Bị đau bụng buồn nôn đi ngoài cảnh báo vấn đề sức khỏe gì?

Bị đau bụng buồn nôn đi ngoài cảnh báo vấn đề sức khỏe gì?

Tổ hợp triệu chứng đau bụng, buồn nôn và đi ngoài phân lỏng phản ánh sự tổn thương hoặc phản ứng quá mẫn của niêm mạc ống tiêu hóa trước các yếu tố kích thích. Bình thường, hệ tiêu hóa vận động nhịp nhàng để tiêu hóa thức ăn và hấp thu chất dinh dưỡng. Khi xuất hiện độc tố, vi khuẩn hoặc sự viêm nhiễm cấp tính, các thụ thể thần kinh tại dạ dày và ruột sẽ kích hoạt phản xạ co bóp tống đẩy mạnh mẽ. Dạ dày tăng co thắt đẩy ngược các chất lên phía trên gây cảm giác buồn nôn và nôn mửa, trong khi ruột non và ruột già tăng nhu động kèm tiết dịch ồ ạt dẫn tới những cơn đau quặn bụng và tiêu chảy nhiều lần. Tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh mà mức độ khởi phát có thể diễn ra đột ngột chỉ sau vài giờ hoặc kéo dài âm ỉ nhiều ngày.

Ngộ độc thực phẩm và viêm dạ dày ruột cấp tính

Ngộ độc thực phẩm xảy ra khi đường tiêu hóa tiếp xúc với thức ăn hoặc nguồn nước bị nhiễm khuẩn, độc tố vi sinh vật hay hóa chất độc hại. Triệu chứng thường xuất hiện đột ngột sau bữa ăn từ vài giờ đến một ngày, bắt đầu bằng cảm giác đau thắt từng cơn quanh rốn, buồn nôn, nôn mửa liên tục và đại tiện phân lỏng nhiều lần trong ngày.

Bên cạnh ngộ độc thực phẩm, viêm dạ dày ruột cấp tính do virus như Rotavirus, Norovirus hoặc vi khuẩn lỵ, Samonella cũng là thủ phạm rất phổ biến. Khi niêm mạc ống tiêu hóa bị viêm sưng phù nề, nhu động ruột tăng co bóp dữ dội để tống xuất các tác nhân gây hại ra ngoài, từ đó tạo nên tam chứng điển hình gồm đau quặn bụng, nôn ói và đi ngoài phân nước. Tình trạng này khiến cơ thể suy kiệt rất nhanh nếu không kịp thời kiểm soát lượng dịch hao hụt.

Hội chứng ruột kích thích và rối loạn nhu động ruột

Hội chứng ruột kích thích là một dạng rối loạn chức năng tiêu hóa mạn tính, rất phổ biến ở người trẻ tuổi và những người thường xuyên đối diện với căng thẳng thần kinh. Người mắc chứng bệnh này thường gặp phải các đợt đau quặn bụng dưới, đầy hơi chướng bụng, cảm giác buồn nôn nhẹ và mót rặn đi ngoài phân lỏng hoặc xen kẽ từng đợt táo bón.

Đặc điểm nhận biết của hội chứng ruột kích thích là cơn đau bụng thường giảm rõ rệt sau khi người bệnh đi đại tiện xong. Triệu chứng thường bùng phát hoặc tăng nặng sau khi ăn các món lạ, thực phẩm giàu dầu mỡ, đồ uống chứa cồn hoặc khi trải qua áp lực công việc kéo dài. Dù không gây tổn thương thực thể nguy hiểm tới tính mạng, bệnh lý này gây xáo trộn lớn đến sinh hoạt hàng ngày và chất lượng cuộc sống của người mắc.

Cảnh giác với các bệnh lý ngoại khoa nguy hiểm

Không phải mọi trường hợp đau bụng kèm nôn và đi ngoài đều bắt nguồn từ tổn thương nhẹ của đường tiêu hóa. Viêm ruột thừa cấp tính ở giai đoạn đầu có thể khởi phát bằng những cơn đau mơ hồ quanh vùng thượng vị hoặc quanh rốn, kèm theo cảm giác buồn nôn, nôn ói và đi ngoài phân lỏng vài lần do kích ứng các quai ruột lân cận. Sau đó, cơn đau mới chuyển dịch và khu trú dần tại hố chậu phải.

Ngoài viêm ruột thừa, một số cấp cứu ngoại khoa khác như viêm túi mật cấp, viêm tụy cấp hoặc tắc ruột bán phần cũng có thể gây trướng bụng, đau dữ dội kèm theo nôn nhiều và rối loạn bài xuất phân. Nếu người bệnh chủ quan nhầm lẫn với rối loạn tiêu hóa thông thường mà tự ý dùng thuốc giảm đau, bệnh cảnh lâm sàng có thể bị che lấp, làm chậm trễ thời gian can thiệp phẫu thuật tối khẩn.

Nguyên tắc bù nước và dinh dưỡng đúng cách tại nhà

Mối nguy hiểm lớn nhất khi vừa nôn ói vừa tiêu chảy là tình trạng mất nước và chất điện giải diễn ra ồ ạt. Người bệnh cần chủ động uống bổ sung dung dịch oresol được pha đúng liều lượng chỉ dẫn, uống từng ngụm nhỏ liên tục trong ngày thay vì uống một lượng lớn cùng lúc để hạn chế kích thích nôn.

Về chế độ ăn, nên ưu tiên các món thanh đạm, nấu mềm nhừ như cháo loãng nấu cùng chút muối, súp khoai tây, bột yến mạch hoặc bánh mì giòn. Cần kiêng tuyệt đối đồ ăn nhiều dầu mỡ, thức ăn cay nóng, đồ tanh sống, hải sản chưa nấu chín, đồ ngọt công nghiệp và các chất kích thích như cà phê, trà đặc, rượu bia. Khi hệ thống đường ruột bắt đầu ổn định trở lại, người bệnh mới tăng dần độ đặc của thức ăn để hồi phục thể trạng từ từ.

Những dấu hiệu cảnh báo cần đi khám bác sĩ ngay

Người bệnh không nên tiếp tục theo dõi tại nhà mà cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất khi nhận thấy cơn đau bụng có cường độ dữ dội, đau liên tục không giảm hoặc bụng cứng như gỗ khi sờ nắn. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo viêm phúc mạc hoặc thủng tạng rỗng.

Các dấu hiệu báo động đỏ khác bao gồm nôn ra máu tươi hoặc chất dịch màu đen sẫm, đi ngoài phân có lẫn máu tươi, phân đen như bã cà phê, sốt cao liên tục không hạ. Ngoài ra, biểu hiện mất nước trầm trọng như mắt trũng sâu, môi khô ráp, da nhăn nheo, khát nước dữ dội, tiểu rất ít hoặc nước tiểu sẫm màu, hoa mắt chóng mặt khi đứng dậy cũng đòi hỏi phải được truyền dịch và can thiệp y khoa khẩn cấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán chuyên khoa hoặc phác đồ điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy tác dụng mạnh hoặc thuốc giảm đau chống co thắt liều cao khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Việc dùng thuốc cầm tiêu chảy sai thời điểm có thể ứ đọng vi khuẩn và độc tố trong lòng ruột, khiến bệnh tình diễn tiến phức tạp hơn.

Tóm tắt

Tình trạng đau bụng kèm nôn ói và tiêu chảy thường diễn tiến cấp tính do kích ứng đường tiêu hóa, nhưng cũng có thể ẩn chứa bệnh lý ngoại khoa nguy hiểm. Việc theo dõi sát các dấu hiệu toàn thân, bù nước đúng cách và chủ động đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường là chìa khóa giúp bảo vệ sức khỏe đường tiêu hóa an toàn, hiệu quả.