Bệnh viêm màng não mủ tiêm mấy mũi để đạt hiệu quả phòng ngừa tối ưu?

Viêm màng não mủ tiêm mấy mũi là gì?

Viêm màng não mủ là bệnh lý nhiễm trùng cấp tính ở màng bao bọc não bộ và tủy sống do vi khuẩn gây ra. Bệnh có thể gặp ở bất kỳ lứa tuổi nào nhưng phổ biến và đe dọa tính mạng cao nhất ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và những người có hệ miễn dịch suy giảm. Khi vi khuẩn xâm nhập vào khoang dịch não tủy, chúng nhanh chóng nhân lên gây phản ứng viêm sinh mủ, làm gia tăng áp lực nội sọ và tổn thương mô thần kinh lân cận.

Nếu không được phát hiện và cấp cứu kịp thời, bệnh có thể dẫn đến tử vong nhanh chóng hoặc để lại những di chứng nặng nề suốt đời như điếc, động kinh, bại não, mù lòa hoặc suy giảm trí tuệ. Do đó, tiêm vắc xin đặc hiệu nhằm tạo miễn dịch chủ động chống lại các vi khuẩn gây bệnh hàng đầu được Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế khuyến nghị là giải pháp phòng bệnh căn bản, an toàn và kinh tế nhất.

Các nhóm vắc xin chính phòng ngừa vi khuẩn gây viêm màng não mủ

Viêm màng não mủ là tình trạng nhiễm trùng màng não do các loại vi khuẩn xâm nhập, trong đó ba tác nhân phổ biến và nguy hiểm hàng đầu gồm phế cầu khuẩn Streptococcus pneumoniae, vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis và vi khuẩn Haemophilus influenzae týp b còn gọi tắt là Hib. Vì mỗi loại vi khuẩn mang đặc tính sinh học riêng biệt, y học hiện nay chưa có một mũi tiêm duy nhất nào phòng ngừa được tất cả các căn nguyên này.

Thay vào đó, việc tiêm phòng viêm màng não mủ bao gồm nhiều loại vắc xin khác nhau tương ứng với từng tác nhân gây bệnh. Người dân cần phối hợp tiêm vắc xin phòng Hib, vắc xin phế cầu và vắc xin não mô cầu theo đúng khuyến cáo lứa tuổi để tạo hàng rào miễn dịch bao phủ tối ưu trước các vi khuẩn nguy hiểm này.

Lịch tiêm và số mũi vắc xin ngừa vi khuẩn Hib

Vi khuẩn Hib là nguyên nhân gây viêm màng não mủ rất nghiêm trọng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi. Hiện nay, thành phần phòng vi khuẩn Hib thường được kết hợp sẵn trong các loại vắc xin đa giá tiện lợi như vắc xin 5 trong 1 hoặc 6 trong 1.

Lịch tiêm cơ bản đối với vắc xin chứa thành phần ngừa Hib thường bao gồm 4 mũi tiêm. Trong đó, 3 mũi tiêm đầu tiên được thực hiện liên tiếp khi trẻ được 2, 3 và 4 tháng tuổi hoặc 2, 4 và 6 tháng tuổi tùy phác đồ. Mũi tiêm thứ 4 là mũi nhắc lại, thường được khuyến cáo tiêm trong giai đoạn từ 16 đến 18 tháng tuổi nhằm củng cố miễn dịch lâu dài cho trẻ qua giai đoạn nhạy cảm nhất.

Số mũi vắc xin phế cầu phòng viêm màng não mủ theo độ tuổi

Phế cầu khuẩn không chỉ gây viêm phổi mà còn là thủ phạm phổ biến dẫn đến viêm màng não mủ kèm nguy cơ di chứng thần kinh cao. Số mũi tiêm vắc xin phòng phế cầu phụ thuộc trực tiếp vào thời điểm bắt đầu tiêm và loại vắc xin sử dụng như Synflorix hoặc Prevenar 13.

Với trẻ nhỏ bắt đầu tiêm sớm từ 2 tháng tuổi, phác đồ chuẩn thường gồm 3 mũi cơ bản cách nhau tối thiểu 1 tháng và 1 mũi nhắc lại sau 6 tháng kể từ mũi thứ 3. Nếu trẻ bắt đầu tiêm muộn hơn, số lượng mũi tiêm sẽ giảm xuống: trẻ từ 7 đến 11 tháng tuổi thường cần 3 mũi; trẻ từ 12 đến 23 tháng tuổi tiêm 2 mũi; trẻ từ 24 tháng tuổi trở lên và người lớn chỉ cần tiêm 1 mũi đơn liều theo chỉ dẫn của nhân viên y tế.

Số mũi vắc xin phòng ngừa vi khuẩn não mô cầu các nhóm

Vi khuẩn não mô cầu có thể gây bệnh viêm màng não mủ bùng phát nhanh thành dịch với diễn tiến cực kỳ nguy kịch. Hiện có các loại vắc xin phòng ngừa các nhóm huyết thanh não mô cầu khác nhau, phổ biến là vắc xin phòng nhóm B, nhóm C và vắc xin phối hợp bốn nhóm A, C, Y, W-135.

Số mũi tiêm phòng não mô cầu được xác định theo từng nhóm vắc xin. Vắc xin phòng não mô cầu nhóm BC dạng bất hoạt thường áp dụng cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên với 2 mũi tiêm cơ bản cách nhau tối thiểu 45 ngày. Vắc xin thế hệ mới phòng não mô cầu nhóm B có thể tiêm từ 2 tháng tuổi với 2 mũi cơ bản kèm mũi nhắc lại. Vắc xin liên hợp tứ giá phòng các nhóm A, C, Y, W-135 có thể áp dụng cho trẻ nhỏ từ 9 tháng tuổi với 2 mũi hoặc từ 2 tuổi trở lên với 1 mũi duy nhất.

Những lưu ý cần thiết khi thực hiện tiêm phòng viêm màng não mủ

Để quy trình tiêm chủng đạt hiệu quả bảo vệ cao nhất và hạn chế tối đa các rủi ro không mong muốn, người tiêm cần tuân thủ một số nguyên tắc an toàn quan trọng trước và sau tiêm. Trước khi tiêm, người được tiêm chủng phải được bác sĩ thăm khám sàng lọc kỹ lưỡng về thân nhiệt, nhịp thở, tiền sử dị ứng và tình trạng dùng thuốc hiện tại.

Sau khi tiêm xong, người tiêm bắt buộc phải ở lại cơ sở y tế theo dõi ít nhất 30 phút để kịp thời xử trí nếu xảy ra phản ứng quá mẫn tức thì. Khi về nhà, gia đình cần tiếp tục theo dõi sát sức khỏe trong vòng 24 đến 48 giờ tiếp theo, chú ý tình trạng ăn uống, giấc ngủ, thân nhiệt và vị trí vết tiêm để có biện pháp chăm sóc đúng cách.

Lưu ý an toàn

Thông tin về số mũi tiêm vắc xin mang tính chất hướng dẫn tham khảo y khoa phổ quát. Mỗi cá nhân có thể có lịch tiêm chủng khác nhau dựa trên tiền sử bệnh lý, tình trạng dị ứng và phác đồ riêng của từng loại sinh phẩm y tế. Không tự ý mua thuốc tiêm hoặc thay đổi thời gian tiêm chủng khi chưa có tư vấn trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa hoặc nhân viên y tế tại cơ sở tiêm chủng được cấp phép.

Tóm tắt

Tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin là biện pháp chủ động và hữu hiệu nhất để ngăn ngừa bệnh viêm màng não mủ nguy hiểm. Do không có một loại vắc xin duy nhất bảo vệ toàn diện, người dân cần chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ tại trung tâm tiêm chủng để được tư vấn phác đồ tiêm phù hợp theo từng độ tuổi và tình trạng sức khỏe.