Bệnh viêm họng hạt có lây không và cách phòng ngừa lây nhiễm

Viêm họng hạt có lây không là gì?

Viêm họng hạt là một thể lâm sàng đặc trưng của viêm họng mạn tính quá phát, thường gặp ở người trưởng thành. Bình thường, niêm mạc thành sau họng chứa các nang lympho nhỏ có nhiệm vụ miễn dịch tại chỗ, bảo vệ đường thở trước các tác nhân gây hại xâm nhập từ môi trường. Khi niêm mạc họng bị kích ứng liên tục hoặc chịu tác động lặp đi lặp lại của tình trạng viêm nhiễm kéo dài, các mô lympho này phải tăng sinh kích thước nhằm thực hiện chức năng bắt giữ và tiêu diệt mầm bệnh.

Hậu quả của quá trình tăng sinh miễn dịch là sự xuất hiện của các hạt nổi cộm, có kích thước to nhỏ khác nhau từ đầu đinh ghim đến hạt ngô, nối liền với nhau bởi các mạch máu sung huyết ở thành sau họng. Người mắc bệnh thường xuyên cảm thấy khô họng, ngứa ngáy, có cảm giác nuốt vướng như có dị vật mắc kẹt, hay phải hắng giọng hoặc ho khan từng cơn, gây ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sinh hoạt và giao tiếp hàng ngày.

Khả năng lây truyền của bệnh viêm họng hạt trong cộng đồng

Bản thân viêm họng hạt là hậu quả của quá trình niêm mạc họng bị kích ứng liên tục khiến các mô lympho phải hoạt động quá mức để bắt giữ kháng nguyên. Do đó, các hạt lympho phì đại này không thể tự lây từ người này sang người khác qua tiếp xúc, nói chuyện hay dùng chung đồ dùng cá nhân.

Mặc dù vậy, tính lây nhiễm lại phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gây nên đợt viêm họng. Nếu viêm họng mạn tính khởi phát hoặc bùng phát đợt cấp do vi khuẩn như liên cầu khuẩn, phế cầu hoặc các loại virus đường hô hấp như adenovirus, rhinovirus, thì những mầm bệnh này hoàn toàn có thể phát tán ra môi trường xung quanh. Ngược lại, nếu tình trạng hạt hình thành do yếu tố không nhiễm trùng như trào ngược dịch dạ dày, khói bụi hoặc dị ứng thời tiết, bệnh hoàn toàn không có khả năng lây lan.

Các con đường lây lan mầm bệnh hô hấp liên quan đến viêm họng

Khi một người bị viêm họng hạt đang trong đợt viêm nhiễm cấp tính do vi sinh vật gây ra, mầm bệnh có thể truyền sang người lành qua các giọt bắn đường hô hấp. Quá trình này thường xảy ra khi người bệnh ho, hắt hơi, sổ mũi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần mà không đeo khẩu trang bảo vệ.

Bên cạnh đó, việc tiếp xúc trực tiếp qua đường nước bọt như dùng chung bát đũa, cốc uống nước, thìa dĩa hoặc son môi cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn và virus xâm nhập. Khi bàn tay chạm vào các bề mặt bám dính dịch tiết hô hấp rồi đưa lên mắt, mũi hoặc miệng, nguy cơ nhiễm các mầm bệnh đường thở cũng tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, người bị lây nhiễm thường sẽ khởi phát một đợt viêm họng cấp hoặc cảm cúm thông thường chứ không phát triển ngay thành viêm họng hạt.

Những yếu tố thúc đẩy hình thành viêm họng hạt mạn tính

Viêm họng hạt hình thành chủ yếu do các ổ viêm nhiễm kéo dài hoặc tái phát nhiều lần ở đường hô hấp trên mà không được kiểm soát triệt để. Tình trạng viêm mũi xoang mạn tính khiến dịch mủ liên tục chảy xuống thành sau họng, mang theo vi khuẩn kích thích trực tiếp lên niêm mạc. Viêm amidan mạn tính cũng là một ổ chứa vi khuẩn thường xuyên gây viêm nhiễm lan tỏa vùng hầu họng.

Bên cạnh các bệnh lý tai mũi họng, hội chứng trào ngược dạ dày thực quản là nguyên nhân rất phổ biến. Dịch acid và enzym tiêu hóa trào ngược lên họng gây bỏng rát, làm tổn thương lớp niêm mạc bảo vệ và khiến các tổ chức lympho phì đại thành hạt. Ngoài ra, việc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi mịn công nghiệp, hóa chất bay hơi hoặc thói quen thở bằng miệng do nghẹt mũi kéo dài cũng làm niêm mạc họng suy yếu trầm trọng.

Biện pháp kiểm soát và phòng ngừa lây nhiễm bệnh đường hô hấp

Để giảm thiểu nguy cơ phát tán mầm bệnh hô hấp cũng như hạn chế sự tiến triển của viêm họng hạt, việc duy trì vệ sinh tai mũi họng hàng ngày đóng vai trò then chốt. Người bệnh nên súc miệng và họng bằng dung dịch nước muối sinh lý ấm mỗi ngày để loại bỏ bớt dịch nhầy ứ đọng và vi khuẩn bám dính trên bề mặt họng.

Bên cạnh đó, việc đeo khẩu trang khi ra đường hoặc khi đến nơi đông người giúp ngăn ngừa bụi bẩn và giảm phát tán giọt bắn hô hấp. Giữ ấm vùng cổ ngực khi thời tiết chuyển lạnh, uống đủ nước ấm để niêm mạc họng luôn giữ được độ ẩm tự nhiên. Người có bệnh lý nền như trào ngược dạ dày cần điều chỉnh chế độ ăn uống, tránh nằm ngay sau ăn, kiêng đồ chua cay và các chất kích thích để ngăn ngừa acid trào ngược làm tổn hại vòm họng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc chống viêm liều cao về sử dụng khi chưa có chỉ định, bởi kháng sinh không có tác dụng với các nguyên nhân do virus hay trào ngược dạ dày và có nguy cơ gây kháng thuốc nguy hiểm.

Tóm tắt

Viêm họng hạt là tình trạng viêm họng mạn tính không có khả năng lây truyền trực tiếp, nhưng các mầm bệnh gây đợt viêm cấp ban đầu vẫn có thể phát tán. Việc hiểu đúng bản chất giúp người bệnh chủ động phòng ngừa lây nhiễm hô hấp cho gia đình mà không hoang mang quá mức. Người bệnh nên duy trì lối sống lành mạnh, vệ sinh vòm họng đều đặn và đến các cơ sở y tế chuyên khoa tai mũi họng để được thăm khám, điều trị căn nguyên triệt để.