Biến chứng của bệnh thủy đậu và các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh thủy đậu do virus Varicella Zoster gây ra là một bệnh truyền nhiễm phổ biến thường tiến triển lành tính và tự khỏi sau khoảng một đến hai tuần. Tuy nhiên trong không ít trường hợp, bệnh có thể chuyển hướng phức tạp và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng trực tiếp đến làn da, hệ hô hấp và hệ thần kinh trung ương.
Hiểu rõ biến chứng của bệnh thủy đậu cùng các dấu hiệu nhận diện sớm giúp gia đình chủ động theo dõi sát sao, từ đó kịp thời đưa người bệnh đến cơ sở y tế trước khi xảy ra các di chứng nặng nề.
Biến chứng của bệnh thủy đậu là gì?
Bệnh thủy đậu là bệnh nhiễm trùng cấp tính lây truyền qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch bóng nước của người bệnh. Quá trình phát triển thông thường của bệnh trải qua giai đoạn ủ bệnh, khởi phát với sốt nhẹ và mệt mỏi, sau đó phát ban dạng bóng nước rải rác khắp cơ thể trước khi vỡ ra, se lại và đóng vảy. Đa số các ca bệnh ở trẻ em khỏe mạnh đều diễn tiến thuận lợi nếu được chăm sóc vệ sinh đúng cách. Tuy vậy, virus hoặc các vi khuẩn cơ hội xâm nhập qua vết thương hở có thể tấn công vào nhiều cơ quan nội tạng, tạo nên các biến chứng cấp tính và mạn tính nghiêm trọng. Việc nắm bắt tiến trình tự nhiên của bệnh giúp phân biệt rõ đâu là phản ứng lành tính thông thường và đâu là dấu hiệu bệnh đang chuyển biến theo chiều hướng tiêu cực.
Bội nhiễm vi khuẩn trên da và mô mềm
Bội nhiễm da là biến chứng thường gặp nhất ở người mắc thủy đậu, xảy ra khi các nốt phỏng nước bị vỡ do cào gãi, tạo điều kiện cho tụ cầu khuẩn hoặc liên cầu khuẩn xâm nhập. Dấu hiệu ban đầu là vùng da quanh nốt đậu sưng đỏ, nóng rát, đau nhức tăng dần và rỉ dịch mủ màu vàng đục thay vì khô mày tự nhiên. Nếu không kiểm soát tốt, tổn thương có thể lan rộng thành viêm mô tế bào dưới da, chốc lở hoại tử hoặc áp xe sâu. Tình trạng nhiễm khuẩn tại chỗ này không chỉ làm vết thương lâu lành, tăng nguy cơ để lại sẹo lõm vĩnh viễn mà còn có thể khiến vi khuẩn xâm nhập vào tuần hoàn chung gây nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng. Người chăm sóc cần quan sát kỹ bề mặt da hàng ngày để phát hiện sớm các ổ mủ bất thường.
Biến chứng viêm phổi và suy hô hấp cấp tính
Viêm phổi là biến chứng hô hấp nguy hiểm của bệnh thủy đậu, thường gặp nhiều hơn ở người lớn, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch. Tình trạng này có thể xuất phát trực tiếp do virus thủy đậu tấn công vào nhu mô phổi hoặc do vi khuẩn bội nhiễm sau đợt nhiễm trùng nguyên phát. Các triệu chứng thường khởi phát sau khi ban thủy đậu xuất hiện vài ngày, bao gồm ho khan hoặc ho có đờm, đau tức ngực, khó thở, thở gấp và sốt cao kéo dài. Ở trường hợp nặng, người bệnh có thể xuất hiện tím tái môi đầu chi và suy hô hấp tiến triển nhanh. Viêm phổi do virus thủy đậu đòi hỏi phải được điều trị hồi sức tích cực tại bệnh viện nhằm kiểm soát tổn thương phổi và hỗ trợ thông khí kịp thời.
Biến chứng thần kinh bao gồm viêm não và viêm tiểu não
Hệ thần kinh trung ương cũng có thể chịu tổn thương nặng nề trong đợt tiến triển của bệnh thủy đậu. Biến chứng thần kinh thường gặp bao gồm viêm tiểu não cấp tính và viêm màng não hoặc viêm não. Dấu hiệu điển hình của tổn thương tiểu não là mất phối hợp động tác, đi đứng lảo đảo loạng choạng, chóng mặt, run tay chân hoặc rung giật nhãn cầu, thường xuất hiện vào giai đoạn lui bệnh. Nguy hiểm hơn, viêm não do thủy đậu có thể biểu hiện qua tình trạng đau đầu dữ dội, co giật, lú lẫn, li bì, nôn vọt hoặc hôn mê sâu. Những tổn thương thần kinh này để lại nguy cơ di chứng vận động và nhận thức lâu dài, đòi hỏi người bệnh phải được đưa ngay đến chuyên khoa thần kinh hoặc hồi sức cấp cứu.
Các nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng
Mặc dù mọi lứa tuổi đều có thể gặp rủi ro, một số nhóm đối tượng có nguy cơ chuyển nặng cao hơn rõ rệt khi nhiễm virus thủy đậu. Trẻ sơ sinh dưới một tháng tuổi, đặc biệt là trẻ có mẹ mắc bệnh ngay trước hoặc sau khi sinh, có nguy cơ tử vong cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Người trưởng thành, người cao tuổi mắc các bệnh mạn tính cũng thường có đợt bệnh kéo dài và tỷ lệ biến chứng phổi cao hơn trẻ nhỏ. Đặc biệt, phụ nữ mang thai đối mặt với nguy cơ sảy thai, sinh non, dị tật bẩm sinh ở thai nhi hoặc viêm phổi nặng đe dọa tính mạng người mẹ. Ngoài ra, những người mắc hội chứng suy giảm miễn dịch, bệnh nhân ung thư đang hóa trị hoặc người dùng corticoid kéo dài luôn cần sự theo dõi y tế chặt chẽ ngay từ khi có nốt ban đầu tiên.
Những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đưa đi khám ngay
Người bệnh thủy đậu cần được theo dõi sát sao suốt quá trình tiến triển của bệnh để nhận diện thời điểm cần can thiệp y tế khẩn cấp. Gia đình cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay nếu xuất hiện sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt thông thường, li bì khó đánh thức, co giật hoặc nôn mửa nhiều. Về hô hấp, các biểu hiện như thở nhanh, cánh mũi phập phồng, rút lõm lồng ngực hoặc đau tức ngực khi hít thở đều là dấu hiệu cảnh báo tổn thương phổi nghiêm trọng. Đối với tổn thương da, các mảng đỏ lan nhanh kèm chảy mủ hôi hoặc nốt phỏng xuất huyết bầm tím cũng là chỉ báo cần nhập viện điều trị. Tuyệt đối không tự ý trì hoãn khi nhận thấy người bệnh suy kiệt hoặc có thay đổi về tri giác.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Người chăm sóc tuyệt đối không tự ý cho người bệnh dùng kháng sinh, thuốc kháng virus hoặc thuốc bôi chứa corticoid khi chưa có đơn thuốc. Tránh áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như đắp lá cây, rạch mụn nước hoặc kiêng khem gió nước quá mức gây nhiễm trùng nặng hơn. Khi người bệnh có bất kỳ biểu hiện bất thường nào, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất.
Tóm tắt
Biến chứng của bệnh thủy đậu có thể diễn tiến bất ngờ và để lại nhiều di chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện kịp thời. Việc theo dõi sát các biểu hiện toàn thân, duy trì vệ sinh đúng cách và đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường là chìa khóa bảo vệ sức khỏe an toàn. Tiêm vắc xin chủ động vẫn là biện pháp hữu hiệu nhất giúp phòng ngừa bệnh và giảm thiểu nguy cơ biến chứng nặng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Làm sao phân biệt nốt thủy đậu bình thường và nốt bị bội nhiễm vi khuẩn?
Vết thủy đậu bội nhiễm thường sưng tấy đỏ lan rộng, đau nhức nhiều, chảy dịch mủ vàng hoặc đục, kèm theo sốt cao tái phát thay vì se khô đóng vảy như tổn thương thông thường.
Bị thủy đậu có cần kiêng nước và kiêng gió tuyệt đối không?
Người bệnh có thể tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, không chà xát mạnh làm vỡ mụn nước. Việc kiêng tắm tuyệt đối dễ khiến da ứ đọng mồ hôi và tăng nguy cơ nhiễm trùng vi khuẩn.
Phụ nữ mang thai mắc thủy đậu có nguy hiểm không?
Phụ nữ mang thai mắc thủy đậu có nguy cơ viêm phổi nặng và có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Do đó người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa sản hoặc truyền nhiễm thăm khám ngay.
Tại sao không được dùng aspirin để hạ sốt cho người mắc thủy đậu?
Trẻ em mắc thủy đậu tuyệt đối không dùng aspirin để hạ sốt vì thuốc có liên quan đến hội chứng Reye, một tình trạng tổn thương não và gan cấp tính vô cùng nguy hiểm.
Tiêm vắc xin thủy đậu có ngăn ngừa được biến chứng không?
Vắc xin thủy đậu giúp cơ thể tạo miễn dịch đặc hiệu, giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và hạn chế tối đa nguy cơ chuyển biến nặng hoặc xuất hiện các biến chứng nguy hiểm nếu không may nhiễm virus.
