Bệnh zona thần kinh lây như thế nào và ai có nguy cơ mắc phải

Bệnh zona thần kinh lây như thế nào là gì?

Zona thần kinh là bệnh lý nhiễm trùng da cấp tính do sự tái kích hoạt của virus Varicella-Zoster, cùng loại virus gây ra bệnh thủy đậu thời thơ ấu. Sau khi người bệnh khỏi thủy đậu, virus không bị tiêu diệt hoàn toàn mà ẩn náu âm thầm trong các hạch rễ thần kinh cảm giác dọc tủy sống hoặc dây thần kinh sọ não qua nhiều năm.

Khi gặp điều kiện thuận lợi như tuổi tác gia tăng, hệ thống miễn dịch suy giảm hoặc cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng thể chất nghiêm trọng, virus sẽ nhân lên, di chuyển dọc theo dây thần kinh ra ngoài da và bùng phát thành đợt bệnh mới. Tổn thương điển hình là những mụn nước mọc thành chùm, khu trú một bên cơ thể theo dải phân bố của rễ thần kinh, kèm theo cảm giác bỏng rát, châm chích và đau nhức dữ dội. Đây là một tình trạng nội tại chứ không phải do nhiễm mới từ bên ngoài.

Cơ chế lây truyền của virus gây bệnh zona thần kinh

Bệnh zona thần kinh không thể lây truyền trực tiếp để tạo ra một ca bệnh zona khác. Khi tiếp xúc với người bệnh zona, mối nguy hiểm thực sự nằm ở nguy cơ nhiễm virus Varicella-Zoster lần đầu. Virus này có mặt với mật độ cao trong dịch tiết của các nốt mụn nước đang rỉ dịch hoặc mới vỡ.

Nếu một người chưa từng bị thủy đậu và chưa tiêm vắc xin tiếp xúc trực tiếp với dịch bóng nước này qua vết trầy xước trên da hoặc niêm mạc, virus sẽ xâm nhập vào cơ thể. Kết quả là người đó sẽ phát triển bệnh thủy đậu nguyên phát chứ không phải bệnh zona thần kinh. Chỉ nhiều năm sau đó, khi virus tiềm ẩn này tái hoạt động, họ mới có thể phát triển thành bệnh zona.

Đường lây và các giai đoạn có khả năng truyền nhiễm

Con đường lây truyền chủ yếu của virus Varicella-Zoster từ người mắc zona thần kinh là tiếp xúc trực tiếp bề mặt da với dịch tiết bóng nước. Khác với bệnh thủy đậu thông thường có thể phát tán mạnh qua các giọt bắn đường hô hấp, bệnh zona thần kinh hiếm khi lây qua không khí, trừ trường hợp bệnh nhân bị zona lan tỏa toàn thân ở người suy giảm miễn dịch nặng.

Khả năng lây nhiễm chỉ tồn tại khi các mụn nước còn ướt và đang rỉ dịch. Ngay khi các tổn thương bắt đầu khô miệng, đóng vảy cứng và không còn chảy dịch, nguy cơ lây truyền virus sang người xung quanh gần như biến mất hoàn toàn. Việc dùng băng gạc che kín vùng tổn thương giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ dịch tiết dính vào quần áo, đồ dùng hoặc da của người khác.

Những đối tượng có nguy cơ cao dễ mắc và biến chứng

Bất kỳ ai từng bị thủy đậu đều có nguy cơ tái kích hoạt zona, tuy nhiên tần suất mắc bệnh tăng vọt ở những nhóm đối tượng có hàng rào phòng ngự suy yếu. Người cao tuổi, đặc biệt từ năm mươi tuổi trở lên, là nhóm chiếm tỷ lệ mắc cao nhất do quá trình lão hóa tự nhiên của hệ miễn dịch tế bào.

Nhóm đối tượng tiếp theo là những người có hệ miễn dịch bị tổn hại nghiêm trọng, bao gồm bệnh nhân nhiễm HIV, người đang điều trị ung thư bằng hóa trị hoặc xạ trị, và người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch sau ghép tạng hoặc thuốc corticoid kéo dài. Ngoài ra, phụ nữ mang thai chưa có miễn dịch và trẻ sơ sinh là những đối tượng đặc biệt nhạy cảm, dễ gặp nguy hiểm nếu phơi nhiễm với dịch bóng nước chứa virus.

Biện pháp hạn chế lây lan virus và phòng ngừa chủ động

Để ngăn chặn virus phát tán sang người thân, người bệnh zona cần giữ vùng da tổn thương luôn sạch sẽ và che phủ kín bằng gạc vô trùng thoáng khí. Thường xuyên rửa tay sạch bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, đặc biệt là sau khi chạm vào vết thương hoặc bôi thuốc bôi ngoài da theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Bên cạnh đó, người bệnh cần tránh cào gãi, làm vỡ các bọng nước và không dùng chung đồ dùng cá nhân như khăn tắm, chăn màn hoặc quần áo. Về mặt chủ động phòng ngừa, tiêm phòng vắc xin thủy đậu cho trẻ em và người lớn chưa có miễn dịch là biện pháp nền tảng. Đồng thời, vắc xin phòng bệnh zona thần kinh hiện nay được khuyến cáo cho người lớn tuổi nhằm tăng cường miễn dịch đặc hiệu và giảm nguy cơ đau dây thần kinh sau zona.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ can thiệp của bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc truyền nhiễm. Tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá cây, đậu xanh hoặc hóa chất chưa qua kiểm chứng lên vùng da tổn thương vì dễ dẫn tới nhiễm trùng thứ phát. Khi xuất hiện các nốt ban phỏng nước kèm đau nhức rát, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời, đặc biệt khi tổn thương nằm gần vùng mắt hoặc tai.

Tóm tắt

Zona thần kinh không lây trực tiếp bệnh zona mà chỉ có thể truyền virus gây thủy đậu cho người chưa có miễn dịch qua dịch bóng nước. Chủ động che chắn tổn thương, giữ vệ sinh cá nhân và tiêm chủng vắc xin đầy đủ là những giải pháp khoa học, an toàn giúp bảo vệ sức khỏe cho chính bản thân và cộng đồng xung quanh.