Biến chứng tràn khí màng phổi là gì và có nguy hiểm không

Biến chứng tràn khí màng phổi là gì?

Tràn khí màng phổi xảy ra khi có sự gián đoạn của màng phổi tạng hoặc màng phổi thành, khiến không khí từ bên ngoài hoặc từ nhu mô phổi tràn vào khoang màng phổi bình thường vốn có áp lực âm. Bệnh có thể xuất hiện tự phát ở người trẻ có thể trạng cao gầy do vỡ bóng khí dưới màng phổi, hoặc thứ phát sau các bệnh lý hô hấp mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, lao phổi, giãn phế quản, cũng như sau chấn thương lồng ngực.

Khi lượng khí trong khoang màng phổi tăng lên, áp lực âm tính mất đi, làm nhu mô phổi bị co rúm lại và giảm diện tích trao đổi khí. Bệnh nhân thường cảm thấy đau ngực đột ngột nhói như dao đâm cùng cảm giác khó thở tăng dần. Mức độ nguy hiểm của tình trạng này phụ thuộc vào khối lượng khí rò rỉ, tốc độ khí tràn vào khoang màng phổi và khả năng bù trừ của hệ hô hấp ở từng cá nhân. Nếu không được phát hiện và dẫn lưu kịp thời, tràn khí màng phổi có thể tiến triển thành nhiều biến chứng phức tạp đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Tràn khí màng phổi có nguy hiểm không và mức độ ảnh hưởng ra sao

Tràn khí màng phổi xảy ra khi không khí xâm nhập vào khoang màng phổi, tạo áp lực chèn ép nhu mô phổi và làm giảm thể tích trao đổi khí. Mức độ nguy hiểm của bệnh phụ thuộc vào lượng khí tích tụ, tốc độ thoát khí và thể trạng bệnh lý nền của từng người bệnh. Ở mức độ nhẹ, lượng khí nhỏ có thể chỉ gây đau tức ngực thoáng qua, nhưng nếu không được phát hiện và theo dõi cẩn thận, lượng khí có thể tăng nhanh chóng.

Mối nguy hiểm lớn nhất của bệnh nằm ở tốc độ diễn tiến bất ngờ. Khi nhu mô phổi bị xẹp nghiêm trọng, khả năng thông khí suy giảm rõ rệt, dẫn đến thiếu oxy máu cấp tính. Tình trạng này đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu xảy ra trên người cao tuổi hoặc người sẵn có bệnh lý đường hô hấp mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, lao phổi hay hen phế quản. Vì vậy, tràn khí màng phổi luôn được xem là một tình trạng y khoa cần đánh giá khẩn trương tại các cơ sở y tế.

Biến chứng tràn khí màng phổi áp lực gây đe dọa tính mạng

Tràn khí màng phổi áp lực là biến chứng tối cấp và nguy hiểm hàng đầu trong bệnh lý hô hấp. Biến chứng này xuất hiện khi có cơ chế van một chiều tại vết rách nhu mô phổi hoặc thành ngực, cho phép không khí đi vào khoang màng phổi khi hít vào nhưng không thể thoát ra ngoài khi thở ra. Hậu quả là áp lực trong khoang màng phổi tăng cao liên tục sau từng nhịp thở của người bệnh.

Áp lực nội ngực tăng cao không chỉ làm xẹp hoàn toàn lá phổi bên tổn thương mà còn đẩy lệch trung thất, khí quản và tim sang phía đối diện. Sự xô lệch cấu trúc giải phẫu này chèn ép trực tiếp các tĩnh mạch lớn hồi lưu máu về tim, làm giảm mạnh thể tích tống máu, dẫn tới tụt huyết áp nghiêm trọng, sốc tuần hoàn và ngưng tim nhanh chóng nếu không được chọc kim giải áp cấp cứu. Người bệnh có biểu hiện suy hô hấp dữ dội, tím tái, vã mồ hôi và tĩnh mạch cổ nổi rõ.

Suy hô hấp cấp tính và tràn máu màng phổi phối hợp

Khi phổi bị xẹp một phần hoặc toàn bộ do áp lực khí, diện tích phế nang tham gia trao đổi khí giảm sút nghiêm trọng, dẫn tới biến chứng suy hô hấp cấp tính. Nồng độ oxy trong máu động mạch sụt giảm nhanh khiến các cơ quan quan trọng như não, tim và thận không nhận đủ lượng dưỡng khí cần thiết để duy trì hoạt động bình thường.

Người bệnh rơi vào trạng thái thở gấp, hụt hơi dữ dội, nhịp tim nhanh và có thể rối loạn tri giác nếu não bộ thiếu oxy kéo dài. Trong một số trường hợp rách các dải dính màng phổi hoặc tổn thương mạch máu liên sườn kèm theo, khoang màng phổi có thể xuất hiện đồng thời cả khí và máu, hình thành biến chứng tràn máu khí màng phổi. Tình trạng này vừa làm suy giảm hô hấp vừa gây mất máu cấp, làm tăng nguy cơ tụt huyết áp và đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Nhiễm trùng màng phổi rò khí kéo dài và nguy cơ tái phát

Bên cạnh các biến chứng cấp tính, tràn khí màng phổi còn có thể dẫn tới những biến chứng kéo dài nếu quá trình xử trí không dứt điểm. Tình trạng rò khí kéo dài xảy ra khi lỗ thủng trên nhu mô phổi không tự liền sau nhiều ngày đặt ống dẫn lưu màng phổi, đòi hỏi phải can thiệp phẫu thuật nội soi lồng ngực để tìm và khâu lỗ rò hoặc cắt kén khí phổi.

Ngoài ra, sự hiện diện của khí và dịch trong khoang màng phổi kéo dài tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập, phát triển thành viêm mủ màng phổi. Đây là nhiễm trùng nặng nề, có thể gây dày dính màng phổi, xơ hóa màng phổi và làm suy giảm vĩnh viễn chức năng thông khí của phổi. Tái phát cũng là vấn đề phổ biến, đặc biệt ở người bệnh có bóng khí thũng bẩm sinh hoặc tổn thương phổi do thói quen hút thuốc lá lâu năm.

Phục hồi chức năng phổi và ngăn ngừa các di chứng lâu dài

Sau khi trải qua các biến chứng cấp tính hoặc can thiệp ngoại khoa lồng ngực, việc phục hồi chức năng phổi đóng vai trò then chốt giúp người bệnh lấy lại thể lực và hạn chế di chứng dính màng phổi. Các bài tập thở sâu dưới sự hướng dẫn của chuyên viên phục hồi chức năng giúp mở rộng dần thể tích lồng ngực và hỗ trợ nhu mô phổi nở đều trở lại.

Người bệnh cần duy trì môi trường sống trong lành, kiêng tuyệt đối khói thuốc lá và thuốc lào vì đây là yếu tố hàng đầu phá hủy vách phế nang và tạo kén khí mới. Chế độ dinh dưỡng giàu năng lượng, cân đối vitamin và khoáng chất sẽ hỗ trợ quá trình làm lành các tổn thương tại nhu mô phổi. Bệnh nhân cũng cần lưu ý theo dõi sát các đợt cảm cúm, viêm phế quản để điều trị sớm, tránh những cơn ho dữ dội làm tăng áp lực đột ngột lên khoang ngực.

Lưu ý an toàn

Thông tin về biến chứng tràn khí màng phổi được cung cấp nhằm mục đích giáo dục sức khỏe và nâng cao nhận thức cộng đồng, hoàn toàn không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Tràn khí màng phổi là một tình trạng cấp cứu, người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp dân gian, không tự mua thuốc điều trị tại nhà và không được trì hoãn việc tới bệnh viện khi xuất hiện triệu chứng khó thở hay đau tức ngực.

Tóm tắt

Tràn khí màng phổi là tình huống y khoa cần được chẩn đoán và xử trí đúng chuyên môn để tránh các biến chứng đe dọa tính mạng. Người bệnh cần chủ động tuân thủ lịch tái khám, điều trị căn nguyên tại chuyên khoa hô hấp và không được chủ quan trước bất kỳ dấu hiệu khó thở hay đau ngực tái phát nào.