Bị quai bị có vô sinh không và những điều cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Mối băn khoăn về việc bị quai bị có vô sinh không là nỗi lo lắng của rất nhiều người bệnh và các bậc phụ huynh, đặc biệt đối với nam giới ở độ tuổi dậy thì và trưởng thành. Quai bị là bệnh truyền nhiễm do virus, thường gây sưng đau vùng tuyến mang tai nhưng có thể để lại những biến chứng phức tạp nếu virus lan sang các cơ quan khác.
Câu trả lời y khoa là quai bị không mặc nhiên dẫn đến vô sinh, nguy cơ này chỉ xảy ra nếu người bệnh gặp biến chứng viêm tinh hoàn hoặc viêm buồng trứng và bị tổn thương mô không thể phục hồi. Hiểu đúng về cơ chế gây bệnh và có biện pháp chăm sóc y tế kịp thời sẽ giúp hạn chế tối đa các nguy cơ ảnh hưởng đến thiên chức làm cha mẹ sau này.
Bị quai bị có vô sinh không là gì?
Quai bị là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị thuộc họ Paramyxoviridae gây nên, lây truyền trực tiếp qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện. Biểu hiện lâm sàng đặc trưng nhất của bệnh là tình trạng viêm và sưng to tuyến nước bọt mang tai ở một hoặc cả hai bên mặt, khiến người bệnh đau khi há miệng và nhai nuốt. Mặc dù phần lớn các ca bệnh quai bị diễn tiến lành tính và tự hồi phục sau một đến hai tuần nếu được chăm sóc tốt, virus này lại có ái tính đặc biệt với các mô tuyến trong cơ thể, bao gồm tuyến nước bọt, tuyến tụy và tuyến sinh dục. Chính đặc tính này khiến quai bị tiềm ẩn nguy cơ gây viêm tinh hoàn ở nam giới và viêm buồng trứng ở nữ giới, tạo ra nỗi lo ngại lớn về chức năng sinh sản.
Thực hư mối liên hệ giữa bệnh quai bị và nguy cơ vô sinh
Nhiều người lầm tưởng rằng hễ mắc quai bị là sẽ mất đi khả năng làm cha hoặc làm mẹ. Trên thực tế y khoa, quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị gây ra, chủ yếu gây sưng đau tuyến nước bọt mang tai. Nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản chỉ xuất hiện khi virus tấn công vào các cơ quan sinh dục, dẫn đến viêm tinh hoàn ở nam giới hoặc viêm buồng trứng ở nữ giới. Ngay cả khi xảy ra viêm tinh hoàn, phần lớn trường hợp chỉ bị ở một bên, tinh hoàn còn lại vẫn có thể duy trì chức năng nội tiết và sản xuất tinh trùng bình thường. Tỷ lệ vô sinh hoàn toàn chỉ thực sự đáng lo ngại ở những bệnh nhân bị tổn thương nặng cả hai bên dẫn đến teo tinh hoàn vĩnh viễn. Do đó, người bệnh không nên quá hoang mang nhưng cũng không được chủ quan trước các dấu hiệu bất thường ở vùng bìu.
Cơ chế gây tổn thương tinh hoàn và suy giảm chức năng sinh sản ở nam giới
Biến chứng viêm tinh hoàn thường khởi phát sau khi tuyến mang tai sưng từ vài ngày đến một tuần, phổ biến nhất ở nam giới trong và sau độ tuổi dậy thì. Khi virus xâm nhập mô tinh hoàn, phản ứng viêm dữ dội khiến tinh hoàn sưng to, căng cứng, đau nhức dữ dội kèm theo sốt cao trở lại. Tình trạng sưng nề quá mức trong bao xơ tinh hoàn có thể chèn ép các ống sinh tinh và mạch máu nuôi dưỡng, gây thiếu máu cục bộ. Nếu không được theo dõi và chăm sóc y tế kịp thời, quá trình này có thể dẫn đến hiện tượng teo tinh hoàn sau vài tháng. Hậu quả của teo tinh hoàn hai bên là suy giảm trầm trọng số lượng tinh trùng, suy giảm chất lượng tinh dịch hoặc thậm chí không có tinh trùng trong tinh dịch, từ đó gây hiếm muộn hoặc vô sinh ở nam giới trưởng thành.
Biến chứng quai bị đối với khả năng sinh sản của nữ giới
Đối với nữ giới, virus quai bị cũng có thể gây tổn thương hệ sinh dục dưới dạng viêm buồng trứng, tuy nhiên tỷ lệ này thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ viêm tinh hoàn ở nam giới. Người bệnh nữ khi gặp biến chứng này có thể cảm thấy đau âm ỉ hoặc dữ dội vùng bụng dưới, đau lưng, có thể kèm theo rối loạn chu kỳ kinh nguyệt tạm thời và sốt nhẹ. Mặc dù gây khó chịu và đau đớn trong đợt cấp, tổn thương buồng trứng do quai bị phần lớn đều có khả năng hồi phục tốt sau khi khỏi bệnh. Biến chứng này rất hiếm khi để lại di chứng teo buồng trứng hoàn toàn hay phá hủy hoàn toàn dự trữ buồng trứng, vì vậy nguy cơ dẫn tới vô sinh ở nữ giới sau mắc quai bị là cực kỳ thấp.
Cách chăm sóc và theo dõi nhằm giảm thiểu nguy cơ biến chứng sinh dục
Khi được chẩn đoán mắc quai bị, người bệnh cần tuân thủ chế độ nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường, đặc biệt là nam giới trong độ tuổi dậy thì và thanh niên. Hạn chế tối đa việc vận động mạnh, chạy nhảy hoặc làm việc nặng để giảm áp lực lên các cơ quan đang chịu tổn thương. Sử dụng quần lót nâng đỡ bìu phù hợp có thể giúp giảm cảm giác đau tức và hạn chế sưng nề tinh hoàn. Người bệnh cần uống đủ nước, ăn các món lỏng dễ nuốt, bổ sung dinh dưỡng hợp lý để nâng cao thể trạng. Mọi biện pháp dùng thuốc giảm đau hạ sốt hoặc chống viêm phải được thực hiện theo đúng hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa, tuyệt đối không tự ý áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng có thể làm nhiễm trùng hoặc tổn thương nặng thêm.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc kháng viêm liều cao hoặc đắp các loại lá, vôi sống lên tinh hoàn và tuyến mang tai vì có thể gây bỏng da, hoại tử hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng viêm. Khi có biểu hiện sưng đau tinh hoàn hoặc đau bụng dưới dữ dội, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám.
Tóm tắt
Quai bị không đồng nghĩa với vô sinh, nhưng nguy cơ ảnh hưởng chức năng sinh sản là có thật nếu xảy ra viêm tinh hoàn hoặc viêm buồng trứng. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu sưng đau, nghỉ ngơi hợp lý và đi khám chuyên khoa kịp thời sẽ giúp bảo vệ tối đa sức khỏe sinh sản lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Mắc quai bị có chắc chắn dẫn đến vô sinh không?
Khả năng sinh sản chỉ bị đe dọa khi virus gây viêm tinh hoàn ở nam giới hoặc viêm buồng trứng ở nữ giới. Nếu quai bị chỉ gây sưng tuyến mang tai đơn thuần mà không kèm biến chứng sinh dục, nguy cơ vô sinh gần như không đáng kể.
Viêm tinh hoàn do quai bị có luôn làm mất khả năng sinh con?
Tỷ lệ vô sinh hoàn toàn sau quai bị tương đối hiếm, phần lớn chỉ gặp khi bị viêm và teo cả hai bên tinh hoàn. Trường hợp chỉ tổn thương một bên, tinh hoàn còn lại vẫn có khả năng duy trì việc sản xuất tinh trùng.
Nữ giới mắc quai bị có nguy cơ vô sinh không?
Nữ giới mắc quai bị có thể gặp biến chứng viêm buồng trứng nhưng với tỷ lệ thấp hơn nhiều so với nam giới. Biến chứng này hiếm khi gây tổn thương vĩnh viễn và hầu như rất ít trường hợp dẫn đến vô sinh ở nữ.
Sau khi khỏi quai bị bao lâu thì nên kiểm tra tinh trùng?
Nam giới sau khi khỏi viêm tinh hoàn do quai bị nên đến chuyên khoa nam học để làm xét nghiệm tinh dịch đồ sau khoảng một đến ba tháng nhằm đánh giá chính xác số lượng và chất lượng tinh trùng.
Làm thế nào để phòng ngừa biến chứng vô sinh do quai bị?
Tiêm vắc xin phối hợp sởi quai bị rubella là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất để tạo miễn dịch, giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ nhiễm bệnh cũng như các biến chứng nguy hiểm lên cơ quan sinh sản.
