Biến chứng xuất huyết tiêu hóa nguy hiểm như thế nào?

Biến chứng xuất huyết tiêu hóa là gì?

Xuất huyết tiêu hóa được phân loại thành xuất huyết tiêu hóa trên và xuất huyết tiêu hóa dưới dựa trên vị trí giải phẫu so với góc Treitz. Nguyên nhân gây chảy máu rất đa dạng, phổ biến nhất là viêm loét dạ dày tá tràng, rách niêm mạc thực quản, vỡ giãn tĩnh mạch thực quản ở người xơ gan, polyp đường tiêu hóa, dị dạng mạch máu hoặc các khối u ác tính.

Mức độ nguy hiểm của biến chứng xuất huyết tiêu hóa phụ thuộc vào tốc độ mất máu, lượng máu bị mất và thể trạng nền của từng người bệnh. Mất máu cấp tính với khối lượng lớn sẽ kích hoạt hàng loạt rối loạn huyết động và chuyển hóa, đe dọa trực tiếp chức năng của não bộ, tim mạch, gan và thận. Ngay cả khi máu chỉ rỉ rả mức độ nhẹ nhưng kéo dài âm thầm, cơ thể vẫn phải đối mặt với nguy cơ suy nhược trầm trọng do cạn kiệt nguồn dự trữ sắt và hồng cầu.

Nguy cơ sốc giảm thể tích và tụt huyết áp cấp tính

Khi lòng mạch trong ống tiêu hóa bị tổn thương nặng, lượng máu thất thoát với tốc độ nhanh sẽ dẫn đến suy giảm thể tích tuần hoàn cấp tính. Đây là một trong những biến chứng xuất huyết tiêu hóa tối khẩn cấp. Người bệnh có thể xuất hiện biểu hiện mạch đập nhanh nhưng yếu, huyết áp tụt sâu, vã mồ hôi lạnh, da niêm mạc nhợt nhạt và lơ mơ.

Tình trạng tụt huyết áp kéo dài khiến các cơ quan quan trọng trong cơ thể không nhận đủ oxy và dưỡng chất. Nếu thể tích dịch tuần hoàn không được hồi sức nhanh chóng bằng đường truyền tĩnh mạch hoặc truyền máu theo chỉ định y khoa, tình trạng sốc giảm thể tích có thể nhanh chóng tiến triển thành suy tuần hoàn không hồi phục, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Thiếu máu cấp tính và mạn tính ảnh hưởng toàn thân

Thiếu máu là hệ quả trực tiếp của tình trạng chảy máu tiêu hóa, xuất hiện dưới hai hình thái cấp tính hoặc mạn tính. Thiếu máu cấp tính xảy ra khi mất một lượng máu lớn trong thời gian ngắn, khiến cơ thể không kịp thích nghi, dẫn đến hoa mắt, chóng mặt dữ dội, ngất xỉu khi thay đổi tư thế và khó thở khi gắng sức nhẹ.

Đối với các trường hợp xuất huyết tiêu hóa rỉ rả kéo dài như loét dạ dày tá tràng mạn tính hoặc khối u đường tiêu hóa, người bệnh rơi vào tình trạng thiếu máu thiếu sắt mạn tính. Cơ thể sẽ suy kiệt dần, sụt cân, rụng tóc, móng tay giòn dễ gãy và suy giảm khả năng lao động. Sự thiếu hụt hồng cầu kéo dài buộc tim phải co bóp nhiều hơn để bù đắp, lâu dần có thể làm khởi phát suy tim.

Tổn thương thận cấp do giảm tưới máu thận

Hệ thống tưới máu của thận phụ thuộc chặt chẽ vào huyết áp động mạch và thể tích tuần hoàn chung. Khi biến chứng xuất huyết tiêu hóa gây mất máu ồ ạt, lưu lượng máu qua động mạch thận giảm mạnh, dẫn đến tình trạng thiếu máu cục bộ tại nhu mô thận và làm suy giảm cấp tính mức lọc cầu thận.

Người bệnh có thể gặp hiện tượng thiểu niệu hoặc vô niệu, nồng độ ure và creatinin trong máu tăng vọt. Nếu không được can thiệp hồi sức dịch kịp thời, tổn thương thận cấp chức năng trước thận có thể chuyển biến thành hoại tử ống thận cấp thực thể. Quá trình hồi phục chức năng thận khi đó sẽ kéo dài, phức tạp và đòi hỏi các biện pháp hỗ trợ chuyên sâu từ bác sĩ chuyên khoa thận học.

Kích hoạt biến chứng tim mạch và suy tim cấp

Ở những người cao tuổi hoặc người có sẵn tiền sử bệnh lý tim mạch, biến chứng xuất huyết tiêu hóa là yếu tố kích hoạt các đợt cấp tim mạch rất nguy hiểm. Khi lượng hồng cầu giảm sâu, nồng độ hemoglobin vận chuyển oxy tụt dốc, cơ tim sẽ không được cung cấp đủ oxy cho nhu cầu chuyển hóa cơ bản.

Hậu quả là người bệnh có thể xuất hiện các cơn đau thắt ngực dữ dội, rối loạn nhịp tim nhanh hoặc khởi phát nhồi máu cơ tim cấp ngay trong đợt xuất huyết tiêu hóa. Tình trạng này khiến việc điều trị trở nên phức tạp gấp bội vì việc dùng thuốc chống đông cho bệnh tim mạch xung đột trực tiếp với yêu cầu cầm máu tại đường tiêu hóa, đòi hỏi bác sĩ tim mạch và bác sĩ tiêu hóa phải phối hợp chặt chẽ.

Hôn mê gan ở người bệnh có sẵn bệnh lý gan mật

Đối với những người bệnh có bệnh nền xơ gan hoặc viêm gan mạn tính, biến chứng xuất huyết tiêu hóa thường xuất phát từ vỡ giãn tĩnh mạch thực quản hoặc dạ dày. Khi máu chảy ồ ạt vào lòng ống tiêu hóa, các vi khuẩn đường ruột sẽ phân hủy protein trong máu tạo ra một lượng lớn khí amoniac và các độc chất chứa nitơ.

Gan đã bị xơ hóa không còn đủ chức năng chuyển hóa lượng amoniac dư thừa này, khiến chất độc tích tụ trong máu và vượt qua hàng rào máu não. Người bệnh sẽ nhanh chóng xuất hiện hội chứng não gan với các biểu hiện thay đổi tính cách, rối loạn giấc ngủ, run tay giật cơ, lú lẫn và tiến triển thành hôn mê gan sâu với tỷ lệ tử vong rất cao nếu không được giải độc và điều trị tích cực.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Khi nghi ngờ có dấu hiệu chảy máu đường tiêu hóa, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa tiêu hóa ngay lập tức. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc cầm máu, thuốc kháng sinh hoặc áp dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng tại nhà.

Tóm tắt

Biến chứng xuất huyết tiêu hóa hoàn toàn có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu mất máu, chủ động đi khám chuyên khoa tiêu hóa và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ là chìa khóa then chốt để bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa và phòng ngừa tái phát nguy hiểm.