Bị thủy đậu rồi có bị zona nữa không và những điều cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều người sau khi đã trải qua bệnh thủy đậu thường nghĩ rằng cơ thể đã có miễn dịch vĩnh viễn và không bao giờ phải lo lắng về căn bệnh này nữa. Tuy nhiên, sự thật y khoa là những người từng mắc thủy đậu hoàn toàn có thể bị zona thần kinh trong tương lai, thậm chí nguy cơ này luôn hiện hữu suốt đời.
Bệnh thủy đậu và bệnh zona thần kinh thực chất đều do cùng một loại virus mang tên Varicella Zoster gây ra. Nắm rõ mối liên hệ giữa hai bệnh lý này sẽ giúp mỗi người chủ động nhận biết dấu hiệu cảnh báo, có hướng chăm sóc sức khỏe đúng đắn và phòng ngừa biến chứng đau dây thần kinh hiệu quả.
Bị thủy đậu rồi có bị zona nữa không là gì?
Thủy đậu và zona thần kinh là hai dạng biểu hiện lâm sàng khác nhau của cùng một loại virus Varicella Zoster. Ở lần phơi nhiễm đầu tiên, virus xâm nhập vào cơ thể và gây ra bệnh thủy đậu, một bệnh truyền nhiễm cấp tính với triệu chứng sốt và nổi bóng nước rải rác toàn thân. Khi người bệnh khỏi thủy đậu, virus không biến mất mà lẩn trốn vào các hạch thần kinh cảm giác ở trạng thái tiềm tàng suốt nhiều năm. Bệnh zona thần kinh là tình trạng virus này tái hoạt động trở lại sau một thời gian dài ngủ đông, gây tổn thương dọc theo đường phân bố của dây thần kinh ngoại biên. Do đó, người từng mắc thủy đậu chính là nhóm đối tượng có sẵn mầm mống virus để tiến triển thành bệnh zona khi gặp điều kiện thuận lợi.
Mối liên hệ mật thiết giữa virus thủy đậu và bệnh zona thần kinh
Nguyên nhân cốt lõi khiến người từng mắc thủy đậu vẫn có thể bị zona là do cả hai căn bệnh này đều xuất phát từ cùng một tác nhân vi sinh mang tên Varicella Zoster Virus. Khi một người nhiễm virus lần đầu tiên, bệnh cảnh lâm sàng thể hiện ra bên ngoài là thủy đậu với các nốt mụn nước rải rác khắp toàn thân kèm theo sốt và ngứa ngáy. Sau khi các nốt thủy đậu khô mài và người bệnh bình phục hoàn toàn, virus không hề bị tiêu diệt hay đào thải sạch ra khỏi cơ thể. Chúng âm thầm di chuyển dọc theo các sợi thần kinh cảm giác để đến cư trú vô thời hạn tại các hạch rễ sau của tủy sống hoặc hạch thần kinh sọ não dưới dạng ngủ đông không hoạt động. Ở trạng thái này, hệ thống miễn dịch tự nhiên của cơ thể chỉ có thể kìm hãm chứ không loại bỏ được virus tận gốc, tạo tiền đề cho sự xuất hiện của bệnh zona sau này.
Cơ chế virus tái hoạt động gây ra bệnh zona thần kinh
Sau nhiều năm hay thậm chí nhiều thập kỷ nằm im lìm trong hạch thần kinh, virus Varicella Zoster có thể thức giấc khi hàng rào bảo vệ miễn dịch của cơ thể bị suy yếu. Lúc này, virus nhân lên nhanh chóng, phá vỡ cấu trúc bảo vệ và di chuyển ngược trở lại theo dây thần kinh cảm giác ra vùng da tương ứng. Quá trình tái hoạt động này tạo nên các dải mụn nước đặc trưng khu trú ở một bên cơ thể, đi kèm với cảm giác bỏng rát, châm chích và đau nhức dữ dội, được gọi là bệnh zona thần kinh hay giời leo. Như vậy, chỉ những người đã từng mắc thủy đậu hoặc từng phơi nhiễm với virus thủy đậu mới có thể mắc bệnh zona, bởi đây không phải là một đợt nhiễm trùng mới từ môi trường mà là sự tái thức tỉnh của virus sẵn có.
Những yếu tố thuận lợi khiến người từng bị thủy đậu phát bệnh zona
Sự suy giảm khả năng phòng vệ miễn dịch là yếu tố mấu chốt kích hoạt virus gây bệnh zona thức giấc. Người từ năm mươi tuổi trở lên là nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhất do hiện tượng lão hóa hệ thống miễn dịch tự nhiên. Bên cạnh đó, tình trạng căng thẳng thần kinh kéo dài, mất ngủ mãn tính, kiệt sức thể chất hoặc làm việc quá độ cũng làm suy giảm đáng kể sức đề kháng. Những người mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, suy thận, bệnh tự miễn, người nhiễm HIV hoặc bệnh nhân đang điều trị ung thư phải hóa trị, xạ trị đều rất dễ bộc phát zona. Ngoài ra, việc sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch hay corticoid dài ngày cũng tạo thời cơ thuận lợi cho virus Varicella Zoster bùng phát trở lại.
Biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nguy cơ bùng phát bệnh zona
Để giảm thiểu tối đa nguy cơ virus tái hoạt động, việc nâng cao sức đề kháng thông qua lối sống lành mạnh đóng vai trò nền tảng. Mỗi cá nhân nên duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất, uống đủ nước mỗi ngày, đồng thời giữ thói quen rèn luyện thể dục vừa sức. Việc kiểm soát căng thẳng tâm lý, ngủ đủ giấc và quản lý tốt các bệnh lý nền mạn tính cũng góp phần củng cố hàng rào miễn dịch vững chắc. Hiện nay, y học đã phát triển các loại vaccine phòng bệnh zona thần kinh dành cho người trưởng thành và người cao tuổi. Tiêm phòng vaccine giúp tăng cường miễn dịch đặc hiệu chống lại virus, làm giảm đáng kể khả năng bùng phát bệnh và hạn chế các biến chứng đau thần kinh kéo dài dai dẳng.
Lưu ý an toàn
Thông tin y khoa trong bài viết mang tính chất tham khảo phổ quát, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như rát bỏng da kèm mụn nước mọc thành dải một bên, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám. Tuyệt đối không tự ý đắp lá cây, bôi thuốc lạ hoặc tự mua thuốc kháng virus để điều trị tại nhà nhằm tránh nhiễm trùng và biến chứng nặng.
Tóm tắt
Người từng mắc thủy đậu hoàn toàn có nguy cơ bị zona thần kinh do virus tồn tại tiềm ẩn trong cơ thể suốt đời. Việc duy trì lối sống lành mạnh, chăm sóc sức khỏe chủ động và tiêm chủng phòng ngừa đúng thời điểm là biện pháp khoa học giúp giảm thiểu nguy cơ phát bệnh cũng như hạn chế tối đa các biến chứng thần kinh kéo dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh zona thần kinh có lây cho người khác thành bệnh zona không
Người chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa tiêm phòng thủy đậu có thể bị lây nhiễm virus từ dịch tiết mụn nước của người bệnh zona và sẽ phát triển thành bệnh thủy đậu, chứ không trực tiếp phát bệnh zona ngay.
Người đã từng bị zona một lần rồi có tái phát lại không
Người đã từng bị zona hoàn toàn có thể tái phát ở vị trí cũ hoặc vùng da khác, đặc biệt khi sức đề kháng suy giảm nghiêm trọng, cơ thể căng thẳng kéo dài hoặc mắc các bệnh nền mạn tính.
Đã từng bị thủy đậu thì có cần tiêm phòng zona không
Người từng mắc thủy đậu vẫn rất nên tham khảo ý kiến bác sĩ để tiêm vaccine phòng zona thần kinh, giúp tăng cường miễn dịch đặc hiệu và giảm đáng kể nguy cơ biến chứng đau sau zona.
Làm sao phân biệt phát ban của zona và thủy đậu
Mụn nước zona thường mọc thành dải dọc theo một bên cơ thể, đi kèm cảm giác rát bỏng, đau nhức sâu dọc dây thần kinh, khác với mụn nước rải rác toàn thân ngứa ngáy của bệnh thủy đậu.
Khi nào người nghi ngờ mắc zona cần đi khám bác sĩ ngay
Người bệnh cần thăm khám y tế ngay khi xuất hiện phát ban vùng mặt, gần mắt, mụn nước lan rộng hoặc ở người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch nhằm can thiệp thuốc kháng virus kịp thời.
