Bị nấm họng kiêng ăn gì để vết loét mau lành và ngăn tái phát

Nấm họng kiêng ăn gì là gì?

• Nấm họng, hay nhiễm nấm hầu họng, xảy ra khi hàng rào bảo vệ sinh học hoặc hệ miễn dịch tại chỗ của khoang miệng bị mất cân bằng, khiến nấm men cơ hội bùng phát và xâm lấn niêm mạc. Tình trạng này hay gặp ở người suy giảm miễn dịch, người dùng kháng sinh phổ rộng kéo dài, người sử dụng corticoid dạng hít trị hen suyễn không súc miệng đúng cách hoặc bệnh nhân đái tháo đường kiểm soát đường huyết chưa tốt.
• Niêm mạc họng khi bị nhiễm nấm trở nên sung huyết, phù nề và cực kỳ nhạy cảm trước mọi tác động cơ học cũng như hóa học từ thức ăn đi qua. Do đó, chế độ ăn uống hàng ngày không chỉ đơn thuần là cung cấp dinh dưỡng mà còn tác động trực tiếp đến bề mặt tổn thương. Nếu dung nạp các chất kích thích hoặc tạo môi trường dinh dưỡng cho nấm, mảng bám sẽ lan rộng, gây đau đớn dữ dội khi nuốt và cản trở quá trình tái tạo biểu mô của đường hô hấp trên.

Thực phẩm nhiều đường tinh luyện và bánh kẹo ngọt

• Nhóm thực phẩm chứa hàm lượng đường đơn cao như bánh kẹo ngọt, nước ngọt có gas, chè, sữa đặc và các loại siro ngọt đậm là nguồn dinh dưỡng thuận lợi thúc đẩy vi nấm Candida albicans sinh sôi nhanh chóng. Khi tiêu thụ nhiều đường tinh luyện, nồng độ carbohydrate tự do trong khoang miệng và nước bọt tăng lên, tạo môi trường thuận lợi để nấm bám dính vào lớp niêm mạc hầu họng.
• Bên cạnh đó, việc nạp quá nhiều đồ ngọt còn làm suy giảm phản ứng miễn dịch cục bộ tại đường hô hấp trên. Khi lớp màng giả mạc trắng đang bao phủ vòm họng, đường đọng lại tại các kẽ niêm mạc sẽ khiến tình trạng viêm sưng kéo dài, làm giảm hiệu quả của các loại thuốc kháng nấm dạng súc hoặc ngậm tại chỗ. Do đó, người bệnh cần cắt giảm tối đa bánh kẹo ngọt công nghiệp, nước ngọt đóng chai và cả các món tráng miệng nhiều kem bơ trong suốt thời gian điều trị.

Gia vị cay nóng và món ăn có vị chua gắt

• Các gia vị cay nóng như ớt, hạt tiêu, mù tạt, gừng sống cùng những món ăn có vị chua gắt như chanh, giấm, xoài xanh, dưa muối chứa nồng độ acid và capsaicin cao. Khi tiếp xúc trực tiếp với bề mặt vòm họng đang bị nấm xâm nhập, các chất này gây kích ứng mạnh mẽ, dẫn đến cảm giác đau rát dữ dội, châm chích và làm tổn thương các vết trợt loét sẵn có.
• Sự bào mòn liên tục từ acid hữu cơ nồng độ cao khiến niêm mạc họng mất đi lớp nhầy bảo vệ tự nhiên, tạo điều kiện cho vi nấm ăn sâu hơn vào các lớp mô liên kết bên dưới. Việc niêm mạc bị kích ứng thường xuyên cũng kích thích phản ứng ho khan, khạc nhổ liên tục, vô tình làm bong tróc các mảng giả mạc non và gây chảy máu vi thể tại vùng hầu họng. Bệnh nhân nên nấu thức ăn thanh đạm, nêm nhạt và tránh tuyệt đối các món lẩu cay nóng hay dưa chua lên men.

Đồ ăn cứng giòn và thực phẩm chiên rán nhiều dầu mỡ

• Những món ăn có kết cấu cứng, thô ráp hoặc nhiều góc cạnh nhọn như bánh quy giòn, đồ chiên rán giòn rụm, các loại hạt khô cứng, sườn rán hay bánh mì nướng giòn rất dễ cọ xát cơ học vào thành họng khi nuốt. Đối với người đang bị nấm họng, niêm mạc vòm họng và đáy lưỡi thường rất bở, dễ tổn thương và phủ nhiều mảng trắng mủn.
• Lực ma sát từ mẩu thức ăn cứng khi di chuyển qua ngã tư hầu thanh quản có thể làm rách màng niêm mạc, gây trầy xước và đau nhói từng cơn mỗi khi nuốt nước bọt. Các vết trầy xước mới này không chỉ làm tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn cơ hội mà còn kéo dài thời gian biểu mô hóa hồi phục. Trong giai đoạn điều trị, người bệnh nên chuyển sang dùng các món mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo loãng, súp dinh dưỡng, canh rau củ ninh nhừ hoặc trứng hấp mềm.

Rượu bia đồ uống có cồn và thuốc lá

• Bia, rượu, cocktail và các thức uống có cồn khác có khả năng làm mất nước niêm mạc, gây khô rát khoang miệng và làm suy giảm lượng kháng thể IgA tiết trong nước bọt. Nước bọt vốn đóng vai trò như một cơ chế phòng vệ tự nhiên giúp rửa trôi và ức chế bào tử nấm; khi miệng bị khô do cồn, vi nấm sẽ phát triển mạnh mẽ hơn. Hơn nữa, cồn kích thích trực tiếp lên các thụ thể cảm giác đau tại họng, làm tăng cảm giác buốt rát.
• Bên cạnh rượu bia, khói thuốc lá truyền thống và hơi thuốc lá điện tử chứa hàng nghìn hóa chất độc hại gây tê liệt chuyển động của các vi nhung mao bảo vệ đường hô hấp. Nicotine và hắc ín làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng vùng niêm mạc hầu họng, khiến quá trình tái tạo biểu mô bị đình trệ. Cần kiêng hoàn toàn rượu bia, chất kích thích và tránh xa môi trường có khói thuốc lá để giữ niêm mạc họng thông thoáng, tạo điều kiện cho thuốc kháng nấm phát huy tác dụng.

Nhóm thực phẩm mềm mát hỗ trợ hồi phục niêm mạc họng

• Để hỗ trợ niêm mạc tổn thương mau phục hồi và tăng cường sức đề kháng, người bị nấm họng nên ưu tiên các loại thực phẩm mềm, lỏng, mát và giàu giá trị dinh dưỡng. Cháo hạt sen, súp gà nấu loãng, canh rau ngót hoặc đậu phụ non là những lựa chọn phù hợp giúp cung cấp năng lượng mà không gây cọ xát niêm mạc khi nuốt.
• Bên cạnh đó, việc bổ sung rau xanh giàu vitamin C không chua như bông cải xanh, rau cải ngọt, cùng các loại quả mềm thanh mát như chuối, bơ, đu đủ chín giúp củng cố hệ miễn dịch. Sữa chua không đường chứa các chủng lợi khuẩn probiotic cũng hỗ trợ cân bằng lại hệ vi sinh vật tự nhiên trong khoang miệng. Người bệnh nên duy trì thói quen uống đủ nước ấm từng ngụm nhỏ trong ngày để giữ ẩm thường xuyên cho vòm họng.

Lưu ý an toàn

Chế độ kiêng khem dinh dưỡng chỉ đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát triệu chứng và không thể thay thế thuốc kháng nấm đặc hiệu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc ngậm trôi nổi hoặc áp dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng như chấm mật ong hay nước cốt chanh vào mảng nấm vì có thể gây loét họng nặng và bội nhiễm. Khi có biểu hiện khó nuốt nghiêm trọng, khó thở hoặc sốt cao, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám.

Tóm tắt

Chế độ ăn phù hợp có vai trò xoa dịu niêm mạc và giảm thiểu điều kiện cho nấm phát triển nhưng không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa. Người bị nấm họng cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng để được chẩn đoán chính xác và sử dụng thuốc kháng nấm theo chỉ định của bác sĩ.