Bệnh viêm loét dạ dày có phải mổ không và các trường hợp cần phẫu thuật

Viêm loét dạ dày có phải mổ không là gì?

Bệnh viêm loét dạ dày là tình trạng tổn thương sâu qua lớp niêm mạc dạ dày tạo thành các vết loét, thường liên quan trực tiếp đến sự mất cân bằng giữa yếu tố bảo vệ niêm mạc và yếu tố tấn công như acid dịch vị, pepsin hoặc nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori.

Trước đây, khi chưa có các loại thuốc kháng tiết acid thế hệ mới, phẫu thuật từng là biện pháp can thiệp phổ biến cho các ổ loét dạ dày mạn tính dai dẳng. Ngày nay, quan điểm điều trị đã chuyển dịch mạnh mẽ sang ưu tiên dùng thuốc đường uống và can thiệp qua ống nội soi mềm. Phẫu thuật không còn là lựa chọn đầu tay mà chỉ đóng vai trò dự phòng sau cùng khi điều trị nội khoa thất bại hoặc khi tổn thương tiến triển thành các biến chứng nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng.

Hiệu quả điều trị nội khoa hiện đại giúp giảm tỷ lệ phẫu thuật

Trong nhiều thập kỷ trước, phẫu thuật cắt dạ dày từng là phương pháp phổ biến để điều trị loét dạ dày nặng. Tuy nhiên, sự ra đời của các nhóm thuốc ức chế tiết acid mạnh mẽ, đặc biệt là thuốc ức chế bơm proton và thuốc kháng thụ thể H2, đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện điều trị.

Khi kết hợp thuốc giảm tiết acid với phác đồ kháng sinh diệt trừ vi khuẩn Helicobacter pylori và thuốc bảo vệ niêm mạc, tỷ lệ lành ổ loét đạt mức rất cao. Đa số bệnh nhân chỉ cần tuân thủ đơn thuốc của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa trong vài tuần đến vài tháng là niêm mạc dạ dày đã có thể hồi phục hoàn toàn mà không cần can thiệp dao kéo.

Bên cạnh dùng thuốc, kỹ thuật nội soi tiêu hóa hiện đại còn cho phép bác sĩ quan sát chi tiết ổ loét, lấy mẫu sinh thiết kiểm tra tế bào học và trực tiếp thực hiện các can thiệp cầm máu tại chỗ bằng kẹp clip, tiêm xơ hoặc đốt nhiệt. Nhờ vậy, nhu cầu phẫu thuật theo chương trình cho bệnh loét dạ dày lành tính đã giảm đi đáng kể.

Các trường hợp bắt buộc phải can thiệp phẫu thuật ngoại khoa

Dù điều trị nội khoa rất phát triển, phẫu thuật vẫn là biện pháp cứu mạng bắt buộc trong một số tình huống khẩn cấp hoặc khi bệnh xuất hiện biến chứng cơ học không thể khắc phục bằng thuốc.

Trường hợp cấp cứu hàng đầu là thủng ổ loét dạ dày hoặc tá tràng. Thủng gây tràn dịch tiêu hóa vào ổ bụng, dẫn tới viêm phúc mạc toàn thể, nhiễm trùng máu và nguy cơ tử vong nhanh chóng nếu không được phẫu thuật khâu lỗ thủng kịp thời.

Biến chứng thứ hai là xuất huyết tiêu hóa ồ ạt tái phát. Khi ổ loét ăn sâu làm tổn thương các mạch máu lớn tại thành dạ dày mà các biện pháp cầm máu qua nội soi thất bại, bác sĩ ngoại khoa phải mổ để thắt mạch hoặc cắt lọc tổn thương nhằm ngăn mất máu cấp.

Biến chứng thứ ba là hẹp môn vị do ổ loét xơ chai lâu ngày làm bít tắc đường lưu thông thức ăn xuống ruột non. Bệnh nhân liên tục nôn mửa thức ăn cũ, kiệt quệ và mất nước, cần phẫu thuật nối vị tràng hoặc tạo hình môn vị để tái lập đường tiêu hóa. Ngoài ra, các ổ loét nghi ngờ biến chứng ung thư hóa qua kết quả sinh thiết cũng cần được phẫu thuật cắt bỏ theo chỉ định ung bướu.

Các phương pháp phẫu thuật dạ dày thường được áp dụng

Tùy thuộc vào bản chất tổn thương, mức độ cấp cứu và thể trạng của người bệnh, bác sĩ ngoại khoa tiêu hóa sẽ cân nhắc phương pháp phẫu thuật thích hợp nhất.

Phương pháp bảo tồn thường được ưu tiên trong các ca cấp cứu đơn giản. Bác sĩ có thể tiến hành khâu lỗ thủng dạ dày qua mổ nội soi ổ bụng, kết hợp rửa sạch dịch bẩn trong khoang phúc mạc. Đây là phẫu thuật ít xâm lấn, giúp bệnh nhân giảm đau và nhanh xuất viện.

Phương pháp cắt một phần dạ dày, thường là cắt hai phần ba hoặc ba phần tư dạ dày kèm theo tạo hình miệng nối tiêu hóa mới, được áp dụng khi ổ loét xơ chai lớn, loét tái phát nhiều lần gây hẹp môn vị nặng hoặc có nguy cơ biến chứng ác tính cao.

Trong một số trường hợp chọn lọc, kỹ thuật cắt dây thần kinh phế vị có thể được phối hợp nhằm triệt tiêu tín hiệu kích thích tiết acid dịch vị của hệ thần kinh, hỗ trợ ngăn chặn loét tái diễn. Sau phẫu thuật, giải phẫu bệnh của mẫu mô cắt ra luôn được kiểm tra kỹ lưỡng để loại trừ tế bào ung thư.

Chăm sóc và phục hồi sau phẫu thuật hoặc điều trị loét dạ dày

Quá trình hồi phục sau phẫu thuật dạ dày đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ từ nhân viên y tế và nỗ lực điều chỉnh thói quen của người bệnh. Trong những ngày đầu sau mổ, bệnh nhân được nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch, sau đó chuyển dần từ thức ăn lỏng như cháo loãng, súp sang thức ăn đặc hơn khi ruột đã hoạt động trở lại.

Người đã phẫu thuật cắt dạ dày cần chia nhỏ khẩu phần ăn thành năm đến sáu bữa mỗi ngày, nhai kỹ và ăn chậm để tránh áp lực lên hệ tiêu hóa còn non yếu. Bệnh nhân nên hạn chế thực phẩm quá ngọt, nhiều dầu mỡ nhằm phòng ngừa hội chứng dumping gây chóng mặt, vã mồ hôi và tiêu chảy sau ăn.

Đối với người bệnh điều trị nội khoa không cần mổ, việc tái khám đúng hẹn, nội soi kiểm tra lành ổ loét và tuyệt đối tránh xa rượu bia, thuốc lá cùng các thuốc giảm đau kháng viêm không kê đơn là chìa khóa then chốt để ổ loét không biến chứng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc thăm khám và phác đồ chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa. Người bệnh không được tự ý mua thuốc giảm đau, tự ngưng thuốc điều trị hay tự dùng các mẹo dân gian khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau bụng dữ dội như dao đâm, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen sệt mùi tanh nồng, cần đến ngay cơ sở y tế có khoa ngoại để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Tóm lại, viêm loét dạ dày ngày nay hiếm khi cần đến phẫu thuật nhờ các phương pháp nội khoa tiên tiến. Người bệnh không nên quá lo lắng về việc phải mổ, nhưng cũng tuyệt đối không được chủ quan. Khi có triệu chứng bất thường, việc đi khám chuyên khoa tiêu hóa sớm sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.