Biến chứng viêm xoang ở trẻ em và những dấu hiệu cha mẹ cần cảnh giác

Biến chứng viêm xoang ở trẻ em là gì?

Viêm xoang là bệnh lý đường hô hấp trên tương đối phổ biến ở lứa tuổi nhi khoa. Khi chào đời, trẻ chỉ mới có xoang hàm và xoang sàng phát triển một phần, trong khi xoang trán và xoang bướm sẽ tiếp tục hoàn thiện dần theo độ tuổi. Do các lỗ dẫn lưu từ xoang ra hốc mũi rất nhỏ, niêm mạc nhạy cảm dễ phù nề dưới tác động của virus, vi khuẩn hoặc dị ứng, dịch nhầy dễ bị ứ đọng tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Khác với người lớn, các vách xương ngăn cách giữa hốc xoang với hốc mắt và màng não ở trẻ em rất mỏng, thậm chí còn nhiều khe hở tự nhiên và mạng lưới mạch máu phong phú. Đặc điểm giải phẫu này khiến cho ổ nhiễm trùng tại xoang dễ dàng lan tỏa trực tiếp hoặc theo đường tĩnh mạch sang các khoang xung quanh. Do đó, viêm xoang ở trẻ nếu không được phát hiện và kiểm soát hợp lý có thể tiến triển thành nhiều biến chứng tại mắt, đường hô hấp dưới hoặc nội sọ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể của trẻ.

Các biến chứng tại mắt thường gặp do viêm xoang

Biến chứng tại ổ mắt là nhóm biến chứng thường gặp nhất của viêm xoang ở lứa tuổi nhỏ, phần lớn bắt nguồn từ tình trạng viêm xoang sàng và xoang hàm. Do thành xương ngăn cách giữa hốc mắt và xoang sàng rất mỏng manh, vi khuẩn có thể dễ dàng xâm nhập gây viêm mô tế bào trước vách hoặc viêm mô tế bào hốc mắt sâu. Trẻ thường có biểu hiện mí mắt sưng húp, da quanh mắt đỏ ửng, phù nề kết mạc, mắt khó mở to và đau nhức tăng lên khi liếc nhìn.

Nếu tình trạng viêm nhiễm tiếp tục tiến triển mà không được can thiệp y khoa, ổ mủ có thể tích tụ dưới màng xương hoặc tạo thành áp xe bên trong ổ mắt. Khối áp xe gây chèn ép dây thần kinh thị giác và các cơ vận nhãn, dẫn đến triệu chứng lồi mắt, nhìn đôi, hạn chế cử động nhãn cầu và giảm thị lực nhanh chóng. Đây là tình trạng cấp cứu nhãn khoa đòi hỏi trẻ phải được nhập viện để điều trị bằng phác đồ chuyên khoa hoặc phẫu thuật dẫn lưu mủ kịp thời nhằm ngăn ngừa nguy cơ tổn thương thị lực vĩnh viễn.

Nguy cơ nhiễm trùng lan vào nội sọ

Mặc dù ít gặp hơn so với biến chứng mắt, biến chứng nội sọ lại là mối đe dọa nặng nề nhất đối với tính mạng của trẻ nhỏ mắc viêm xoang. Nhiễm trùng từ xoang trán, xoang bướm hoặc xoang sàng có thể lan qua thành xương mỏng hoặc di chuyển theo hệ thống tĩnh mạch không van đi thẳng vào khoang sọ, gây nên viêm màng não, áp xe ngoài màng cứng, áp xe dưới màng cứng hoặc áp xe não. Bên cạnh đó, huyết khối xoang hang cũng là một biến chứng mạch máu nội sọ nguy hiểm xuất phát từ ổ nhiễm khuẩn vùng xoang mặt.

Khi xảy ra biến chứng nội sọ, trẻ thường xuất hiện các dấu hiệu toàn thân nghiêm trọng như sốt cao liên tục không hạ, đau đầu dữ dội, nôn vọt không liên quan đến bữa ăn, cứng gáy, kích thích vật vã hoặc lơ mơ, li bì. Trẻ lớn có thể than phiền nhìn mờ, sụp mi hoặc co giật. Những tổn thương này nếu phát hiện muộn có thể để lại di chứng thần kinh lâu dài hoặc đe dọa trực tiếp tính mạng của trẻ, đòi hỏi sự phối hợp điều trị tích cực giữa bác sĩ tai mũi họng và chuyên khoa thần kinh nhi.

Ảnh hưởng của viêm xoang đến đường hô hấp dưới và tai

Bên cạnh các biến chứng cấp tính tại mắt và não, viêm xoang kéo dài hoặc tái phát nhiều đợt còn tác động tiêu cực đến đường thở dưới và hệ thống tai của trẻ. Dịch mủ từ hốc xoang liên tục chảy xuống ngã tư hầu họng, đặc biệt là khi trẻ nằm ngủ, gây kích ứng liên tục lên niêm mạc họng và thanh quản. Tình trạng này khiến trẻ ho kéo dài, ho khan hoặc ho có đờm đặc, ho nhiều về đêm và sáng sớm, dễ dẫn đến viêm họng mạn tính, viêm thanh quản và viêm phế quản co thắt.

Đồng thời, niêm mạc vùng vòm mũi họng bị viêm phù nề còn làm tắc nghẽn vòi nhĩ, là ống dẫn nối thông giữa họng mũi và tai giữa. Khi vòi nhĩ bị bít tắc, áp suất trong tai giữa thay đổi và dịch nhầy tích tụ, dẫn đến viêm tai giữa thanh dịch hoặc viêm tai giữa cấp tính có mủ. Trẻ thường than đau tai, kéo tai, nghe kém hoặc chậm phản ứng với âm thanh xung quanh. Nếu không điều trị dứt điểm ổ viêm xoang, các đợt viêm tai giữa sẽ tái diễn liên tục, có thể gây thủng màng nhĩ và ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận ngôn ngữ của trẻ.

Những dấu hiệu cảnh báo cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay

Việc nhận diện sớm thời điểm viêm xoang bắt đầu chuyển sang biến chứng đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ sức khỏe cho trẻ nhỏ. Cha mẹ cần theo dõi sát sao nếu trẻ có đợt cảm cúm kéo dài trên mười ngày mà không thuyên giảm, hoặc xuất hiện tình trạng bệnh nặng lên đột ngột sau vài ngày tạm đỡ. Những dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng lan rộng bao gồm sưng nề mí mắt một bên, mắt đỏ, chảy nhiều nước mắt, trẻ nhạy cảm với ánh sáng hoặc quấy khóc liên tục vì đau nhức vùng quanh hốc mắt.

Ngoài ra, các biểu hiện toàn thân như sốt cao đột ngột trở lại, đau đầu dữ dội, nôn ói liên tục, cứng cổ, thở khò khè kèm ho dữ dội về đêm hoặc thái độ lừ đừ, ngủ li bì đều là các tín hiệu cảnh báo nguy hiểm. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện bất thường nào kể trên, phụ huynh không nên tiếp tục theo dõi tại nhà hay tự đổi thuốc mà cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa tai mũi họng hoặc nhi khoa ngay lập tức để được bác sĩ thăm khám và can thiệp kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo khoa học, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc xịt co mạch kéo dài hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng, nhỏ nước lá không rõ nguồn gốc vào mũi của trẻ vì có thể làm tổn thương niêm mạc hô hấp non nớt và khiến biến chứng diễn tiến âm thầm. Việc chẩn đoán viêm xoang và đánh giá mức độ biến chứng ở trẻ nhỏ đòi hỏi các thiết bị chuyên dụng như nội soi tai mũi họng hoặc chụp cắt lớp vi tính do bác sĩ chỉ định.

Tóm tắt

Biến chứng viêm xoang ở trẻ em tuy nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm. Việc duy trì thói quen vệ sinh mũi họng đúng cách, điều trị triệt để các đợt cảm cúm ban đầu và chủ động đưa trẻ đi khám chuyên khoa tai mũi họng khi có dấu hiệu bất thường chính là giải pháp an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe và sự phát triển của trẻ.