Biến chứng thường gặp trong lọc máu và những lưu ý

Biến chứng trong lọc máu là gì?

Lọc máu là thuật ngữ bao gồm hai phương pháp chính: chạy thận nhân tạo và lọc màng bụng. Cả hai phương pháp đều hoạt động dựa trên cơ chế khuếch tán và siêu lọc qua màng bán thấm để cân bằng nội môi cho cơ thể. Mặc dù công nghệ lọc máu hiện đại đã đạt nhiều tiến bộ vượt bậc, cơ thể người bệnh vẫn phải trải qua những xáo trộn huyết động đáng kể trong mỗi chu kỳ điều trị.

Biến chứng có thể phát sinh từ chính bản thân kỹ thuật can thiệp, phản ứng của cơ thể với quả lọc hoặc dịch lọc, tổn thương tại đường vào mạch máu, hay hậu quả tích tụ từ tình trạng suy thận tiến triển. Việc nhận diện đúng các biến chứng giúp bác sĩ thận học đưa ra điều chỉnh kịp thời về thông số máy, đơn lọc máu và phác đồ dùng thuốc hỗ trợ nhằm đảm bảo tính an toàn tối đa cho người bệnh.

Các biến chứng cấp tính thường gặp trong ca chạy thận nhân tạo

Trong suốt ca chạy thận nhân tạo, tụt huyết áp là tình trạng phổ biến nhất, thường xuất hiện khi tốc độ rút dịch ra khỏi lòng mạch diễn ra nhanh hơn tốc độ dịch từ mô kẽ bù vào tuần hoàn. Người bệnh có thể cảm thấy hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, buồn nôn hoặc lơ mơ.

Bên cạnh đó, chuột rút cơ bắp, đặc biệt là ở chi dưới, cũng rất hay xảy ra do sự dịch chuyển dịch thể và thay đổi nồng độ điện giải đột ngột. Một số trường hợp có thể gặp phản ứng mẩn ngứa, đau tức ngực, khó thở nhẹ do nhạy cảm với màng lọc hoặc dây dẫn dịch. Khi xuất hiện bất kỳ cảm giác bất thường nào, người bệnh cần báo ngay cho điều dưỡng để điều chỉnh tốc độ siêu lọc và xử trí kịp thời.

Biến chứng liên quan đến đường vào mạch máu

Đường vào mạch máu, điển hình là rò động tĩnh mạch tự thân hoặc ống thông tĩnh mạch trung tâm, là vị trí rất nhạy cảm với các biến chứng. Nhiễm trùng là mối nguy hiểm hàng đầu, biểu hiện qua tình trạng sưng nóng, đỏ đau hoặc chảy mủ tại vị trí chọc kim và vùng đặt catheter, có thể dẫn tới nhiễm trùng huyết nếu không can thiệp sớm.

Ngoài ra, hình thành cục máu đông gây hẹp hoặc tắc nghẽn lòng mạch cũng khiến lưu lượng máu qua máy lọc không đạt yêu cầu. Tình trạng phình giãn mạch, chảy máu kéo dài sau khi rút kim lọc cũng cần được theo dõi sát sao để bảo tồn đường mạch máu lâu dài cho người bệnh.

Biến chứng lâu dài ở người bệnh lọc máu chu kỳ

Ở những người bệnh duy trì lọc máu chu kỳ nhiều năm, các biến chứng mạn tính diễn tiến âm thầm và cần được theo dõi định kỳ. Tình trạng thiếu máu do suy giảm sản xuất erythropoietin và mất máu vi thể qua quả lọc là vấn đề thường trực, gây mệt mỏi kéo dài.

Rối loạn chuyển hóa khoáng chất và xương liên quan bệnh thận mạn khiến nồng độ canxi và phospho trong máu mất cân bằng, dẫn đến loãng xương, đau nhức xương khớp và vôi hóa mạch máu. Hơn nữa, bệnh tim mạch như phì đại thất trái, suy tim và xơ vữa động mạch là nhóm nguyên nhân ảnh hưởng lớn nhất đến sức khỏe tổng thể của người bệnh lọc máu mạn tính.

Biến chứng đặc thù ở bệnh nhân lọc màng bụng

Khác với chạy thận nhân tạo, lọc màng bụng sử dụng chính lớp phúc mạc tự nhiên của cơ thể làm màng lọc. Biến chứng nguy hiểm nhất của phương pháp này là viêm phúc mạc, thường xảy ra do kỹ thuật thay dịch không đảm bảo vô khuẩn, khiến vi khuẩn xâm nhập vào ổ bụng. Biểu hiện đặc trưng gồm đau bụng, sốt và dịch lọc chảy ra bị đục.

Người bệnh cũng có thể đối mặt với nhiễm trùng chân ống thông catheter ngoài da, rò rỉ dịch lọc vào thành bụng hoặc thoát vị bẹn do áp lực trong ổ bụng gia tăng liên tục. Việc tuân thủ quy trình rửa tay, đeo khẩu trang và sát khuẩn đúng chuẩn là yếu tố quyết định để hạn chế các tai biến này.

Biện pháp giảm thiểu nguy cơ biến chứng khi lọc máu

Để giảm thiểu nguy cơ xảy ra biến chứng, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định dinh dưỡng, bao gồm việc kiểm soát lượng nước nạp vào hằng ngày để tránh tăng cân quá nhiều giữa hai lần lọc máu. Hạn chế thực phẩm giàu natri, kali và phospho theo hướng dẫn của chuyên gia dinh dưỡng giúp giảm áp lực tim mạch và bảo vệ hệ xương.

Người bệnh cần giữ gìn vệ sinh sạch sẽ vùng rò động tĩnh mạch hoặc chân ống thông, không mang vác vật nặng, không đo huyết áp hoặc lấy máu ở tay có cầu tay. Việc đi lọc máu đúng lịch, uống thuốc điều trị phối hợp theo đúng toa và tái khám định kỳ giữ vai trò cốt lõi trong việc phòng ngừa rủi ro.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa thận – tiết niệu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thêm thuốc giảm đau, thuốc chống đông hoặc thay đổi chế độ uống nước mà không thảo luận trước với bác sĩ phụ trách ca lọc máu. Khi xuất hiện dấu hiệu sốt, khó thở, dịch lọc đục hoặc mất rung miu ở đường vào mạch máu, cần liên hệ ngay cơ sở y tế.

Tóm tắt

Lọc máu là phương pháp điều trị duy trì sự sống cần thiết cho người bệnh suy thận mạn giai đoạn cuối. Dù có thể xuất hiện một số biến chứng cấp và mạn tính, đa số các nguy cơ này đều có thể kiểm soát và giảm thiểu nếu người bệnh phối hợp chặt chẽ với đội ngũ y tế, tuân thủ nghiêm ngặt lịch lọc máu và duy trì lối sống khoa học.