Bệnh viêm màng não mủ có lây không và các biện pháp phòng ngừa

Viêm màng não mủ có lây không là gì?

Viêm màng não mủ là một hội chứng nhiễm khuẩn thần kinh trung ương màng não do vi khuẩn xâm nhập, kích thích phản ứng viêm và hình thành dịch mủ trong khoang dưới nhện. Bệnh diễn tiến rất nhanh và được xếp vào nhóm cấp cứu nội khoa khẩn cấp. Mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh, trong đó trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người có hệ miễn dịch suy giảm là đối tượng có nguy cơ cao nhất.

Nếu không được phát hiện và can thiệp y tế kịp thời, tình trạng tích tụ dịch mủ quanh màng não có thể dẫn đến phù não, tổn thương nhu mô não, gây điếc, co giật hoặc để lại các di chứng thần kinh vĩnh viễn, thậm chí đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Do đó, việc nắm bắt thông tin về đường lây cũng như phương pháp phòng tránh là điều kiện tiên quyết để kiểm soát tốt căn bệnh nguy hiểm này.

Khả năng lây truyền của bệnh viêm màng não mủ

Viêm màng não mủ có thể lây lan từ người sang người, nhưng mức độ lây nhiễm phụ thuộc rất lớn vào chủng vi khuẩn gây bệnh. Những tác nhân có tính lây truyền cao và dễ bùng phát thành ổ dịch gồm có não mô cầu Neisseria meningitidis và trực khuẩn Haemophilus influenzae týp b. Vi khuẩn cư trú tại vùng tỵ hầu của người bệnh hoặc người lành mang trùng và phát tán ra môi trường xung quanh.

Ngược lại, các trường hợp viêm màng não do phế cầu khuẩn Streptococcus pneumoniae hoặc tụ cầu thường ít tạo thành dịch lây lan rộng. Những vi khuẩn này thường xâm nhập vào màng não thứ phát từ các ổ nhiễm trùng lân cận như viêm tai giữa, viêm xoang mạn tính, viêm phổi hoặc qua chấn thương rách màng não. Dù vậy, bất kỳ ca nhiễm khuẩn màng não nào cũng cần được theo dõi thận trọng để kiểm soát nguy cơ phơi nhiễm trong gia đình và tập thể.

Con đường lây nhiễm vi khuẩn gây viêm màng não mủ

Con đường lây lan phổ biến nhất của các vi khuẩn gây viêm màng não mủ là qua đường hô hấp. Khi người mắc bệnh hoặc người mang vi khuẩn ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc khạc nhổ, các giọt bắn chứa mầm bệnh sẽ bắn vào không khí và đi vào niêm mạc mũi họng của người tiếp xúc gần. Sự lây truyền này thường xảy ra trong môi trường sống đông đúc, khép kín như trường học, nhà trẻ, ký túc xá hoặc khu quân sự.

Bên cạnh đó, việc tiếp xúc trực tiếp qua nước bọt như dùng chung cốc uống nước, bát đũa, bàn chải đánh răng, son môi hoặc qua hành động hôn sâu cũng làm gia tăng đáng kể nguy cơ truyền bệnh. Một số trường hợp hiếm gặp hơn, mầm bệnh như vi khuẩn Listeria monocytogenes có thể lây truyền qua đường tiêu hóa khi sử dụng thực phẩm không đảm bảo vệ sinh hoặc truyền từ mẹ sang con trong quá trình mang thai và sinh nở.

Các biện pháp phòng ngừa viêm màng não mủ hiệu quả

Tiêm chủng vắc xin là biện pháp phòng ngừa chủ động và mang lại hiệu quả bảo vệ cao nhất trước các tác nhân gây viêm màng não mủ phổ biến. Hiện nay, y học đã phát triển nhiều loại vắc xin quan trọng bao gồm vắc xin phòng ngừa phế cầu khuẩn, vắc xin phối hợp phòng trực khuẩn Hib cho trẻ nhỏ và vắc xin phòng vi khuẩn não mô cầu các nhóm huyết thanh A, B, C, Y, W-135. Người dân nên chủ động tiêm phòng đầy đủ theo đúng lịch trình khuyến cáo của cơ quan y tế.

Bên cạnh tiêm chủng, việc duy trì lối sống lành mạnh và thực hiện vệ sinh phòng dịch là điều không thể thiếu. Mỗi người cần duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, che miệng khi ho và đeo khẩu trang tại nơi công cộng đông người. Ngoài ra, cần giữ gìn nơi ở thông thoáng, súc họng bằng nước muối sinh lý, ăn chín uống sôi và điều trị dứt điểm các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp trên như viêm tai, viêm họng để ngăn vi khuẩn lan tới màng não.

Xử trí dự phòng y tế đối với người tiếp xúc gần

Khi trong gia đình, lớp học hoặc nơi làm việc xuất hiện ca bệnh viêm màng não do não mô cầu hoặc Hib, những người từng tiếp xúc gần cần được thông báo ngay cho cơ sở y tế dự phòng. Bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thuốc kháng sinh dự phòng đặc hiệu càng sớm càng tốt nhằm tiêu diệt vi khuẩn cư trú tại vùng hầu họng, ngăn chặn vi khuẩn xâm nhập vào máu và màng não.

Người tiếp xúc gần không được tự ý tìm mua kháng sinh để uống mà phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ dẫn về loại thuốc và thời gian dùng từ cán bộ y tế. Đồng thời, những đối tượng này cần tự theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe trong vòng một đến hai tuần. Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào như sốt cao, đau đầu dữ dội, cứng gáy hoặc buồn nôn, người bệnh cần đến bệnh viện ngay để được kiểm tra và hỗ trợ kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho việc thăm khám hoặc chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa. Viêm màng não mủ là tình trạng nhiễm trùng tối cấp, có thể đe dọa tính mạng chỉ sau vài giờ khởi phát. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh, hạ sốt hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng để điều trị tại nhà. Mọi quyết định sử dụng thuốc dự phòng hay tiêm chủng cần được tư vấn cụ thể bởi bác sĩ hoặc nhân viên y tế có chuyên môn.

Tóm tắt

Viêm màng não mủ có khả năng lây truyền qua đường hô hấp và tiếp xúc gần, đặc biệt nguy hiểm khi do vi khuẩn não mô cầu gây ra. Chủ động tiêm vắc xin đúng lịch, giữ gìn vệ sinh cá nhân và thăm khám y tế ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình trước căn bệnh nguy hiểm này.