Biến chứng của bệnh thương hàn: Nguyên nhân và cách điều trị y tế

Biến chứng của bệnh thương hàn là gì?

Thương hàn là một bệnh truyền nhiễm lây truyền qua đường ăn uống, xảy ra khi mầm bệnh Salmonella Typhi xâm nhập qua thức ăn hoặc nguồn nước bị ô nhiễm. Sau thời gian ủ bệnh, người mắc thường có các biểu hiện đặc trưng như sốt cao liên tục hình bậc thang, đau đầu, mệt mỏi toàn thân, chán ăn, mạch nhiệt độ phân ly và rối loạn tiêu hóa như táo bón hoặc tiêu chảy.

Nếu được chẩn đoán đúng và dùng kháng sinh kịp thời, đa phần các ca bệnh sẽ hồi phục tốt mà không để lại di chứng. Ngược lại, việc trì hoãn điều trị hoặc dùng sai thuốc có thể khiến tình trạng nhiễm khuẩn lan rộng vào máu, làm loét sâu các nang bạch huyết ở hồi tràng và tổn thương tim, gan, thần kinh. Do đó, việc theo dõi sát sao tiến triển lâm sàng là yêu cầu bắt buộc để ngăn ngừa các rủi ro sức khỏe nặng nề.

Nguyên nhân dẫn đến các biến chứng của bệnh thương hàn

Bệnh thương hàn là bệnh truyền nhiễm cấp tính do trực khuẩn Salmonella Typhi xâm nhập qua đường tiêu hóa khi người bệnh sử dụng nguồn nước hoặc thực phẩm nhiễm khuẩn. Vi khuẩn sau khi đi vào cơ thể sẽ nhân lên tại hệ thống hạch bạch huyết vùng mạc treo ruột non, sau đó đi vào máu gây ra tình trạng nhiễm khuẩn huyết toàn thân. Nếu không được chẩn đoán sớm và điều trị bằng thuốc kháng sinh thích hợp, vi khuẩn tiếp tục cư trú và gây viêm loét các mảng Peyer ở hồi tràng, làm thành ruột bị tổn thương sâu và dẫn tới nhiều biến chứng nghiêm trọng.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự xuất hiện của biến chứng là việc phát hiện muộn, điều trị chậm trễ hoặc người bệnh tự ý dùng thuốc khiến vi khuẩn kháng thuốc phát triển. Độc tố của vi khuẩn cùng phản ứng viêm kéo dài làm suy yếu hệ miễn dịch, gây tổn thương các cơ quan nội tạng quan trọng như ruột non, tim, gan, thận và hệ thần kinh trung ương. Đặc biệt, người có bệnh nền mạn tính, người già và trẻ nhỏ là nhóm đối tượng dễ gặp diễn tiến xấu khi mắc bệnh.

Biến chứng tiêu hóa nặng gồm thủng ruột và xuất huyết

Biến chứng thường gặp và nguy hiểm hàng đầu của bệnh thương hàn tập trung ở đường tiêu hóa, điển hình là xuất huyết tiêu hóa và thủng ruột non. Tình trạng này xuất phát từ quá trình hoại tử các mảng Peyer tại đoạn cuối ruột non sau hai đến ba tuần nhiễm bệnh. Xuất huyết tiêu hóa có thể biểu hiện từ mức độ rỉ máu âm thầm đến ồ ạt với triệu chứng đi ngoài phân đen, phân có máu đỏ tươi hoặc tụt huyết áp đột ngột.

Thủng ruột non là một cấp cứu ngoại khoa khẩn cấp với các dấu hiệu đau bụng dữ dội đột ngột, bụng cứng như gỗ và sốt cao kèm rét run. Nếu không được phát hiện và phẫu thuật đóng lỗ thủng kết hợp làm sạch ổ bụng kịp thời, chất chứa trong đường tiêu hóa sẽ tràn vào màng bụng gây viêm phúc mạc toàn thể, sốc nhiễm trùng và dẫn đến suy đa tạng đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh. Biến chứng viêm túi mật cấp hoặc viêm gan do thương hàn cũng có thể xảy ra trong giai đoạn này.

Các biến chứng toàn thân tại tim mạch và thần kinh

Bên cạnh tổn thương tại đường tiêu hóa, độc tố của vi khuẩn thương hàn lan tràn trong máu có thể gây tổn thương nhiều cơ quan ngoài ruột. Viêm cơ tim do độc tố thương hàn là biến chứng tim mạch đáng ngại, biểu hiện qua tình trạng mạch đập nhanh không tương xứng với thân nhiệt, hạ huyết áp, rối loạn nhịp tim hoặc suy tim cấp. Trên hệ hô hấp, bệnh nhân có thể gặp phải viêm phổi hoặc viêm phế quản nặng do bội nhiễm vi khuẩn cơ hội.

Hệ thần kinh cũng chịu ảnh hưởng đáng kể với biểu hiện trạng thái mê sảng, li bì, mất định hướng không gian và thời gian, hoặc nặng hơn là co giật, hôn mê và viêm màng não mủ. Ngoài ra, vi khuẩn có thể cư trú kéo dài tại đường mật và bàng quang, khiến một tỷ lệ người bệnh sau khi khỏi triệu chứng lâm sàng vẫn trở thành người lành mang trùng mạn tính. Nhóm người này tiếp tục đào thải mầm bệnh ra môi trường xung quanh, tạo thành nguồn lây lan tiềm tàng cho cộng đồng nếu không được theo dõi và xử trí dứt điểm.

Hướng điều trị y tế và xử trí can thiệp kịp thời

Nguyên tắc cốt lõi trong kiểm soát biến chứng bệnh thương hàn là chẩn đoán chính xác bằng các xét nghiệm vi sinh như cấy máu, cấy phân và điều trị nội khoa tích cực dưới sự theo dõi sát sao của bác sĩ chuyên khoa. Thuốc kháng sinh đường tiêm hoặc đường uống có phổ tác dụng phù hợp với chủng Salmonella Typhi nhạy cảm là liệu pháp then chốt để tiêu diệt mầm bệnh. Người bệnh cần được bồi hoàn nước và điện giải đầy đủ, kết hợp hạ sốt và chế độ dinh dưỡng dễ tiêu để giảm áp lực lên thành ruột.

Đối với các trường hợp xuất hiện biến chứng nặng như thủng ruột hoặc xuất huyết tiêu hóa ồ ạt, việc can thiệp ngoại khoa cấp cứu là bắt buộc. Phẫu thuật khâu lỗ thủng, dẫn lưu ổ bụng và truyền máu hồi sức cần được triển khai nhanh chóng tại các bệnh viện có đầy đủ trang thiết bị y tế. Khi nghi ngờ có biến chứng tim mạch hoặc thần kinh, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các thuốc hỗ trợ tuần hoàn, thuốc chống viêm nhóm corticosteroid theo đúng phác đồ điều trị chuyên khoa để bảo vệ chức năng sống của người bệnh.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y khoa và tham khảo phổ thông, không thay thế cho việc thăm khám trực tiếp, chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ. Người bệnh nghi ngờ mắc thương hàn tuyệt đối không tự ý mua và dùng thuốc kháng sinh tại nhà vì nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc và che lấp các dấu hiệu biến chứng ngoại khoa cấp cứu. Khi phát hiện các triệu chứng bất thường như đau bụng tăng dần, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc sốt cao kéo dài, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Biến chứng của bệnh thương hàn hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu người bệnh được thăm khám sớm và tuân thủ đúng phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm. Người dân tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc ngừng uống khi thấy dấu hiệu sốt thuyên giảm. Chủ động thực hành ăn chín uống sôi và giữ gìn vệ sinh là biện pháp nền tảng bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa bền vững.