Bị chó dại cắn phải làm gì để giảm nguy cơ nhiễm bệnh?

Bị chó dại cắn phải làm gì là gì?

Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus dại thuộc họ Rhabdoviridae gây ra, chủ yếu lây truyền từ động vật có vú sang người qua vết cắn, vết cào hoặc do dịch tiết nước bọt dính vào vết thương hở. Trong các nguồn lây truyền bệnh dại ở cộng đồng, chó là động vật chiếm tỷ lệ cao nhất. Khi virus dại xâm nhập vào cơ thể qua da bị rách, chúng sẽ nhân lên tại chỗ rồi từ từ di chuyển dọc theo các dây thần kinh ngoại biên đến tủy sống và não bộ. Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng tùy thuộc vào vị trí vết cắn gần hay xa hệ thần kinh trung ương và mức độ tổn thương mô. Một khi bệnh nhân đã phát bệnh dại với các biểu hiện sợ nước, sợ gió, co giật hoặc liệt cơ, y học hiện đại vẫn chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu và nguy cơ tử vong gần như một trăm phần trăm. Do đó, toàn bộ quy trình can thiệp khi bị chó cắn đều tập trung vào mục tiêu dự phòng khẩn cấp trước khi virus kịp xâm nhập hệ thần kinh.

Sơ cứu vết thương tại chỗ đúng kỹ thuật

Bước sơ cứu đầu tiên và quan trọng nhất ngay sau khi bị chó cắn là rửa vết thương liên tục dưới vòi nước sạch cùng xà phòng trong khoảng mười lăm phút. Nước chảy và bọt xà phòng giúp rửa trôi phần lớn lượng virus dại cùng vi khuẩn bám trong nước bọt của con vật. Nếu không có sẵn xà phòng, người sơ cứu có thể dùng nước sạch xối rửa liên tục rồi sát trùng lại bằng dung dịch cồn y tế hoặc cồn iod.

Trong quá trình rửa, người thực hiện cần thao tác nhẹ nhàng, tránh chà xát thô bạo làm rách nát mô mềm xung quanh. Không nên dùng tay nặn bóp vết thương hay chích rạch da vì hành động này có thể làm tổn thương sâu hơn, tạo điều kiện cho virus dại xâm nhập sâu vào các bó cơ và sợi thần kinh. Sau khi rửa sạch, dùng gạc vô trùng che nhẹ bề mặt tổn thương và giữ vết thương khô ráo trước khi di chuyển đến cơ sở y tế gần nhất.

Đến cơ sở y tế để tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại

Virus dại thuộc nhóm virus hướng thần kinh, di chuyển dọc theo các dây thần kinh ngoại biên để tiến vào não bộ. Một khi người bệnh xuất hiện triệu chứng lâm sàng của bệnh dại, tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối. Vì vậy, tiêm phòng vắc xin dại và huyết thanh kháng dại là biện pháp bảo vệ duy nhất có hiệu quả đã được y học công nhận trên toàn thế giới.

Tùy vào vị trí cắn, mức độ nông sâu và tình trạng con vật, bác sĩ sẽ phân loại vết thương thành các độ tổn thương khác nhau theo hướng dẫn y tế. Với vết cắn sâu, chảy máu nhiều hoặc nằm ở các vùng giàu dây thần kinh như đầu mặt cổ, đầu ngón tay và bộ phận sinh dục, người bệnh có thể được chỉ định tiêm huyết thanh kháng dại cùng vắc xin để tạo miễn dịch thụ động ngay lập tức. Người bị cắn không nên chần chừ hay chờ đợi con vật phát bệnh mới đi tiêm chủng.

Theo dõi tình trạng con vật gây thương tích

Song song với việc điều trị y tế cho người bị cắn, việc theo dõi con vật cũng đóng vai trò cung cấp thông tin cho bác sĩ điều chỉnh lịch tiêm. Nếu con vật là chó nhà hoặc xác định được chủ nuôi, gia đình cần nhốt giữ và theo dõi biểu hiện của nó trong khoảng mười đến mười bốn ngày. Nếu con vật vẫn sống khỏe mạnh sau thời gian này, bác sĩ có thể cân nhắc phác đồ tiêm phù hợp tiếp theo.

Ngược lại, nếu con vật có dấu hiệu hung dữ bất thường, chảy nhiều dãi, sợ ánh sáng, sợ nước, bỏ ăn, bị ốm chết hoặc mất tích không theo dõi được, người bị cắn phải báo ngay cho bác sĩ điều trị. Lúc này, việc tiêm đủ số mũi vắc xin dại theo lịch hẹn là điều bắt buộc. Tuyệt đối không đánh chết chó rồi vứt bỏ mà không theo dõi, cũng không nên mổ thịt hay tiếp xúc với dịch tiết của con vật nghi dại.

Những sai lầm nguy hại cần tránh khi bị chó cắn

Trong dân gian vẫn tồn tại nhiều thói quen nguy hiểm như nặn máu, đắp lá thuốc, rắc tro than, bôi dầu hỏa hoặc tìm thầy lang thử độc bằng mẹo. Những hành động này hoàn toàn không có cơ sở khoa học, không thể trung hòa được virus dại mà còn gây bỏng rát, hoại tử mô và nhiễm trùng huyết nguy hiểm.

Một sai lầm phổ biến khác là khâu kín vết thương ngay sau khi bị cắn. Trừ những trường hợp rách da quá lớn đe dọa mạch máu cần xử trí cầm máu đặc biệt, vết thương do động vật cắn thường không được khâu kín ngay để tránh tạo môi trường yếm khí cho vi khuẩn phát triển. Người nhà cũng không nên trì hoãn việc tiêm phòng chỉ vì nghĩ rằng vết thương nhỏ hoặc nghĩ rằng chó nuôi trong nhà không bao giờ mang mầm bệnh dại.

Lưu ý an toàn

Thông tin hướng dẫn chỉ nhằm mục đích phổ biến kiến thức sơ cứu và chăm sóc ban đầu, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ tại cơ sở y tế. Bệnh dại không thể điều trị khỏi khi đã xuất hiện triệu chứng. Người bị cắn không được tự ý bôi đắp thuốc nam, không trì hoãn tiêm phòng và cần tuân thủ tuyệt đối lịch tiêm vắc xin dại do nhân viên y tế hướng dẫn.

Tóm tắt

Xử trí vết thương đúng cách và tiêm phòng kịp thời là biện pháp duy nhất giúp bảo vệ tính mạng khi bị chó nghi dại cắn. Người bệnh tuyệt đối không chủ quan theo dõi tại nhà hay tự ý chữa bằng mẹo dân gian. Việc nhanh chóng đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá nguy cơ và chỉ định phác đồ dự phòng phù hợp sẽ ngăn chặn hiệu quả virus dại xâm nhập hệ thần kinh.