Bệnh vẩy nến có di truyền không và những biểu hiện thường gặp

Bệnh vẩy nến có di truyền không?

Bệnh vẩy nến là một bệnh lý viêm mạn tính qua trung gian miễn dịch, biểu hiện chủ yếu trên da và móng, đôi khi ảnh hưởng đến cả hệ thống khớp xương. Bản chất của bệnh bắt nguồn từ sự rối loạn điều hòa miễn dịch, khiến các tế bào biểu bì tăng sinh và di chuyển lên bề mặt da với tốc độ nhanh bất thường, tích tụ lại thành những mảng dày cộm tróc vẩy.

Vẩy nến không phải là bệnh lây nhiễm, hoàn toàn không có khả năng truyền từ người này sang người khác qua tiếp xúc thân mật, bắt tay hay dùng chung đồ dùng cá nhân. Mặc dù bệnh diễn tiến kéo dài theo từng đợt tái phát xen kẽ các giai đoạn thoái lui, người bệnh hoàn toàn có thể duy trì chất lượng cuộc sống tốt nếu hiểu đúng về bản chất bệnh và biết cách chăm sóc phù hợp.

Mối liên hệ giữa yếu tố gen di truyền và nguy cơ mắc bệnh vẩy nến

Nghiên cứu y học cho thấy bệnh vẩy nến có liên quan chặt chẽ với nhiều gen chịu trách nhiệm điều hòa hệ miễn dịch, đặc biệt là các kháng nguyên bạch cầu người HLA. Khi một người thừa hưởng các biến thể gen nhạy cảm này, các tế bào lympho T dễ bị kích hoạt quá mức, thúc đẩy quá trình tăng sinh tế bào sừng của biểu bì diễn ra nhanh gấp nhiều lần bình thường.

Tuy vậy, vẩy nến không di truyền theo quy luật trội lặn đơn thuần như một số hội chứng di truyền cổ điển. Nguy cơ một đứa trẻ khởi phát bệnh sẽ cao hơn nếu trong gia đình có bố hoặc mẹ mắc bệnh, và nguy cơ này gia tăng rõ rệt hơn nếu cả hai bố mẹ cùng mắc. Mặc dù mang gen nhạy cảm di truyền từ thế hệ trước, rất nhiều cá nhân vẫn sống khỏe mạnh suốt đời mà không bao giờ bộc lộ triệu chứng lâm sàng nếu không gặp các tác nhân kích hoạt thích hợp.

Những yếu tố môi trường kích hoạt gen tiền ẩn của bệnh vẩy nến

Yếu tố gen tạo ra cơ địa nhạy cảm, nhưng chính các yếu tố từ môi trường bên ngoài và trạng thái nội tại của cơ thể mới đóng vai trò châm ngòi cho đợt bùng phát bệnh vẩy nến. Khi hệ miễn dịch bị khiêu khích, quá trình viêm tự miễn dưới da sẽ lập tức được khởi động.

Một số tác nhân khởi phát phổ biến bao gồm tình trạng căng thẳng thần kinh kéo dài, stress tâm lý nặng nề hoặc sang chấn tinh thần. Các chấn thương cơ học trên da như vết cào gãi, vết cắt rách, côn trùng cắn hoặc cháy nắng nặng có thể tạo ra hiện tượng tổn thương da đặc thù. Ngoài ra, nhiễm trùng đường hô hấp trên do liên cầu khuẩn, thói quen hút thuốc lá, tiêu thụ rượu bia thường xuyên, cũng như tác dụng phụ của một số nhóm thuốc điều trị huyết áp hay thuốc chống sốt rét cũng là những chất xúc tác quen thuộc làm khởi phát đợt bệnh đầu tiên.

Các biểu hiện điển hình trên da và móng giúp nhận biết bệnh vẩy nến

Biểu hiện lâm sàng của bệnh vẩy nến rất đa dạng tùy thuộc vào từng thể bệnh, nhưng dạng phổ biến nhất là vẩy nến thể mảng. Dấu hiệu cốt lõi là sự xuất hiện của các dát hoặc mảng đỏ có ranh giới rất rõ ràng với vùng da lành xung quanh, bề mặt phủ nhiều lớp vẩy màu trắng đục hoặc trắng bạc như sáp nến. Những lớp vẩy này rất dễ bong tróc khi cào nhẹ, để lại một màng mỏng bóng và những điểm rướm máu nhỏ li ti bên dưới.

Bên cạnh tổn thương tại các vùng da tì đè như khuỷu tay, đầu gối, vùng thắt lưng và da đầu, bệnh còn thường xuyên tấn công vào móng. Móng tay và móng chân của người bệnh có thể xuất hiện các vết lõm nhỏ như kim châm, đổi màu vàng nâu như giọt dầu, dày sừng dưới móng hoặc giòn gãy và tách rời khỏi nền móng. Người bệnh có thể cảm thấy ngứa râm ran, châm chích, đau rát hoặc căng nứt da tại các vùng tổn thương.

Nguyên tắc chăm sóc và kiểm soát tiến triển bệnh vẩy nến lâu dài

Quá trình chăm sóc và quản lý bệnh vẩy nến đòi hỏi sự kiên trì phối hợp giữa việc tuân thủ chỉ định y khoa và thiết lập thói quen sinh hoạt khoa học. Việc dưỡng ẩm da hàng ngày bằng các loại kem dưỡng ẩm lành tính không chứa hương liệu là bước nền tảng giúp làm mềm vẩy, giảm khô rát và hạn chế nứt nẻ chảy máu. Người bệnh cần tắm bằng nước ấm vừa phải, tránh dùng nước quá nóng và tuyệt đối không cọ xát mạnh hay cào bóc các mảng vẩy.

Duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng giàu chất chống oxy hóa, bổ sung axit béo omega 3 từ cá béo, hạn chế tối đa bia rượu và thuốc lá sẽ hỗ trợ giảm bớt phản ứng viêm trong cơ thể. Đồng thời, việc học cách kiểm soát căng thẳng thông qua thể dục nhẹ nhàng, yoga hoặc thiền định giúp ngăn ngừa tái phát rất hiệu quả. Người bệnh cần tái khám định kỳ theo hẹn của bác sĩ chuyên khoa da liễu để được điều chỉnh phác đồ phù hợp theo từng giai đoạn.

Lưu ý an toàn

Thông tin bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học và tham khảo giáo dục, không thể thay thế cho việc thăm khám lâm sàng hay chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa da liễu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bôi chứa corticoid nồng độ cao hoặc thuốc ức chế miễn dịch đường uống khi chưa có chỉ định, bởi việc dùng sai cách có thể gây teo da, nhiễm trùng thứ phát hoặc làm bệnh bùng phát thành thể vẩy nến đỏ da toàn thân nguy hiểm.

Tóm tắt

Bệnh vẩy nến có sự liên quan mật thiết với yếu tố di truyền nhưng không phải là căn bệnh chắc chắn xảy ra ở thế hệ sau. Việc duy trì lối sống lành mạnh, chăm sóc da kỹ lưỡng và phát hiện sớm các tổn thương bất thường sẽ giúp kiểm soát bệnh ổn định. Khi có nghi ngờ tổn thương da, người bệnh nên chủ động tham vấn bác sĩ da liễu để được thăm khám kịp thời.