Bị đứt dây chằng cổ chân có phải mổ không và khi nào cần phẫu thuật?

Đứt dây chằng cổ chân có phải mổ không là gì?

Dây chằng cổ chân là các dải mô liên kết sợi collagen dẻo dai và chắc chắn, có nhiệm vụ kết nối các đầu xương cổ chân với nhau nhằm tạo sự vững chắc và giới hạn các chuyển động quá mức của khớp. Vùng cổ chân có ba nhóm dây chằng chính gồm phức hợp dây chằng bên ngoài, dây chằng delta ở bên trong và phức hợp dây chằng màng gian cốt giữ vững khớp chày mác dưới.

Tình trạng đứt dây chằng cổ chân thường xảy ra khi bàn chân bị lật vào trong hoặc vặn xoắn đột ngột, gây căng giãn quá mức và làm rách một phần hoặc toàn bộ sợi dây chằng. Chấn thương này được phân loại thành ba mức độ từ nhẹ, trung bình đến nặng. Đứt dây chằng khiến người bệnh sưng nề, bầm tím, đau nhức vùng mắt cá chân và cảm giác khớp lỏng lẻo khi bước đi, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và khả năng giữ thăng bằng của cơ thể.

Đa số các trường hợp đứt dây chằng cổ chân không cần phẫu thuật

Khi bị đứt dây chằng cổ chân, phần lớn người bệnh không bắt buộc phải phẫu thuật ngay lập tức. Các nghiên cứu và hướng dẫn y khoa quốc tế đều khuyến cáo ưu tiên điều trị bảo tồn cho hầu hết các chấn thương dây chằng cổ chân cấp tính, bao gồm cả đứt hoàn toàn độ ba của dây chằng sên mác trước hoặc dây chằng gót mác.

Quá trình điều trị bảo tồn thường áp dụng nguyên tắc cố định khớp tạm thời bằng nẹp chuyên dụng hoặc băng thun kết hợp nghỉ ngơi, chườm lạnh, kê cao chi và dùng thuốc hỗ trợ giảm phù nề theo chỉ dẫn y khoa. Sau giai đoạn bất động ngắn, người bệnh sẽ được hướng dẫn tập vật lý trị liệu sớm để phục hồi tầm vận động, sức mạnh cơ bắp và cảm thụ bản thể. Đa số bệnh nhân phục hồi chức năng vận động tốt mà không cần đụng chạm dao kéo.

Những trường hợp nào bắt buộc hoặc nên cân nhắc mổ dây chằng cổ chân?

Mặc dù điều trị nội khoa là lựa chọn hàng đầu, phẫu thuật vẫn được chỉ định trong một số tình huống lâm sàng cụ thể nhằm bảo vệ chức năng khớp về lâu dài. Trường hợp phổ biến nhất là tình trạng mất vững cổ chân mạn tính, biểu hiện bằng việc khớp thường xuyên bị lật tái diễn, trẹo chân khi đi lại trên bề mặt gồ ghề dù đã trải qua ít nhất 3 đến 6 tháng tập phục hồi chức năng tích cực.

Bên cạnh đó, bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình cũng cân nhắc mổ đối với các tổn thương phức tạp như đứt hoàn toàn phức hợp dây chằng kèm gãy xương mắt cá chân, rách hoặc trật gân mác, tổn thương sụn sên cần xử trí nội soi, hoặc rách dây chằng gọng chày mác gây toác khớp. Ngoài ra, các vận động viên thể thao chuyên nghiệp có nhu cầu vận động khớp ở cường độ cao cũng có thể được xem xét can thiệp sớm.

Các phương pháp phẫu thuật dây chằng cổ chân phổ biến hiện nay

Tùy thuộc vào tổn thương thực tế và chất lượng của mô dây chằng còn lại, bác sĩ phẫu thuật sẽ lựa chọn phương pháp mổ mở hoặc nội soi khớp cổ chân. Hai kỹ thuật can thiệp chính hiện nay bao gồm khâu phục hồi dây chằng trực tiếp và tái tạo dây chằng cổ chân.

Kỹ thuật khâu phục hồi, điển hình là phẫu thuật Brostrom hoặc biến thể Brostrom-Gould, thường được áp dụng khi phần mô dây chằng còn đủ dày và chất lượng tốt để khâu đính lại vào xương mắt cá ngoài. Trong trường hợp mô dây chằng bị thoái hóa nặng, rách nát do chấn thương tái diễn nhiều lần hoặc đứt dây chằng mạn tính lâu năm, phẫu thuật viên sẽ tiến hành tái tạo dây chằng bằng cách sử dụng mảnh ghép gân tự thân hoặc gân đồng loại để tái lập độ vững chắc cho toàn bộ cổ chân.

Tập phục hồi chức năng và vật lý trị liệu sau chấn thương dây chằng cổ chân

Phục hồi chức năng là chìa khóa quyết định sự thành công của quá trình điều trị, bất kể người bệnh chọn điều trị bảo tồn hay phẫu thuật. Sau giai đoạn giảm đau và giảm viêm ban đầu, việc tập luyện cần được tiến hành theo từng giai đoạn dưới sự theo dõi của chuyên viên vật lý trị liệu.

Các bài tập ban đầu tập trung vào việc lấy lại biên độ vận động của khớp cổ chân như xoay cổ chân nhẹ nhàng, gập mu chân và gập lòng bàn chân. Khi cơn đau thuyên giảm, người bệnh chuyển sang các bài tập tăng cường sức mạnh cho nhóm cơ quanh cổ chân, đặc biệt là nhóm cơ mác giúp giữ vững mặt ngoài khớp. Giai đoạn cuối cùng rất quan trọng là rèn luyện khả năng thăng bằng và cảm nhận bản thể bằng cách đứng trên một chân hoặc trên đĩa thăng bằng, giúp phòng ngừa nguy cơ chấn thương lật cổ chân tái phát trong sinh hoạt thường ngày.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý đắp thuốc lá, chườm nóng, bóp rượu thuốc hoặc nhờ người kéo nắn khớp cổ chân khi vừa bị chấn thương, bởi những hành động này có thể gây giãn mạch, làm vết rách dây chằng chảy máu nhiều hơn và tăng nguy cơ viêm loét da. Thông tin trong bài mang tính chất giáo dục y tế và không thay thế cho chỉ định khám chữa bệnh của nhân viên y tế. Người bệnh cần sớm đến bệnh viện hoặc phòng khám có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được chẩn đoán chính xác mức độ tổn thương dây chằng.

Tóm tắt

Tóm lại, phần lớn các trường hợp tổn thương dây chằng cổ chân có thể hồi phục tốt nhờ điều trị nội khoa kết hợp tập vật lý trị liệu đúng cách. Phẫu thuật chỉ là lựa chọn sau cùng khi có mất vững khớp mạn tính hoặc tổn thương phức tạp kèm theo. Người bệnh cần đi khám chuyên khoa cơ xương khớp hoặc chấn thương chỉnh hình để được chẩn đoán chính xác và tư vấn phác đồ điều trị phù hợp nhất.