Biến chứng nguy hiểm của bệnh bạch hầu và cách phòng tránh kịp thời

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Bạch hầu là một bệnh nhiễm trùng cấp tính do vi khuẩn gây ra, lây lan mạnh qua đường hô hấp và có khả năng đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời. Mối nguy hiểm lớn nhất của căn bệnh này bắt nguồn từ ngoại độc tố cực mạnh do vi khuẩn tiết ra, nhanh chóng thâm nhập vào các cơ quan xung quanh và theo đường máu phá hủy các mô quan trọng.

Những tổn thương do độc tố bạch hầu để lại không chỉ khu trú tại vùng hầu họng mà còn lan rộng tới tim, hệ thần kinh và thận, gây ra hàng loạt biến chứng phức tạp khó lường. Hiểu rõ bản chất của các biến chứng này và chủ động thực hiện những biện pháp phòng bệnh đúng cách sẽ giúp mỗi gia đình bảo vệ sức khỏe an toàn trước sự bùng phát của dịch bệnh.

Biến chứng bệnh bạch hầu là gì?

Bệnh bạch hầu là bệnh truyền nhiễm nhóm B do trực khuẩn Corynebacterium diphtheriae gây ra, phổ biến nhất ở đường hô hấp trên như mũi, họng và thanh quản. Đặc trưng bệnh lý nổi bật là sự hình thành các màng giả màu trắng ngà hoặc xám bám chặt trên bề mặt niêm mạc, rất dễ gây chảy máu khi cố gắng bóc tách. Không chỉ gây viêm loét tại chỗ, vi khuẩn bạch hầu còn sản sinh ra ngoại độc tố cực độc hấp thu vào hệ tuần hoàn, gây nhiễm độc toàn thân và tàn phá các cơ quan nội tạng xa. Mọi lứa tuổi chưa có miễn dịch đều có thể nhiễm bệnh khi hít phải giọt bắn chứa mầm bệnh từ người bệnh hoặc người lành mang trùng. Nhờ vắc xin, bệnh từng được kiểm soát tốt nhưng nguy cơ bùng phát thành ổ dịch vẫn luôn hiện hữu nếu miễn dịch cộng đồng suy giảm.

Biến chứng tắc nghẽn đường hô hấp cấp do giả mạc lan rộng

Màng giả màu trắng xám hình thành ở vòm họng, amidan hoặc thanh quản là tổn thương đặc trưng của bệnh bạch hầu hô hấp. Lớp giả mạc này bám rất chặt vào niêm mạc, khi lan rộng xuống thanh khí phế quản sẽ làm thu hẹp khẩu kính đường thở khiến người bệnh khó thở dữ dội, thở rít và có thể ngừng thở nhanh chóng. Tình trạng sưng nề mô mềm vùng cổ tạo thành hình ảnh cổ bò càng làm gia tăng áp lực chèn ép cơ học lên hệ hô hấp. Trường hợp màng giả bóc tách bất ngờ gây tắc nghẽn phế quản có thể dẫn đến suy hô hấp cấp tính trong thời gian rất ngắn. Nếu không được đặt ống nội khí quản hoặc mở khí quản kịp thời bởi các bác sĩ hồi sức cấp cứu, người bệnh đối mặt với nguy cơ thiếu oxy não không hồi phục và tử vong.

Biến chứng viêm cơ tim và rối loạn nhịp tim do ngoại độc tố

Ngoại độc tố bạch hầu sau khi đi vào hệ tuần hoàn có ái lực đặc biệt cao với mô cơ tim, gây viêm cơ tim hoại tử và thoái hóa sợi cơ tim. Biến chứng này có thể biểu hiện qua các triệu chứng như mệt lả, huyết áp tụt, mạch đập không đều, rối loạn dẫn truyền nhịp tim như blốc nhĩ thất hoặc rung thất nguy hiểm. Viêm cơ tim có thể diễn tiến âm thầm rồi đột ngột trở nặng dẫn đến suy tim cấp tính và trụy mạch tim mạch không thể hồi phục. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở người mắc bệnh bạch hầu. Những bệnh nhân vượt qua được giai đoạn cấp tính của viêm cơ tim vẫn cần được bác sĩ chuyên khoa tim mạch tiếp tục theo dõi điện tâm đồ và chức năng tâm thất định kỳ nhằm phát hiện sớm các di chứng suy tim mạn tính.

Biến chứng tổn thương hệ thần kinh ngoại biên và liệt cơ hô hấp

Độc tố vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae tác động trực tiếp lên hệ thần kinh ngoại biên thông qua cơ chế phá hủy bao myelin của dây thần kinh. Biến chứng thần kinh thường khởi đầu bằng tình trạng liệt màn hầu khiến người bệnh bị nói ngọng, nghẹn khi nuốt hoặc trào ngược thức ăn lên khoang mũi. Khi độc tố lan rộng hơn, liệt cơ vận nhãn có thể gây nhìn đôi, lác mắt và mờ mắt tạm thời. Nguy hiểm hơn cả là tình trạng liệt cơ hoành và các cơ liên sườn làm mất khả năng tự thở của lồng ngực, buộc người bệnh phải phụ thuộc hoàn toàn vào máy thở. Tình trạng liệt thần kinh ngoại biên thường xuất hiện muộn sau vài tuần phát bệnh và đòi hỏi quá trình chăm sóc hỗ trợ hô hấp, dinh dưỡng chuyên sâu kéo dài tại bệnh viện.

Các biện pháp phòng tránh bệnh bạch hầu kịp thời và an toàn

Tiêm chủng vắc xin đầy đủ và đúng lịch là biện pháp phòng ngừa bệnh bạch hầu chủ động và mang lại hiệu quả cao nhất. Trẻ nhỏ cần được tiêm các mũi vắc xin phối hợp có thành phần giải độc tố bạch hầu trong chương trình tiêm chủng mở rộng hoặc dịch vụ, kèm theo các mũi nhắc lại theo khuyến cáo lứa tuổi. Đối với thanh thiếu niên và người trưởng thành, việc tiêm nhắc lại mũi phối hợp phòng bạch hầu, uốn ván mỗi 10 năm một lần giúp duy trì nồng độ kháng thể bảo vệ vững chắc. Bên cạnh vắc xin, việc thực hiện lối sống vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng khi ho và giữ nơi ở thông thoáng sạch sẽ đóng vai trò ngăn chặn giọt bắn truyền nhiễm. Khi xuất hiện ổ dịch hoặc có người nghi ngờ nhiễm bệnh, người tiếp xúc cần được cách ly và thăm khám y tế ngay lập tức.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất cung cấp thông tin y khoa thường thức và nâng cao nhận thức phòng bệnh, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Khi có các dấu hiệu sốt, đau họng nặng kèm giả mạc hoặc khó thở, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và cách ly phù hợp. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh, bóc màng giả tại nhà hoặc áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng vì có thể làm tình trạng bệnh chuyển biến nguy kịch.

Tóm tắt

Bạch hầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính có thể bộc phát những biến chứng đe dọa trực tiếp tính mạng nếu độc tố xâm nhập sâu vào cơ thể. Việc chủ động tiêm chủng vắc xin đầy đủ, duy trì vệ sinh môi trường sống và nâng cao nhận thức phòng ngừa là biện pháp bảo vệ bền vững nhất. Mỗi người dân cần quan sát sát sao các biểu hiện hô hấp bất thường để nhanh chóng đến bệnh viện thăm khám kịp thời.