Bị đau mắt đỏ có cần uống thuốc không và hướng dẫn xử trí

Bị đau mắt đỏ có cần uống thuốc không là gì?

Đau mắt đỏ là thuật ngữ dân gian phổ biến dùng để chỉ tình trạng viêm kết mạc, tức là lớp màng trong suốt bao phủ phần lòng trắng của nhãn cầu và mặt trong mi mắt bị sưng viêm và xung huyết. Khi các mạch máu nhỏ ở kết mạc bị giãn nở do phản ứng viêm, mắt sẽ chuyển sang màu đỏ hoặc hồng, đi kèm cảm giác cộm xốn như có cát, ngứa ngáy, chảy nước mắt và tăng tiết ghèn dịch.

Đây là một bệnh lý mắt rất thường gặp trong cộng đồng, có khả năng lây lan nhanh qua đường tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mắt hoặc qua các vật dụng sinh hoạt chung. Mặc dù triệu chứng có thể gây khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày, phần lớn các trường hợp đau mắt đỏ diễn tiến lành tính. Hiểu rõ bản chất bệnh lý giúp người bệnh tránh tâm lý hoang mang và không lạm dụng các loại thuốc uống không cần thiết.

Căn nguyên gây đau mắt đỏ và sự cần thiết của thuốc toàn thân

Đau mắt đỏ hay viêm kết mạc có thể xuất phát từ nhiều căn nguyên khác nhau, trong đó phổ biến nhất là virus, vi khuẩn hoặc phản ứng dị ứng. Phần lớn các đợt bùng phát trong cộng đồng là do virus nhóm adenovirus gây ra. Với viêm kết mạc do virus, bệnh có tính chất tự giới hạn, hệ miễn dịch của cơ thể sẽ tự đào thải mầm bệnh sau khoảng một đến hai tuần. Do đó, người bệnh thường không cần sử dụng bất kỳ loại thuốc uống đặc trị nào.

Ngược lại, nếu nguyên nhân do vi khuẩn gây ra hoặc do dị ứng thời tiết, phấn hoa, phác đồ điều trị sẽ có sự khác biệt rõ rệt. Đau mắt đỏ do dị ứng thường đòi hỏi việc kiểm soát phản ứng quá mẫn, trong khi nhiễm khuẩn cần kiểm soát mủ dịch. Vì mắt là cơ quan nhạy cảm, việc tự chẩn đoán nguyên nhân tại nhà rất dễ dẫn đến sai lầm trong lựa chọn biện pháp can thiệp.

Những trường hợp đau mắt đỏ cần dùng thuốc uống theo chỉ định

Thuốc uống toàn thân chỉ được bác sĩ chuyên khoa mắt cân nhắc kê đơn trong một số tình huống bệnh lý cụ thể. Trường hợp phổ biến nhất là khi mắt có dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn nặng, viêm kết mạc kèm theo nhiễm trùng lan tỏa vùng mi mắt, hốc mắt, hoặc viêm kết mạc do vi khuẩn lậu cầu, chlamydia. Khi đó, thuốc kháng sinh đường uống hoặc đường tiêm mới phát huy vai trò kiểm soát nhiễm trùng toàn thân.

Ngoài ra, ở những người bệnh có biểu hiện sốt, sưng hạch trước tai hoặc đau nhức nhiều, bác sĩ có thể chỉ định thêm thuốc giảm đau hạ sốt thông thường như paracetamol hoặc thuốc kháng viêm giảm phù nề dạng uống. Với viêm kết mạc dị ứng mức độ nặng, thuốc kháng histamin dạng uống có thể được phối hợp để giảm ngứa mắt và nghẹt mũi. Mọi chỉ định này đều phải do bác sĩ nhãn khoa trực tiếp đánh giá dựa trên mức độ thương tổn thực tế.

Rủi ro khi tự ý mua thuốc kháng sinh và corticoid để uống

Một thói quen rất phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro là người bệnh tự ý ra nhà thuốc mua các liều thuốc kháng sinh và kháng viêm corticoid dạng uống khi vừa thấy mắt đỏ. Kháng sinh đường uống hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt virus gây bệnh mắt đỏ. Việc lạm dụng kháng sinh không những không rút ngắn thời gian mắc bệnh mà còn gây loạn khuẩn đường ruột, mệt mỏi và làm tăng nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng.

Đặc biệt, việc tự dùng các loại thuốc chứa corticoid đường uống hay thuốc nhỏ mắt chứa corticoid mà không có sự kiểm tra áp lực nội nhãn có thể gây suy giảm miễn dịch tại chỗ, tạo điều kiện cho virus và nấm phát triển mạnh mẽ. Hậu quả nghiêm trọng có thể dẫn tới loét giác mạc, tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc thậm chí suy giảm thị lực vĩnh viễn không thể hồi phục.

Biện pháp chăm sóc tại chỗ hiệu quả cho người bị đau mắt đỏ

Đối với phần lớn các trường hợp đau mắt đỏ thông thường, việc chăm sóc tại chỗ và vệ sinh đúng cách đóng vai trò cốt lõi giúp bệnh mau lành. Người bệnh nên dùng nước muối sinh lý natri clorid 0,9% nhỏ mắt từ ba đến năm lần mỗi ngày để rửa trôi ghèn mắt, chất tiết và dị nguyên. Khi lau mắt, cần sử dụng bông gòn y tế hoặc khăn giấy dùng một lần riêng biệt cho từng mắt, tuyệt đối không dùng chung khăn mặt để tránh lây chéo sang mắt lành.

Bên cạnh đó, có thể chườm mát quanh vùng mắt bằng gạc sạch thấm nước mát để làm dịu cảm giác cộm xốn, sưng nề. Người bệnh cần để mắt nghỉ ngơi, hạn chế tiếp xúc với màn hình điện tử, đeo kính bảo hộ khi ra ngoài để tránh bụi bẩn và gió lộng. Tuyệt đối không áp dụng các biện pháp truyền miệng như xông lá trầu không hay đắp lá cây trực tiếp lên mắt vì dễ gây nhiễm trùng và bỏng biểu mô mắt.

Các dấu hiệu cảnh báo cần đi khám bác sĩ chuyên khoa mắt

Mặc dù đau mắt đỏ thường lành tính, người bệnh không nên chủ quan vì bệnh có thể diễn tiến phức tạp hoặc nhầm lẫn với các bệnh lý nhãn khoa nguy hiểm khác như viêm màng bồ đào, viêm loét giác mạc hay glôcôm cấp. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được thăm khám cẩn thận.

Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm: cảm giác đau nhức sâu trong hốc mắt dữ dội, nhìn mờ, giảm thị lực đột ngột, sợ ánh sáng chói, tròng đen xuất hiện đốm trắng hoặc mí mắt sưng húp kèm tiết dịch mủ đặc màu vàng xanh kéo dài nhiều ngày không thuyên giảm. Thăm khám sớm bằng kính hiển vi chuyên dụng giúp bác sĩ nhãn khoa quan sát rõ bề mặt giác mạc và đưa ra phác đồ điều trị chính xác, an toàn nhất.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y tế và tham khảo phổ quát, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các chế phẩm corticoid đường uống và đường nhỏ mắt khi chưa có sự thăm khám của chuyên gia nhãn khoa. Người bệnh không tự đắp các loại lá cây, xông thảo dược hoặc nhỏ các dung dịch tự pha chế vào mắt để phòng tránh nguy cơ bội nhiễm và tổn thương biểu mô giác mạc.

Tóm tắt

Bị đau mắt đỏ đa phần không bắt buộc phải dùng thuốc uống toàn thân, đặc biệt trong các đợt viêm do virus thông thường. Việc điều trị cần tập trung vào chăm sóc tại chỗ, giữ vệ sinh mắt và dùng thuốc nhỏ mắt phù hợp theo chỉ định của bác sĩ nhãn khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh hay corticoid đường uống để tránh biến chứng nguy hiểm cho thị lực.