp đáng kể, dẫn đến tình trạng giảm thông khí, tụt oxy trong máu và suy hô hấp. Viêm phổi có thể diễn tiến từ mức độ nhẹ, vừa cho đến viêm phổi nặng kèm đông đặc phổi hoặc hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển. Do đó, việc nắm rõ tiến trình bệnh và các triệu chứng cảnh báo có ý nghĩa quan trọng trong công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Dấu hiệu ban đầu ở giai đoạn khởi phát viêm đường hô hấp
Quá trình nhiễm virus corona thường bắt đầu ở biểu mô đường hô hấp trên như mũi họng, sau đó virus có thể nhân lên và di chuyển xuống phế nang gây viêm nhiễm mô phổi. Ở giai đoạn khởi phát, người bệnh thường cảm thấy sốt vừa đến sốt cao khó hạ, kèm cảm giác ớn lạnh, gai rét và đau nhức cơ khớp toàn thân. Triệu chứng ho xuất hiện sớm, ban đầu là ho khan từng cơn gây rát cổ họng, sau đó có thể tiến triển thành ho có đờm đặc hoặc đờm vướng sâu ở ngực. Bên cạnh đó, người bệnh thường bị đau đầu dai dẳng, mất khứu giác, mất vị giác, nghẹt mũi và mệt mỏi rã rời dù không vận động nặng. Một số trường hợp có thể gặp các dấu hiệu tiêu hóa kèm theo như tiêu chảy nhẹ, buồn nôn hoặc chán ăn, khiến thể trạng suy giảm nhanh chóng. Những biểu hiện ban đầu này rất dễ nhầm lẫn với cảm cúm thông thường hoặc nhiễm trùng hô hấp trên, nhưng việc theo dõi sát mức độ đáp ứng của cơ thể là rất cần thiết để phát hiện kịp thời thời điểm virus tấn công sâu xuống nhu mô phổi.
Triệu chứng điển hình khi virus corona gây tổn thương phổi
Khi tình trạng viêm xâm lấn sâu vào phế nang và tổ chức kẽ của phổi, quá trình trao đổi khí bị cản trở dẫn đến các triệu chứng viêm phổi cấp đặc trưng. Biểu hiện rõ ràng nhất là cảm giác tức ngực, đau thắt hoặc nặng vùng ngực khi hít thở sâu, đi kèm với tình trạng khó thở tăng dần. Người bệnh nhận thấy mình thở gấp, thở hổn hển ngay cả khi chỉ thực hiện các sinh hoạt nhẹ nhàng như đi lại trong phòng, vệ sinh cá nhân hoặc nói một câu dài liên tục. Cơn ho trở nên dữ dội hơn, đờm có thể đổi màu vàng sẫm, xanh rêu hoặc có tia máu do niêm mạc phế quản tổn thương sung huyết. Ở nhiều người, cơ thể xuất hiện tình trạng thiếu oxy mô nhưng không có cảm giác khó thở dữ dội lúc đầu, được gọi là hiện tượng thiếu oxy thầm lặng. Nếu dùng máy đo nồng độ oxy xung đầu ngón tay SpO2, chỉ số này có thể đã tụt xuống dưới 94%, báo hiệu phổi đang bị đông đặc, tổn thương kính mờ hoặc xẹp phế nang trên diện rộng. Khi phát hiện các triệu chứng hô hấp dưới này, người bệnh cần được thăm khám tại chuyên khoa hô hấp để chụp X-quang hoặc cắt lớp vi tính lồng ngực.
Các dấu hiệu cảnh báo suy hô hấp cấp cần cấp cứu khẩn cấp
Viêm phổi cấp do virus corona có thể tiến triển thành hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển ARDS nguy hiểm đến tính mạng nếu không được xử trí khẩn cấp. Gia đình cần đặc biệt lưu tâm đến các dấu hiệu cảnh báo đỏ để đưa người bệnh đến khoa cấp cứu ngay lập tức. Các dấu hiệu nguy hiểm bao gồm nhịp thở tăng nhanh trên 24 đến 30 lần mỗi phút, co kéo mạnh các cơ hô hấp phụ như hõm ức, cơ liên sườn và cơ ức đòn chũm khi thở. Màu sắc da và niêm mạc thay đổi rõ rệt, đặc biệt là đầu ngón tay, ngón chân, viền môi và chóp mũi trở nên tím tái hoặc nhợt nhạt do thiếu oxy máu trầm trọng. Về mặt thần kinh, người bệnh có thể biểu hiện lơ mơ, ngủ gà, li bì khó đánh thức, lú lẫn, mất định hướng không gian hoặc bứt rứt, kích động dữ dội. Ngoài ra, việc tụt huyết áp với cảm giác choáng váng khi đứng dậy, mạch nhanh nhỏ khó bắt, tiểu ít hoặc sốt cao co giật cũng là những dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang rơi vào tình trạng suy hô hấp nặng kết hợp sốc nhiễm khuẩn hoặc phản ứng viêm toàn thân, đòi hỏi phải được hồi sức tích cực.
Nhóm đối tượng có nguy cơ cao diễn tiến viêm phổi nặng
Mức độ nghiêm trọng của viêm phổi cấp do virus corona có sự phân hóa rõ rệt tùy thuộc vào độ tuổi và bệnh lý nền của từng cá nhân. Người cao tuổi từ 65 tuổi trở lên và những người có sẵn các bệnh mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính COPD, hen phế quản, giãn phế quản, suy tim, bệnh mạch vành, tăng huyết áp, đái tháo đường, xơ gan hoặc suy thận mạn tính có nguy cơ tổn thương phổi lan tỏa rất cao. Ở người cao tuổi, triệu chứng viêm phổi đôi khi không rầm rộ, người bệnh có thể không sốt cao nhưng lại xuất hiện tình trạng suy kiệt nhanh, ăn uống kém, lú lẫn hoặc ngã bất thường. Phụ nữ mang thai, đặc biệt là trong ba tháng giữa và ba tháng cuối thai kỳ, cùng với người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, người sau ghép tạng hoặc bệnh nhân ung thư đang hóa trị cũng là đối tượng dễ chuyển biến nặng. Việc theo dõi sát sao các chỉ số sinh tồn như nhịp thở, mạch, nhiệt độ và SpO2 ở những nhóm người này ngay từ ngày đầu nhiễm bệnh đóng vai trò then chốt giúp bác sĩ can thiệp điều trị sớm trước khi xảy ra biến chứng hô hấp nghiêm trọng.
Lưu ý an toàn
Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y học phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc kháng sinh, thuốc kháng virus, corticosteroid hay thuốc giảm ho liều cao khi chưa có chỉ định y tế. Không tự ý dùng bình oxy hoặc máy tạo oxy tại nhà khi chưa được nhân viên y tế hướng dẫn, vì việc thở oxy sai lưu lượng có thể gây nguy hiểm cho người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Khi người bệnh có bất kỳ biểu hiện thở mệt, khó thở hoặc SpO2 giảm, cần liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất.
Tóm tắt
Viêm phổi cấp do virus corona là tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp dưới cần được phát hiện sớm để can thiệp y tế kịp thời. Việc chú ý theo dõi các biểu hiện thay đổi của nhịp thở, độ bão hòa oxy và trạng thái thể lực toàn thân giúp người bệnh chủ động đi khám, hạn chế nguy cơ chuyển nặng và bảo vệ sức khỏe hô hấp lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu khởi phát viêm phổi do virus corona thường xuất hiện khi nào?
Khởi phát viêm phổi cấp do virus corona thường có các dấu hiệu sớm như sốt kéo dài dai dẳng, ho khan hoặc ho có đờm, cảm giác nặng ngực, ớn lạnh và mệt mỏi suy kiệt. Khi virus bắt đầu lan xuống nhu mô phổi, người bệnh sẽ cảm nhận nhịp thở tăng lên rõ rệt.
Làm sao phân biệt khó thở thông thường với khó thở do viêm phổi cấp?
Khó thở do viêm phổi thường đi kèm cảm giác hụt hơi khi nói chuyện hoặc đi lại nhẹ, cánh mũi phập phồng, nhịp thở nhanh trên 20 lần một phút và chỉ số SpO2 giảm xuống dưới 95%. Nếu khó thở tăng dần khi nghỉ ngơi, người bệnh cần đến bệnh viện ngay lập tức.
Có nên tự đo nồng độ oxy SpO2 tại nhà khi nghi ngờ viêm phổi không?
Thiết bị đo oxy xung đầu ngón tay SpO2 rất hữu ích để theo dõi nồng độ oxy máu mao mạch tại nhà. Nếu kết quả đo nhiều lần liên tiếp dưới 94% khi thở khí phòng hoặc có xu hướng tụt nhanh, đây là cảnh báo thiếu oxy thầm lặng cần được nhân viên y tế hỗ trợ khẩn cấp.
Những ai có nguy cơ cao tiến triển thành viêm phổi cấp nặng?
Người cao tuổi, người có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính COPD, hen phế quản, suy tim, đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc béo phì có nguy cơ tổn thương phổi tiến triển nhanh hơn. Nhóm đối tượng này cần được cơ sở y tế theo dõi sát ngay khi nhiễm virus đường hô hấp.
Cần làm gì đầu tiên khi phát hiện người thân có dấu hiệu viêm phổi cấp?
Khi nghi ngờ viêm phổi cấp, người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc kháng viêm hay thở oxy tại nhà mà không có chỉ định chuyên môn. Việc cần làm là liên hệ cơ sở y tế gần nhất, giữ ấm đường thở, uống đủ nước và đo huyết áp, nhịp thở định kỳ.
