Bệnh xơ phổi có lây không và nguyên nhân gây xơ phổi thường gặp

Bệnh xơ phổi có lây không là gì?

Xơ phổi là tình trạng bệnh lý mạn tính xảy ra khi các mô kẽ liên kết sâu bên trong phổi bị tổn thương, viêm tái diễn và dần hình thành các dải sẹo xơ cứng. Nhu mô phổi bình thường vốn có cấu trúc xốp, đàn hồi mềm mại để thực hiện nhiệm vụ trao đổi khí oxy và carbon dioxide giữa phế nang với mao mạch máu. Khi sẹo xơ hình thành, vách phế nang trở nên dày và thô ráp, làm cản trở quá trình oxy khuếch tán vào máu đi nuôi dưỡng các cơ quan.

Tổn thương xơ phổi thường có xu hướng tiến triển chậm theo thời gian và mức độ suy giảm chức năng thông khí phụ thuộc vào diện tích mô phổi bị xơ hóa. Việc can thiệp sớm nhằm ngăn chặn sự lan rộng của mô sẹo có ý nghĩa quyết định trong việc bảo tồn dung tích sống của phổi.

Giải đáp thắc mắc bệnh xơ phổi có lây không

Nhiều người thường lo ngại khi thấy người bệnh xơ phổi ho dai dẳng hoặc khó thở kéo dài. Tuy nhiên, theo các tài liệu y khoa hô hấp, xơ phổi không phải là bệnh lây nhiễm. Tình trạng này không bắt nguồn từ một tác nhân vi sinh vật truyền nhiễm cấp tính trong không khí như vi khuẩn lao hay virus cúm, do đó không thể lây từ người này sang người khác qua đường hô hấp, tiếp xúc trực tiếp hay dùng chung đồ dùng sinh hoạt.

Về bản chất, xơ hóa là phản ứng tạo sẹo sinh học của cơ thể sau khi các phế nang và mô kẽ quanh phế nang bị tổn thương kéo dài. Quá trình viêm lặp đi lặp lại khiến các mô liên kết trở nên xơ cứng, mất tính đàn hồi tự nhiên. Vì vậy, người thân và cộng đồng hoàn toàn có thể yên tâm chăm sóc, sinh hoạt chung cùng người bệnh mà không cần áp dụng các biện pháp cách ly y tế.

Nguyên nhân bắt nguồn từ môi trường sống và nghề nghiệp

Nhóm nguyên nhân do môi trường chiếm tỷ lệ đáng kể trong các bệnh lý phổi mô kẽ. Những người thường xuyên tiếp xúc với bụi vô cơ độc hại tại nơi làm việc như bụi silic trong nghề khai thác đá, bụi amiang trong sản xuất vật liệu xây dựng hoặc bụi kim loại nặng có nguy cơ cao bị tổn thương mô kẽ phổi. Khói thuốc lá cũng là yếu tố nguy cơ hàng đầu thúc đẩy phản ứng viêm mạn tính và đẩy nhanh quá trình xơ hóa.

Ngoài ra, việc hít phải các loại bụi hữu cơ sinh học kéo dài từ phân chim, nấm mốc trong nông nghiệp có thể dẫn tới viêm phổi quá mẫn. Nếu tình trạng phơi nhiễm không được loại bỏ kịp thời, phản ứng viêm tiếp diễn liên tục sẽ dần chuyển thành xơ hóa phổi không hồi phục. Việc sử dụng đồ bảo hộ lao động đạt chuẩn là biện pháp quan trọng để giảm thiểu nguy cơ này.

Nguyên nhân từ bệnh tự miễn và tác dụng không mong muốn của thuốc

Nhiều bệnh lý tự miễn toàn thân có thể gây biến chứng tổn thương phổi mô kẽ dẫn đến xơ phổi. Khi hệ thống miễn dịch của cơ thể nhận diện nhầm các mô hạt khỏe mạnh là tác nhân lạ, quá trình tự viêm mạn tính sẽ diễn ra tại nhiều cơ quan, bao gồm màng phổi và các vách phế nang. Những bệnh lý tự miễn phổ biến liên quan mật thiết gồm viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống, xơ cứng bì và viêm đa cơ.

Bên cạnh đó, một số loại thuốc điều trị cũng có thể gây tác dụng phụ xơ hóa nhu mô phổi ở những bệnh nhân nhạy cảm hoặc dùng kéo dài, chẳng hạn thuốc chống loạn nhịp tim amiodarone, một số thuốc hóa trị ung thư hay thuốc ức chế miễn dịch. Các bệnh nhân từng xạ trị vùng ngực để điều trị ung thư vú hoặc ung thư thực quản cũng có thể xuất hiện xơ phổi thứ phát tại vùng chiếu xạ.

Xơ phổi vô căn và di chứng sau tổn thương phổi nặng

Một nhóm bệnh nhân đáng kể được chẩn đoán mắc xơ phổi vô căn, nghĩa là các xét nghiệm hiện tại không tìm thấy nguyên nhân môi trường, bệnh tự miễn hay thuốc cụ thể nào. Tình trạng này thường gặp hơn ở người cao tuổi, đặc biệt là nam giới có tiền sử hút thuốc lá. Các nhà khoa học nhận định xơ phổi vô căn là kết quả của sự lão hóa tế bào biểu mô phế nang kết hợp với khuynh hướng di truyền chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn.

Ngoài ra, xơ phổi thứ phát cũng có thể là di chứng để lại sau các đợt nhiễm trùng đường hô hấp dưới nghiêm trọng. Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển hoặc tổn thương phổi nặng sau viêm phổi do virus có thể để lại các dải xơ sẹo trên phim chụp cắt lớp vi tính lồng ngực. Mức độ di chứng phụ thuộc vào mức độ tổn thương mô phổi ban đầu và khả năng hồi phục của từng cá thể.

Dấu hiệu nhận biết và thời điểm cần kiểm tra hô hấp

Nhận diện sớm các dấu hiệu nghi ngờ tổn thương nhu mô phổi giúp người bệnh tiếp cận can thiệp y tế kịp thời. Triệu chứng điển hình nhất là cảm giác khó thở khi gắng sức, ban đầu chỉ xuất hiện khi leo cầu thang hoặc mang vác vật nặng, sau đó tiến triển dần ngay cả khi làm các việc nhẹ nhàng. Kèm theo đó là tình trạng ho khan kéo dài từng cơn mà không rõ nguyên nhân nhiễm trùng tai mũi họng.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể thấy mệt mỏi toàn thân, sút cân không chủ đích và biến dạng đầu ngón tay dùi trống do thiếu oxy mạn tính. Khi xuất hiện các biểu hiện này, người bệnh cần đến bệnh viện có chuyên khoa hô hấp để thực hiện đo chức năng thông khí phổi và chụp cắt lớp vi tính lồng ngực độ phân giải cao, từ đó xác định chính xác giai đoạn tổn thương để có kế hoạch quản lý phù hợp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc chống xơ hóa, không tự dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc thay đổi liều lượng thuốc đang dùng khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa hô hấp.

Tóm tắt

Xơ phổi hoàn toàn không lây lan giữa người với người nhưng là bệnh lý tiến triển âm thầm cần theo dõi sát sao. Việc chủ động tránh xa khói bụi độc hại, kiểm soát bệnh tự miễn và khám định kỳ tại chuyên khoa hô hấp đóng vai trò then chốt giúp bảo vệ lá phổi bền vững.