Bị rối loạn điều tiết hay khô mắt: Phân biệt và cách xử trí phù hợp

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Hiện tượng nhìn mờ, mỏi mắt, nhức quanh hốc mắt sau nhiều giờ làm việc trước máy tính là than phiền rất phổ biến. Nhiều người băn khoăn không biết bản thân đang bị rối loạn điều tiết hay khô mắt vì cả hai tình trạng này đều gây suy giảm thị lực tạm thời và cảm giác khó chịu tại mắt.

Mặc dù có một số biểu hiện tương tự nhau, rối loạn điều tiết và hội chứng khô mắt lại có cơ chế sinh bệnh và hướng can thiệp hoàn toàn khác biệt. Rối loạn điều tiết liên quan đến sự mệt mỏi của khối cơ bên trong mắt, trong khi khô mắt bắt nguồn từ sự tổn thương và mất cân bằng của bề mặt nhãn cầu. Việc phân biệt chính xác sẽ giúp bạn có cách chăm sóc và xử trí đúng hướng, tránh lạm dụng thuốc nhỏ mắt không phù hợp.

Rối loạn điều tiết hay khô mắt là gì?

Rối loạn điều tiết và khô mắt là hai nguyên nhân hàng đầu gây khó chịu thị giác ở người thường xuyên sử dụng thiết bị điện tử. Rối loạn điều tiết là sự suy giảm khả năng co giãn linh hoạt của cơ thể mi khi mắt phải tập trung nhìn gần quá lâu, làm gián đoạn quá trình hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Trong khi đó, khô mắt là bệnh lý bề mặt nhãn cầu xảy ra khi lượng nước mắt tiết ra không đủ hoặc chất lượng màng phim nước mắt kém, khiến giác mạc bị mất lớp màng bôi trơn bảo vệ. Cả hai tình trạng đều làm giảm hiệu suất làm việc và chất lượng sống nếu không được phát hiện và chăm sóc đúng cách.

Đặc điểm và dấu hiệu nhận diện rối loạn điều tiết

Rối loạn điều tiết là tình trạng cơ thể mi trong mắt bị căng thẳng quá mức hoặc co thắt kéo dài, khiến thể thủy tinh không thể thay đổi công suất khúc xạ linh hoạt để chuyển đổi tiêu cự giữa nhìn gần và nhìn xa. Biểu hiện điển hình của rối loạn điều tiết gồm nhìn gần lâu bị nhòe chữ, khó khăn khi đổi tầm nhìn từ màn hình ra xa, đau nhức hốc mắt, cảm giác nặng trán và đau đầu vùng thái dương. Hiện tượng này thường xuất hiện nhiều ở học sinh, sinh viên, người làm việc văn phòng hoặc những ai đọc sách, sử dụng điện thoại liên tục nhiều giờ liền mà không cho mắt nghỉ giải lao. Khi cơ mắt phải gồng giữ tiêu cự quá lâu, phản xạ điều tiết bị đình trệ tạm thời dẫn đến hiện tượng mờ mắt ngắt quãng.

Bản chất và triệu chứng thường gặp của hội chứng khô mắt

Khô mắt lại là một bệnh lý mạn tính của bề mặt nhãn cầu, xuất phát từ sự mất ổn định của màng phim nước mắt, thiếu hụt lượng nước mắt hoặc nước mắt bốc hơi quá nhanh. Triệu chứng đặc trưng nhất của khô mắt là cảm giác cộm xốn như có cát bụi rơi vào mắt, cay rát, xót mắt, đỏ kết mạc và tăng tiết nước mắt phản xạ khi gặp gió hoặc ánh sáng mạnh. Khác với rối loạn điều tiết, người bị khô mắt thường thấy thị lực mờ dao động, tức là chữ hoặc hình ảnh nhòe đi nhưng sẽ sáng rõ trở lại ngay sau khi chớp mắt vài lần nhờ màng phim nước mắt được dàn đều tạm thời trên giác mạc. Tình trạng này rất phổ biến ở người ngồi phòng điều hòa máy lạnh, dùng kính áp tròng hoặc giảm tần số chớp mắt do tập trung nhìn màn hình.

Cách so sánh và phân biệt rối loạn điều tiết với khô mắt

Để nhận biết bản thân đang bị rối loạn điều tiết hay khô mắt, người bệnh có thể dựa vào hai điểm then chốt gồm cảm giác khó chịu chủ đạo và phản ứng khi chớp mắt. Nếu than phiền chính là đau nhức sâu quanh vùng mắt, mỏi cơ, nhức đầu và việc chớp mắt liên tục không làm chữ rõ nét hơn thì nguyên nhân nghiêng nhiều về rối loạn điều tiết. Ngược lại, nếu mắt bỏng rát, ngứa, cộm cộm bề mặt kèm theo cảm giác chỉ cần chớp mắt là nhìn rõ ngay trong tích tắc thì vấn đề cốt lõi nằm ở màng phim nước mắt. Tuy nhiên, hai hội chứng này rất hay đi đôi với nhau trong bệnh cảnh hội chứng thị giác màn hình, đòi hỏi phải quan sát kỹ lưỡng các phản ứng thị giác hàng ngày.

Thói quen sinh hoạt giúp thư giãn điều tiết và hạn chế khô mắt

Để giảm bớt gánh nặng cho hệ thống điều tiết và bảo vệ màng nước mắt, người làm việc với màn hình cần thiết lập thói quen thị giác lành mạnh mỗi ngày. Bạn nên áp dụng nghiêm túc quy tắc 20-20-20, nghĩa là sau 20 phút làm việc tập trung, hãy phóng tầm mắt nhìn ra xa khoảng 6 mét trong vòng 20 giây để thả lỏng cơ thể mi. Đồng thời, chủ động chớp mắt chậm và đều đặn từ 15 đến 20 lần mỗi phút để nước mắt tự nhiên bao phủ đều bề mặt nhãn cầu. Bố trí màn hình máy tính thấp hơn tầm mắt khoảng 10 đến 15 độ, giữ khoảng cách từ mắt đến màn hình từ 50 đến 60 cm, hạn chế để luồng gió điều hòa hay quạt thổi trực diện vào mặt cũng giúp hạn chế đáng kể tình trạng bay hơi nước mắt.

Các biện pháp hỗ trợ thị lực và chăm sóc mắt đúng cách

Trong chăm sóc mắt hàng ngày, dung dịch nhỏ mắt bôi trơn dạng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản là lựa chọn hỗ trợ tốt để làm dịu cảm giác cộm xốn do khô mắt. Người dùng nên tham khảo ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ để chọn loại có độ nhớt và thành phần giữ ẩm phù hợp như natri hyaluronat hoặc carmellose. Đối với rối loạn điều tiết, việc chườm ấm mi mắt từ 5 đến 10 phút vào buổi tối kết hợp xoa bóp nhẹ nhàng quanh hốc mắt có thể giúp tăng lưu thông tuần hoàn và thư giãn cơ mi. Quan trọng hơn, người bệnh cần kiểm tra xem bản thân có đang mắc các tật khúc xạ chưa được chỉnh kính đúng độ như cận thị, viễn thị hay loạn thị hay không, bởi vì việc đeo kính sai số là tác nhân hàng đầu gây quá tải điều tiết.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về rối loạn điều tiết và khô mắt chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo khoa học, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ từ bác sĩ nhãn khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid, kháng sinh hoặc thuốc giãn cơ thể mi khi chưa có chỉ định y khoa. Khi mắt có biểu hiện đau dữ dội, sợ ánh sáng cấp tính hoặc suy giảm thị lực đột ngột, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa Mắt để thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Rối loạn điều tiết và khô mắt là hai vấn đề nhãn khoa thường gặp trong đời sống hiện đại, có thể xuất hiện độc lập hoặc kết hợp cùng lúc. Việc nhận biết sớm sự khác biệt giữa mỏi cơ thể mi và thiếu hụt màng phim nước mắt giúp người bệnh có hướng điều chỉnh sinh hoạt khoa học, sử dụng nước mắt nhân tạo đúng cách và kịp thời đi khám chuyên khoa Mắt để bảo vệ thị lực lâu dài.