Bị cảm test có lên 2 vạch không và các hiểu lầm thường gặp về Covid-19

Bị cảm test có lên 2 vạch không là gì?

Que test nhanh kháng nguyên Covid-19 là công cụ sàng lọc tại chỗ giúp phát hiện nhanh các mảnh protein vỏ của virus SARS-CoV-2 có trong dịch đường hô hấp trên. Thiết bị này hoạt động với độ nhạy và độ đặc hiệu cao nhờ phản ứng gắn kết giữa kháng thể nhân tạo trên màng thử với kháng nguyên mục tiêu.

Trong đời sống hằng ngày, từ cảm thường được dùng để chỉ chung các đợt viêm đường hô hấp trên thể nhẹ do hơn hai trăm loại virus khác nhau gây nên, phổ biến nhất là Rhinovirus. Do cấu trúc sinh học của virus cảm lạnh hoàn toàn khác biệt với virus Corona gây bệnh Covid-19, que test nhanh được thiết kế chuyên biệt sẽ không có phản ứng chéo với mầm bệnh cảm thông thường. Nhận thức đúng về bản chất của phương pháp xét nghiệm này giúp người bệnh tránh tâm lý hoang mang, hiểu đúng ý nghĩa của từng kết quả và biết cách theo dõi sức khỏe an toàn.

Nguyên lý que test nhanh và lý do cảm lạnh thông thường không làm lên hai vạch

Que test nhanh kháng nguyên Covid-19 hoạt động dựa trên cơ chế miễn dịch dòng chảy sắc ký, sử dụng các kháng thể đơn dòng được cố định sẵn để bắt cặp đặc hiệu với protein kháng nguyên bề mặt, phổ biến nhất là protein nucleocapsid của virus SARS-CoV-2. Khi mẫu dịch tỵ hầu hoặc dịch mũi họng chứa virus di chuyển qua màng thử, kháng thể đặc hiệu sẽ liên kết với kháng nguyên, tạo nên dải màu đỏ hoặc tím tại vạch T, đồng thời vạch chứng C xuất hiện để báo hiệu que test hoạt động chuẩn xác.

Các loại virus gây bệnh cảm lạnh thông thường phổ biến như Rhinovirus, Adenovirus, virus hợp bào hô hấp RSV hoặc các chủng Coronavirus thông thường ở người như OC43, 229E đều có cấu trúc protein bề mặt hoàn toàn khác biệt so với SARS-CoV-2. Kháng thể gắn trên que test được tinh chế có độ đặc hiệu rất cao, không nhận diện và không bắt cặp với các kháng nguyên của virus cảm lạnh. Do đó, nếu một người chỉ đơn thuần mắc cảm lạnh thông thường, que test nhanh Covid-19 sẽ không thể xuất hiện vạch T, tức là chỉ hiển thị một vạch duy nhất ở vị trí C.

Những lý do khiến que test hiển thị hai vạch khi người bệnh nghĩ mình chỉ bị cảm

Trong thực tế lâm sàng, không ít trường hợp người bệnh tin rằng mình chỉ bị cảm gió hoặc cảm lạnh thông thường do tiếp xúc mưa lạnh nhưng khi kiểm tra que test vẫn thấy hai vạch rõ rệt. Tình huống này xảy ra chủ yếu do người bệnh đã thực sự nhiễm virus SARS-CoV-2 nhưng các biểu hiện ban đầu quá nhẹ, trùng khớp với cảm mạo như nghẹt mũi, hắt hơi, rát họng, dẫn đến nhận định chủ quan ban đầu.

Bên cạnh đó, hiện tượng đồng nhiễm cũng có thể xảy ra, nghĩa là người bệnh vừa nhiễm virus gây cảm thông thường, vừa mang mầm bệnh SARS-CoV-2 trong cơ thể cùng một thời điểm. Ngoài ra, kết quả dương tính giả dù rất hiếm vẫn có thể xuất hiện nếu người dùng thao tác sai quy trình: đọc kết quả sau thời gian quy định quá 30 phút, để dịch đệm bị nhiễm tạp chất có tính kiềm hoặc acid mạnh, dùng que thử hỏng màng hoặc quá hạn sử dụng. Nếu mẫu bệnh phẩm được lấy và xử lý đúng kỹ thuật của nhà sản xuất, việc que lên hai vạch hầu như luôn phản ánh sự hiện diện của virus SARS-CoV-2.

Phân biệt biểu hiện lâm sàng giữa cảm lạnh thông thường, cúm mùa và Covid-19

Cảm lạnh thông thường thường diễn tiến từ từ, bắt đầu bằng cảm giác khô ngứa họng, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, hắt hơi liên tục, ít khi sốt cao hoặc nếu có sốt thì chỉ sốt nhẹ thoáng qua, cơ thể mệt mỏi ở mức độ nhẹ và thường tự thuyên giảm sau khoảng 5 đến 7 ngày. Bệnh nhân cảm lạnh hiếm khi gặp tình trạng đau nhức cơ dữ dội hay khó thở.

Ngược lại, cúm mùa do virus cúm A hoặc B thường khởi phát đột ngột với cơn sốt cao liên tục trên 38,5 độ C, rét run, đau đầu dữ dội, đau nhức toàn thân như bầm dập và kiệt sức nhanh chóng. Trong khi đó, Covid-19 có dải triệu chứng rất đa dạng, từ không triệu chứng, biểu hiện nhẹ giống cảm lạnh hạt sương cho đến các biểu hiện đặc trưng như mất vị giác, giảm khứu giác, ho khan kéo dài, đau rát họng như dao cắt và sốt dao động. Do sự giao thoa triệu chứng giữa ba bệnh lý đường hô hấp này rất lớn, việc chỉ dựa vào cảm giác chủ quan để kết luận bệnh là thiếu cơ sở, đòi hỏi phải thực hiện xét nghiệm định danh virus phù hợp.

Các hiểu lầm thường gặp về kết quả xét nghiệm nhanh Covid-19

Hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng que test cứ lên hai vạch là bị bệnh nặng, còn một vạch thì hoàn toàn không mắc bệnh. Thực tế, que test nhanh chỉ phản ánh sự hiện diện của kháng nguyên ở ngưỡng phát hiện tại thời điểm lấy mẫu. Nếu nồng độ virus trong dịch mũi họng chưa đủ cao, que test vẫn hiện một vạch âm tính giả dù người bệnh đã nhiễm SARS-CoV-2.

Một sai lầm khác là quan niệm vạch thứ hai mờ nhạt nghĩa là sắp khỏi hoặc chỉ bị cảm nhẹ. Độ đậm nhạt của vạch T phụ thuộc vào lượng kháng nguyên thu thập được trong mẫu quẹt, không phản ánh chính xác mức độ nặng hay nhẹ của tổn thương phổi bên trong. Ngoài ra, nhiều người tin rằng sau khi hết sốt thì không còn khả năng lây bệnh, trong khi việc đào thải virus vẫn có thể tiếp diễn vài ngày sau đó. Một số người còn tự ý nhỏ nước chanh, nước muối sinh lý hoặc đồ uống có gas trực tiếp vào giếng mẫu của que test, làm biến tính protein đệm và tạo ra vạch dương tính giả sai lệch.

Thời điểm làm xét nghiệm và kỹ thuật thực hiện giúp kết quả chính xác

Để que test nhanh phát huy tối đa độ chính xác, người bệnh không nên vội vã xét nghiệm ngay trong vài giờ đầu sau khi tiếp xúc với nguồn nghi nhiễm vì virus cần thời gian nhân bản. Thời điểm lấy mẫu lý tưởng thường rơi vào ngày thứ 2 đến ngày thứ 4 kể từ khi xuất hiện dấu hiệu đầu tiên, hoặc khoảng 3 đến 5 ngày sau lần tiếp xúc gần nguy cơ cao.

Quy trình tự lấy dịch mũi trước hoặc dịch tỵ hầu cần thực hiện nghiêm túc theo bảng hướng dẫn đi kèm của kit test: đưa que bông vào đúng độ sâu khoang mũi, xoay nhẹ đủ số vòng quy định ở cả hai bên lỗ mũi để thu thập đủ tế bào biểu mô, sau đó nhúng que vào ống dung dịch đệm, bóp chặt đầu que rồi mới nhỏ đúng số giọt quy định vào khay thử. Kết quả xét nghiệm chỉ có giá trị đọc trong khoảng thời gian từ 15 đến 30 phút. Mọi vạch xuất hiện sau mốc 30 phút đều có thể là hiện tượng bay hơi dung môi tạo vết hằn giả, không thể xem là kết quả dương tính tin cậy.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học, không thay thế cho chẩn đoán chuyên môn hoặc quyết định điều trị của bác sĩ. Kết quả que test nhanh là công cụ hỗ trợ định hướng; người bệnh không tự ý mua các loại thuốc kê đơn, thuốc kháng virus hay thay đổi phác đồ bệnh nền. Khi xuất hiện các dấu hiệu khó thở, tức ngực, SpO2 giảm hoặc sốt cao li bì, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Hiểu đúng cơ chế của que test nhanh và biểu hiện bệnh đường hô hấp giúp người bệnh bớt hoang mang, tránh tự ý dùng thuốc sai mục đích. Khi có triệu chứng nghi ngờ hoặc kết quả xét nghiệm chưa rõ ràng, việc tự cách ly tạm thời, theo dõi sát diễn biến sức khỏe và liên hệ nhân viên y tế là giải pháp an toàn nhất để bảo vệ bản thân cùng gia đình.