Bệnh viêm họng lây qua đường nào là chủ yếu và cách phòng ngừa

Viêm họng lây qua đường nào là gì?

Viêm họng là phản ứng viêm xảy ra ở lớp niêm mạc lót phía sau cổ họng, gây ra các cảm giác khó chịu đặc trưng như đau rát, vướng víu khi nuốt, khàn tiếng hoặc khô họng. Bệnh có thể xuất hiện độc lập hoặc đi kèm trong bệnh cảnh chung của nhiễm trùng đường hô hấp trên như cảm lạnh, cảm cúm.

Nguyên nhân gây viêm họng được chia làm hai nhóm chính gồm tác nhân truyền nhiễm và tác nhân không truyền nhiễm. Trong đó, khoảng bảy mươi đến tám mươi phần trăm trường hợp bắt nguồn từ virus như Rhinovirus, Adenovirus, virus cúm hoặc Coronavirus; phần còn lại do các vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A. Ngược lại, viêm họng do các yếu tố vật lý hay hóa học như khói thuốc lá, không khí khô hanh, bụi bẩn hoặc trào ngược dạ dày thực quản hoàn toàn không có khả năng lây lan. Do đó, tính chất lây nhiễm của bệnh phụ thuộc trực tiếp vào nguyên nhân khởi phát ban đầu.

Lây truyền trực tiếp qua giọt bắn đường hô hấp

Đường lây truyền phổ biến và nhanh chóng nhất của bệnh viêm họng là qua các giọt bắn đường hô hấp. Khi người mắc bệnh ho, hắt hơi, sổ mũi, khạc nhổ hoặc thậm chí chỉ nói chuyện lớn tiếng, hàng nghìn giọt bắn li ti mang theo virus hoặc vi khuẩn sẽ bắn vào không khí xung quanh.

Nếu người khỏe mạnh đứng ở cự ly gần và vô tình hít phải các giọt bắn lơ lửng này, tác nhân gây bệnh sẽ nhanh chóng bám vào niêm mạc vùng hầu họng. Tại đây, chúng bắt đầu nhân lên, phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên của niêm mạc và kích hoạt phản ứng viêm cấp tính, dẫn tới cảm giác ngứa ngáy, vướng víu và đau rát cổ họng. Khả năng lây nhiễm qua giọt bắn tăng lên rõ rệt trong môi trường kín gió, phòng máy lạnh hoặc những nơi tập trung đông người.

Lây nhiễm gián tiếp qua bề mặt và vật dụng dùng chung

Bên cạnh đường hô hấp trực tiếp, viêm họng còn lây lan mạnh mẽ qua con đường tiếp xúc gián tiếp. Các hạt dịch tiết mang mầm bệnh có thể lắng đọng trên các bề mặt xung quanh như tay nắm cửa, lan can cầu thang, nút bấm thang máy, bàn phím máy tính hoặc đồ chơi của trẻ nhỏ.

Khi người khỏe mạnh chạm tay vào những đồ vật nhiễm khuẩn này rồi vô tình đưa tay lên dụi mắt, ngoáy mũi hoặc chạm vào miệng, mầm bệnh sẽ dễ dàng xâm nhập vào cơ thể. Ngoài ra, thói quen dùng chung cốc uống nước, bát đũa, khăn mặt hoặc bàn chải đánh răng với người đang bị ốm cũng là con đường thuận lợi khiến vi khuẩn và virus phát tán nhanh chóng trong phạm vi gia đình hoặc trường học.

Thời điểm mầm bệnh dễ phát tán ra xung quanh

Khả năng phát tán mầm bệnh của người mắc viêm họng phụ thuộc nhiều vào từng giai đoạn tiến triển của bệnh cũng như loại tác nhân gây bệnh. Thông thường, nguy cơ lây lan đạt đỉnh điểm trong giai đoạn toàn phát, khi người bệnh có biểu hiện sốt, ho nhiều, sổ mũi và đau họng dữ dội vì lúc này lượng vi sinh vật trong dịch tiết hầu họng rất cao.

Tuy nhiên, một số loại virus vẫn có thể phát tán ra môi trường ngay từ giai đoạn ủ bệnh, tức là trước khi các triệu chứng lâm sàng rõ rệt xuất hiện. Với các trường hợp viêm họng do liên cầu khuẩn, người bệnh vẫn có thể tiếp tục lây truyền cho người khác trong nhiều ngày nếu không được chẩn đoán và can thiệp y tế đúng cách. Việc chủ động cách ly tương đối và đeo khẩu trang ngay khi thấy dấu hiệu bất thường là điều rất cần thiết.

Biện pháp hạn chế lây lan viêm họng trong cộng đồng

Để hạn chế nguy cơ lây truyền viêm họng cho bản thân và những người xung quanh, việc thực hiện đồng bộ các biện pháp vệ sinh cá nhân đóng vai trò then chốt. Người dân nên duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất hai mươi giây, nhất là sau khi ho, hắt hơi hoặc trở về từ nơi công cộng.

Bên cạnh đó, việc đeo khẩu trang đúng cách khi đến nơi đông người hoặc khi tiếp xúc với người có biểu hiện viêm đường hô hấp là biện pháp bảo vệ hiệu quả. Cần che miệng bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho, thường xuyên vệ sinh khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc chung và giữ không gian sống thông thoáng bằng cách mở cửa sổ đón gió tự nhiên thay vì đóng kín phòng máy lạnh liên tục. Súc họng bằng nước muối sinh lý hàng ngày cũng giúp làm sạch niêm mạc họng một cách nhẹ nhàng.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin thường thức về y tế và không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị chuyên khoa. Người bệnh không nên tự ý mua hoặc sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ vì phần lớn trường hợp do virus gây ra. Nếu triệu chứng đau họng kéo dài, kèm sốt cao khó hạ, khó thở, nuốt nghẹn hoặc sưng hạch cổ rõ rệt, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám.

Tóm tắt

Viêm họng phần lớn bắt nguồn từ các tác nhân truyền nhiễm lây qua giọt bắn đường hô hấp và tiếp xúc gián tiếp. Việc hiểu rõ cơ chế phát tán giúp mỗi người chủ động giữ vệ sinh cá nhân, bảo vệ đường thở và ngăn ngừa nguy cơ bùng phát thành ổ dịch trong gia đình cũng như trường học, công sở.