Các biến chứng nguy hiểm khi bị trào ngược dạ dày lâu ngày

Biến chứng trào ngược dạ dày là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản kéo dài là bệnh lý mạn tính xảy ra khi cơ thắt thực quản dưới bị suy giảm trương lực hoặc đóng mở bất thường, khiến dịch vị acid và enzym pepsin từ dạ dày thường xuyên trào ngược lên thực quản. Niêm mạc thực quản không có lớp chất nhầy kiềm dày bảo vệ như dạ dày, do đó rất nhạy cảm với tác động ăn mòn của acid clohydric.

Khi sự tiếp xúc này diễn ra dai dẳng trong thời gian dài, hàng rào bảo vệ niêm mạc thực quản dần bị phá hủy hoàn toàn. Tình trạng này dẫn tới chuỗi phản ứng viêm nhiễm liên tục, gây tổn thương tế bào và biến đổi cấu trúc thành thực quản. Nếu không được kiểm soát tốt, bệnh không chỉ giới hạn ở các cơn đau rát sau xương ức mà sẽ phát triển thành các tổn thương xơ sẹo, biến đổi mô học nguy hiểm và ảnh hưởng đến cả các cơ quan lân cận như thanh quản và phổi.

Viêm loét thực quản do dịch acid bào mòn niêm mạc kéo dài

Khi dịch vị chứa acid và enzym tiêu hóa trào ngược lên thực quản với tần suất dày đặc, lớp niêm mạc bảo vệ bề mặt thực quản sẽ bị bào mòn liên tục. Ban đầu, người bệnh chỉ cảm thấy nóng rát vùng sau xương ức hoặc ợ chua nhẹ. Tuy nhiên, nếu không được can thiệp đúng cách, quá trình viêm mạn tính sẽ làm niêm mạc phù nề, xung huyết và tạo thành các vết loét nông hoặc sâu.

Các ổ loét thực quản không chỉ gây cảm giác đau rát dữ dội mỗi khi ăn uống mà còn tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết tiêu hóa. Người bệnh có thể xuất hiện dấu hiệu nôn ra dịch lẫn máu hoặc đi ngoài phân đen. Tình trạng mất máu kéo dài rỉ rả dẫn đến thiếu máu mạn tính, khiến cơ thể mệt mỏi, suy nhược và suy giảm khả năng tập trung trong sinh hoạt hằng ngày.

Hẹp thực quản gây cản trở lưu thông thức ăn và suy kiệt dinh dưỡng

Sau những đợt viêm loét tái diễn nhiều lần, các mô tổn thương ở thành thực quản bắt đầu quá trình hồi phục tự nhiên bằng cách hình thành các mô sợi xơ. Theo thời gian, mô xơ phát triển dày lên và co kéo làm chu vi lòng thực quản bị thu hẹp đáng kể, tạo nên biến chứng hẹp thực quản.

Dấu hiệu đặc trưng nhất của hẹp thực quản là tình trạng nuốt khó hoặc nuốt nghẹn. Ban đầu, người bệnh chỉ cảm thấy vướng nghẹn khi ăn các loại thức ăn đặc như thịt, cơm khô hoặc bánh mì. Về sau, cảm giác tắc nghẽn xuất hiện ngay cả khi dùng thức ăn lỏng hoặc uống nước. Biến chứng này làm cản trở quá trình vận chuyển thức ăn xuống dạ dày, khiến người bệnh ăn uống kém, sợ ăn và dẫn tới sụt cân nhanh chóng.

Thực quản Barrett và nguy cơ tiến triển thành ung thư thực quản

Thực quản Barrett là một trong những biến chứng đáng lo ngại nhất của bệnh trào ngược dạ dày thực quản mạn tính. Để tự bảo vệ trước môi trường acid khắc nghiệt, các tế bào biểu mô vảy bình thường lót trong lòng thực quản dần bị thay thế bởi tế bào biểu mô trụ dạng ruột. Quá trình biến đổi dị sản này diễn ra âm thầm và hầu như không gây ra triệu chứng đau đớn mới nào ngoài các biểu hiện trào ngược quen thuộc.

Mặc dù thực quản Barrett không phải là bệnh ác tính ngay lập tức, nhưng đây được coi là tổn thương tiền ung thư. Người có biểu mô Barrett mang nguy cơ phát triển thành ung thư biểu mô tuyến thực quản cao hơn rõ rệt so với người bình thường. Do đó, những bệnh nhân được chẩn đoán thực quản Barrett cần được nội soi tiêu hóa định kỳ kèm sinh thiết tế bào để theo dõi sát sao mức độ loạn sản biểu mô.

Biến chứng đường hô hấp và tổn thương tai mũi họng liên quan trào ngược

Dịch acid từ dạ dày không chỉ dừng lại ở đoạn dưới thực quản mà có thể trào ngược lên tận vùng hầu họng và thanh quản, đặc biệt là khi người bệnh nằm ngủ vào ban đêm. Niêm mạc của đường hô hấp vốn rất mỏng manh và không có cơ chế tự bảo vệ trước dịch acid, dẫn đến tình trạng viêm thanh quản mạn tính, khàn tiếng kéo dài, ho khan dai dẳng và cảm giác vướng víu như có dị vật ở cổ họng.

Nghiêm trọng hơn, khi dịch trào ngược bị hít sặc vào khí phế quản, acid có thể gây co thắt phế quản, làm khởi phát các cơn hen suyễn hoặc làm trầm trọng thêm bệnh hen có sẵn. Hít sặc acid kéo dài cũng làm tăng nguy cơ viêm phế quản mạn, viêm phổi hít tái phát nhiều lần và gây xơ hóa mô phổi, ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng hô hấp toàn diện.

Biện pháp kiểm soát trào ngược dạ dày và bảo vệ niêm mạc thực quản

Để hạn chế tối đa nguy cơ gặp phải các biến chứng nặng nề, việc phối hợp giữa điều trị y khoa và điều chỉnh lối sống đóng vai trò then chốt. Người bệnh cần tuân thủ phác đồ thuốc ức chế acid dạ dày và bảo vệ niêm mạc do bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa chỉ định, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc đột ngột khi triệu chứng vừa mới thuyên giảm.

Bên cạnh dùng thuốc, chế độ ăn uống khoa học giữ vai trò bổ trợ vô cùng quan trọng. Cần chia nhỏ các bữa ăn trong ngày để tránh dạ dày bị quá tải, hạn chế tiêu thụ đồ ăn chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ chua cay, cà phê, rượu bia và nước ngọt có gas. Đồng thời, không nên nằm ngay sau khi ăn ít nhất từ hai đến ba giờ, duy trì cân nặng hợp lý và nâng cao đầu giường khi ngủ để giảm thiểu tối đa hiện tượng trào ngược cơ học.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức sức khỏe phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y khoa cá nhân. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng acid hoặc giảm tiết acid để tự điều trị kéo dài mà không qua thăm khám, vì điều này có thể che lấp các dấu hiệu tổn thương thực thể. Khi xuất hiện các triệu chứng báo động như nuốt nghẹn, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ nội soi và can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng phổ biến nhưng không nên chủ quan nếu các đợt ợ nóng, trào ngược kéo dài nhiều tháng. Việc nhận biết sớm các biến chứng thực thể và chủ động thăm khám chuyên khoa tiêu hóa giúp bảo vệ niêm mạc thực quản, duy trì chức năng tiêu hóa ổn định và phòng tránh những tổn thương cấu trúc không hồi phục.