Biến chứng viêm tai xương chũm có nguy hiểm không và cách xử trí

Biến chứng viêm tai xương chũm là gì?

Xương chũm là một phần của xương thái dương, cấu tạo gồm nhiều hốc khí thông với hòm tai giữa. Khi tai giữa bị viêm nhiễm và ứ đọng dịch mủ kéo dài, vi khuẩn gây bệnh dễ dàng xâm nhập qua sào bào vào các thông bào xương chũm, dẫn đến viêm tai xương chũm. Tình trạng này có thể xuất hiện dưới dạng cấp tính hoặc mạn tính tùy thuộc vào thời gian diễn tiến và mức độ phá hủy cấu trúc xương.

Mức độ nguy hiểm của biến chứng viêm tai xương chũm xuất phát từ vị trí giải phẫu đặc biệt của xương chũm. Khu vực này nằm sát màng não, tĩnh mạch xoang bên, tai trong và dây thần kinh mặt số bảy. Khi lớp xương bị mủ ăn mòn, nhiễm trùng không còn khu trú tại tai mà nhanh chóng mở rộng thành các biến chứng nội sọ hoặc ngoại sọ nghiêm trọng, đòi hỏi can thiệp y tế chuyên sâu.

Các biến chứng tại chỗ và lân cận vùng xương chũm

Viêm tai xương chũm thường bắt nguồn từ đợt viêm tai giữa cấp tính không được kiểm soát tốt, khiến ổ vi khuẩn lan vào hệ thống thông bào xương chũm nằm ngay sau vành tai. Khi tổn thương giới hạn trong phạm vi xương thái dương, người bệnh đối mặt với tình trạng viêm mô tế bào vùng chũm, sưng đỏ đau nhức sau tai và hình thành ổ áp xe dưới màng xương làm vành tai bị đẩy vẹo ra phía trước.

Ổ nhiễm trùng tiến triển có thể phá hủy lớp vỏ xương bảo vệ, xâm lấn vào mê nhĩ gây viêm mê nhĩ cấp tính, biểu hiện bằng chóng mặt dữ dội, buồn nôn, mất thăng bằng và điếc tiếp nhận thần kinh. Bên cạnh đó, do dây thần kinh mặt số bảy chạy dọc trong xương đá gần hòm nhĩ và xương chũm, phản ứng viêm phù nề hoặc độc tố vi khuẩn có thể chèn ép trực tiếp, gây liệt mặt ngoại biên với dấu hiệu méo miệng, mắt nhắm không kín cùng bên tai tổn thương. Những biến chứng tại chỗ này nếu không được xử lý kịp thời dễ để lại tổn thương thính giác và vận động mặt kéo dài.

Biến chứng nội sọ đe dọa trực tiếp tính mạng

Độ nguy hiểm thực sự của viêm tai xương chũm nằm ở nguy cơ lan rộng vào khoang sọ, bởi xương chũm nằm tiếp giáp trực tiếp với hố sọ giữa và hố sọ sau. Nhiễm trùng có thể ăn mòn vách xương mỏng ngăn cách hoặc đi theo các đường tĩnh mạch nhỏ, dẫn đến viêm màng não mủ với hội chứng màng não điển hình gồm sốt cao rét run, đau đầu dữ dội, nôn vọt và cứng gáy.

Nguy hiểm hơn, vi khuẩn có thể tạo thành các ổ áp xe ngoài màng cứng, áp xe dưới màng cứng hoặc áp xe não khu trú ở thùy thái dương và tiểu não. Áp xe nội sọ làm tăng áp lực nội sọ nhanh chóng, gây phù gai thị, co giật, lú lẫn và đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được phẫu thuật dẫn lưu mủ khẩn cấp. Ngoài ra, viêm tắc tĩnh mạch xoang bên cũng là biến chứng mạch máu nghiêm trọng, dễ gây nhiễm khuẩn huyết lan tỏa và thuyên tắc nhiễm trùng đến các cơ quan xa như phổi hay tim.

Dấu hiệu cảnh báo nguy cơ biến chứng cần đi khám ngay

Người mắc viêm tai giữa hoặc viêm tai xương chũm cần được đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng ngay khi xuất hiện các triệu chứng báo hiệu sự lan rộng của nhiễm trùng. Những biểu hiện cảnh báo bao gồm đau nhức sâu tăng dần trong tai, đau lan ra vùng nửa đầu, sưng nề đỏ đau rõ rệt ở vùng da xương chũm phía sau vành tai, hoặc mủ tai bỗng nhiên chảy nhiều hơn, có mùi hôi tanh khó chịu hay đổi màu bất thường.

Đặc biệt, nếu người bệnh có các biểu hiện thần kinh toàn thân như sốt cao liên tục không hạ, lơ mơ, ngủ gà, nôn ói nhiều lần không liên quan đến bữa ăn, cứng cổ, méo miệng khi cười nói hoặc chóng mặt xoay tròn kèm suy giảm thính lực đột ngột, việc đưa đến bệnh viện cấp cứu là cực kỳ khẩn thiết. Tại đây, bác sĩ sẽ chỉ định chụp cắt lớp vi tính xương thái dương hoặc cộng hưởng từ sọ não để xác định chính xác mức độ lan tràn của tổn thương.

Biện pháp phòng ngừa viêm tai xương chũm tiến triển nặng

Để ngăn ngừa biến chứng viêm tai xương chũm, biện pháp nền tảng là quản lý và điều trị triệt để các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên và viêm tai giữa ngay từ ban đầu. Khi bị viêm mũi họng, viêm xoang hoặc đau tai, người bệnh cần đi khám chuyên khoa và tuân thủ đúng liều lượng, thời gian sử dụng thuốc được chỉ định, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm vì vi khuẩn còn sót lại có thể tiếp tục nhân lên âm thầm.

Trong sinh hoạt hằng ngày, cần giữ vệ sinh tai đúng cách, tránh dùng tăm bông thô ráp hay vật sắc nhọn ngoáy sâu vào ống tai làm trầy xước niêm mạc hoặc thủng màng nhĩ. Khi tắm gội hoặc bơi lội, cần hạn chế để nước bẩn lọt vào tai, đặc biệt ở người có tiền sử thủng màng nhĩ. Trẻ nhỏ cần được tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin phòng phế cầu khuẩn và cúm nhằm giảm thiểu nguy cơ viêm nhiễm đường hô hấp trên lan lên tai giữa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục kiến thức sức khỏe phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự mua thuốc kháng sinh, thuốc nhỏ tai, không áp dụng các mẹo dân gian đắp lá hay thổi bột vào tai vì có thể làm bít tắc dẫn lưu mủ và khiến nhiễm trùng lan rộng nhanh hơn. Khi có biểu hiện đau tai hoặc nghi ngờ biến chứng, cần đến ngay cơ sở y tế uy tín để được thăm khám.

Tóm tắt

Biến chứng viêm tai xương chũm tiềm ẩn nhiều nguy cơ nặng nề đối với sức nghe và tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời. Việc nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo, tuân thủ phác đồ của bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng và chủ động điều trị dứt điểm các đợt nhiễm trùng tai ban đầu là chìa khóa bảo vệ thính giác cùng hệ thần kinh trung ương.