Bệnh viêm họng có lây không và các biện pháp phòng ngừa

Bệnh viêm họng có lây không là gì?

Viêm họng là tình trạng viêm nhiễm hoặc phù nề niêm mạc vùng hầu họng, cơ quan nằm ở ngã tư giao thoa giữa đường ăn và đường thở. Niêm mạc họng bình thường có lớp màng nhầy và hệ vi nhung mao đóng vai trò như lá chắn cơ học ngăn cản bụi bẩn và tác nhân gây hại xâm nhập sâu vào khí phế quản. Khi lớp rào chắn này bị suy yếu trước sự tấn công của mầm bệnh hoặc chịu các tác động kích ứng liên tục từ môi trường, phản ứng viêm sẽ diễn ra.

Tình trạng này dẫn đến các biểu hiện đặc trưng như đau rát họng, cảm giác vướng víu hoặc đau nhói mỗi khi nuốt nước bọt hay thức ăn, ho húng hắng, khàn tiếng và đôi khi kèm theo sưng nhẹ các hạch bạch huyết vùng cổ. Nhận biết tính chất của viêm họng là bước quan trọng để áp dụng các biện pháp cách ly, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe đường hô hấp đúng cách.

Khả năng lây nhiễm của bệnh viêm họng theo từng nhóm nguyên nhân

Bệnh viêm họng có khả năng lây lan hay không phụ thuộc trực tiếp vào nguyên nhân gây viêm. Đại đa số trường hợp viêm họng cấp tính xuất phát từ nhiễm trùng đường hô hấp, trong đó virus chiếm tỷ lệ áp đảo như Rhinovirus, Adenovirus, virus cúm mùa hoặc Coronavirus. Ngoài ra, vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A cũng là tác nhân truyền nhiễm phổ biến. Những trường hợp viêm họng do nhiễm trùng này đều có khả năng lây truyền từ người sang người.

Ngược lại, nếu tình trạng tổn thương và kích ứng niêm mạc hầu họng phát sinh từ các yếu tố không nhiễm trùng như trào ngược dạ dày thực quản, tiếp xúc khói bụi ô nhiễm, phấn hoa gây dị ứng thời tiết hoặc do nói quá to làm căng cơ dây thanh âm thì hoàn toàn không có khả năng lây nhiễm cho người xung quanh. Việc xác định đúng căn nguyên giúp lựa chọn hướng chăm sóc và cách ly dự phòng phù hợp.

Các con đường lây truyền phổ biến của bệnh viêm họng

Đối với các trường hợp viêm họng do nhiễm vi sinh vật, con đường lây truyền chính diễn ra qua hai cơ chế phổ biến trong đời sống hàng ngày. Thứ nhất là lây truyền trực tiếp qua giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, sổ mũi hoặc trò chuyện ở khoảng cách gần. Các vi giọt mang mầm bệnh phát tán vào không khí và nhanh chóng xâm nhập vào niêm mạc mũi họng của người đối diện khi hít thở.

Thứ hai là lây truyền gián tiếp thông qua bề mặt tiếp xúc. Các hạt dịch tiết chứa virus và vi khuẩn có thể đọng lại trên tay nắm cửa, lan can cầu thang, bàn phím máy tính hoặc đồ dùng cá nhân như ly uống nước, bát đũa, khăn mặt. Khi người khỏe mạnh chạm tay vào các vật dụng nhiễm bẩn này rồi vô tình đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng, mầm bệnh sẽ nhanh chóng xâm nhập vào đường hô hấp trên và gây tổn thương niêm mạc hầu họng.

Biện pháp vệ sinh cá nhân và thói quen bảo vệ đường hô hấp

Để giảm thiểu nguy cơ mắc và lây lan bệnh viêm họng, việc duy trì thói quen vệ sinh cá nhân đóng vai trò then chốt. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất hai mươi giây, đặc biệt là sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn uống và sau khi ho hoặc xì mũi. Khi không có sẵn nước sạch, dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn là lựa chọn thay thế tiện lợi.

Đồng thời, cần tạo thói quen che miệng và mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay áo mỗi khi ho hoặc hắt hơi, sau đó vứt bỏ khăn giấy đúng nơi quy định và rửa sạch tay. Tránh dùng chung các đồ dùng ăn uống cá nhân như thìa, đũa, cốc uống nước và khăn lau mặt với người khác. Súc họng bằng nước muối sinh lý hàng ngày vào buổi sáng và tối giúp giữ ẩm, làm sạch khoang họng và loại bỏ các mầm bệnh bám dính trên bề mặt niêm mạc hầu họng.

Chăm sóc môi trường sống và nâng cao sức đề kháng cơ thể

Bên cạnh việc giữ vệ sinh thân thể, cải thiện không gian sống và duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý là nền tảng củng cố hệ miễn dịch tự nhiên chống lại mầm bệnh viêm họng. Giữ nơi ở và nơi làm việc thông thoáng khí, thường xuyên lau chùi các bề mặt tiếp xúc chung bằng dung dịch sát khuẩn gia dụng. Trong mùa khô hanh hoặc khi dùng điều hòa nhiệt độ kéo dài, nên sử dụng máy tạo độ ẩm để tránh làm niêm mạc đường thở bị khô nứt nẻ.

Xây dựng thực đơn dinh dưỡng cân đối với nhiều rau xanh, trái cây tươi giàu vitamin C, vitamin A và khoáng chất kẽm nhằm nâng cao sức đề kháng. Uống đủ nước ấm mỗi ngày để giữ niêm mạc cổ họng luôn ẩm mượt. Ngoài ra, việc tiêm chủng vắc xin cúm mùa hàng năm và tiêm phòng phế cầu khuẩn đầy đủ theo khuyến cáo y tế giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp trên và các biến chứng tai mũi họng nghiêm trọng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của nhân viên y tế chuyên khoa Tai Mũi Họng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh hay thuốc kháng viêm giảm đau liều cao khi chưa có thăm khám trực tiếp từ bác sĩ. Khi các triệu chứng đau rát họng kéo dài trên một tuần, xuất hiện khó thở, nuốt nghẹn hoặc sốt cao không hạ, cần đến ngay bệnh viện để được kiểm tra và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Viêm họng phần lớn do vi sinh vật gây ra và có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp. Chủ động bảo vệ niêm mạc họng, giữ vệ sinh thân thể và tiêm ngừa đầy đủ là giải pháp bảo vệ sức khỏe bền vững. Khi triệu chứng kéo dài hoặc trở nặng, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra và tư vấn phác đồ phù hợp.