Biến chứng sau mổ cắt tụy và những lưu ý quan trọng người bệnh cần biết

Biến chứng sau mổ cắt tụy

Phẫu thuật cắt tụy là thủ thuật can thiệp nhằm loại bỏ một phần hoặc toàn bộ tuyến tụy cùng các cấu trúc lân cận tùy theo thương tổn bệnh lý. Các phương pháp thường được thực hiện gồm phẫu thuật Whipple dành cho các tổn thương vùng đầu tụy tá tràng, phẫu thuật cắt thân đuôi tụy có hoặc không bảo tồn lách, và phẫu thuật cắt toàn bộ tụy.

Tuyến tụy giữ vị trí trọng yếu trong hệ tiêu hóa nhờ chức năng tiết enzyme phân giải thức ăn và sản xuất hormone nội tiết kiểm soát lượng đường trong máu. Quá trình phẫu thuật đòi hỏi tái tạo lại các miệng nối phức tạp giữa tụy, mật, dạ dày và ruột non. Do đó, thời gian hồi phục sau mổ tụy thường kéo dài và đòi hỏi sự chăm sóc y tế toàn diện từ giai đoạn nằm viện đến khi xuất viện về nhà.

Các biến chứng sớm thường gặp trong giai đoạn hậu phẫu

Trong những ngày đầu sau phẫu thuật, rò dịch tụy qua miệng nối là biến chứng được các bác sĩ ngoại khoa theo dõi sát nhất. Men tụy có tính ăn mòn cao, nếu rò rỉ vào khoang phúc mạc có thể gây viêm nhiễm ổ bụng, áp xe hoặc làm tổn thương các mạch máu lân cận dẫn đến xuất huyết nội.

Bên cạnh rò tụy, chảy máu sau mổ và nhiễm trùng vết mổ hay nhiễm trùng ổ bụng cũng là nguy cơ thường gặp. Một vấn đề phổ biến khác là chậm làm rỗng dạ dày hay liệt dạ dày cơ năng tạm thời, khiến người bệnh có cảm giác buồn nôn, nôn ói và chướng bụng kéo dài, làm chậm quá trình bắt đầu ăn uống trở lại qua đường miệng.

Ảnh hưởng lâu dài đến tiêu hóa và chuyển hóa đường huyết

Tuyến tụy đảm nhận hai vai trò thiết yếu gồm tiết men tiêu hóa thức ăn và tiết hormone insulin điều hòa đường huyết. Khi một phần hoặc toàn bộ mô tụy bị cắt bỏ, người bệnh có thể đối mặt với tình trạng suy tụy ngoại tiết, biểu hiện qua chứng đi ngoài phân mỡ, phân lỏng sống xốp, sụt cân và kém hấp thu các vitamin tan trong dầu như vitamin A, D, E và K.

Về mặt nội tiết, suy giảm tế bào beta sản xuất insulin có thể dẫn đến khởi phát đái tháo đường thứ phát sau phẫu thuật cắt tụy. Dạng đái tháo đường này thường dao động thất thường, vừa dễ tăng đường huyết sau ăn vừa tiềm ẩn nguy cơ hạ đường huyết do thiếu hụt cả hormone glucagon. Người bệnh cần được chuyên khoa nội tiết hướng dẫn đo đường huyết mao mạch tại nhà.

Chế độ dinh dưỡng giúp hỗ trợ phục hồi đường tiêu hóa

Sau khi hệ tiêu hóa bắt đầu hoạt động trở lại, người bệnh cần tuân thủ lộ trình chuyển đổi từ thức ăn lỏng loãng sang thức ăn sệt và cơm mềm. Việc chia nhỏ khẩu phần thành 5 đến 6 bữa mỗi ngày giúp giảm áp lực tiết dịch và tiêu hóa của đoạn ruột non còn lại.

Khẩu phần ăn cần ưu tiên nguồn đạm nạc dễ hấp thu như ức gà, cá nạc, đậu hũ và hạn chế tối đa thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ chiên xào hoặc thực phẩm chế biến sẵn. Khi có chỉ định bổ sung men tụy nhân tạo, người bệnh cần uống đúng thời điểm trong hoặc ngay sau bữa ăn theo hướng dẫn của nhân viên y tế để đảm bảo hiệu quả tiêu hóa thức ăn tối ưu.

Dấu hiệu cảnh báo bất thường cần đến bệnh viện kiểm tra ngay

Người bệnh và thân nhân cần chủ động nhận diện các biểu hiện bất thường để liên hệ y tế kịp thời. Những dấu hiệu nguy hiểm bao gồm sốt cao liên tục, rét run, đau bụng tăng dần dữ dội, bụng chướng căng hoặc sờ thấy cứng.

Ngoài ra, cần đặc biệt lưu ý tính chất dịch chảy ra từ ống dẫn lưu nếu còn đặt; dịch chuyển sang màu đỏ tươi, đục mủ hoặc có mùi hôi là dấu hiệu cảnh báo biến chứng xuất huyết hay rò rỉ tiêu hóa. Tình trạng nôn ói liên tục không giữ được nước, tiêu chảy mất nước kéo dài hoặc xuất hiện cơn choáng váng vã mồ hôi do rối loạn đường huyết cũng đòi hỏi người bệnh phải đến cơ sở y tế khám ngay.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại cương. Người bệnh sau mổ cắt tụy tuyệt đối không tự ý ngưng, thay đổi liều lượng thuốc men tụy, insulin hay thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Không tự ý đắp thuốc lá, thoa dung dịch lạ lên vết mổ hoặc vị trí đặt ống dẫn lưu. Khi có bất kỳ triệu chứng sốt, đau bụng dữ dội hoặc mệt lả bất thường, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa ngoại tiêu hóa để được thăm khám xử trí.

Tóm tắt

Phẫu thuật cắt tụy là can thiệp ngoại khoa lớn đòi hỏi quá trình theo dõi chặt chẽ và phục hồi cẩn trọng. Việc nhận biết sớm các biến chứng như rò tụy, nhiễm trùng, rối loạn tiêu hóa và theo dõi đường huyết thường xuyên sẽ giúp người bệnh hạn chế nguy cơ tái nhập viện, từng bước ổn định thể trạng và chất lượng cuộc sống.