Bệnh uốn ván lây qua đường nào và ai có nguy cơ mắc cao

Bệnh uốn ván lây qua đường nào là gì?

• Uốn ván là bệnh lý nhiễm khuẩn cấp tính do trực khuẩn uốn ván Clostridium tetani gây nên. Khi gặp điều kiện kỵ khí thuận lợi tại các mô tổn thương, vi khuẩn phát triển và tiết ra độc tố uốn ván cực mạnh tác động lên hệ thần kinh vận động. Độc tố này ức chế các chất dẫn truyền thần kinh cơ, gây nên tình trạng cứng cơ liên tục, đau đớn và các cơn co giật nguy kịch đe dọa trực tiếp chức năng hô hấp của người bệnh.
• Nha bào uốn ván có sức đề kháng rất cao với nhiệt độ và hóa chất thông thường, có thể tồn tại nhiều năm ngoài môi trường tự nhiên. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa hiệu quả nhờ vắc xin và quy trình sát khuẩn tổn thương đúng cách.

Đường lây truyền thực sự của bệnh uốn ván

• Bệnh uốn ván tuyệt đối không lây qua giọt bắn hô hấp, đường ăn uống hay bắt tay thông thường giữa người với người. Con đường xâm nhập duy nhất của mầm bệnh là thông qua các tổn thương rách da hoặc niêm mạc tiếp xúc với nha bào uốn ván tồn tại ngoài môi trường.
• Các vết thương có nguy cơ lây nhiễm uốn ván cao nhất là vết đâm sâu do đinh rỉ, cành cây, gai nhọn hay dằm kim loại cắm sâu vào da thịt, tạo môi trường yếm khí cho nha bào phát triển. Ngoài ra, các vết rách da do tai nạn lao động, tai nạn giao thông dính bùn đất, vết cắn của súc vật hoặc vết bỏng hoại tử mô rộng cũng là cửa ngõ xâm nhập điển hình của trực khuẩn uốn ván.

Nguy cơ nhiễm uốn ván ở sản phụ và trẻ sơ sinh

• Uốn ván sơ sinh và uốn ván sản khoa từng là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở nhiều quốc gia do điều kiện chăm sóc y tế hạn chế. Ở trẻ sơ sinh, nha bào uốn ván xâm nhập qua vết cắt rốn khi dụng cụ đỡ đẻ không vô trùng, hoặc do thói quen đắp các loại lá, tro bụi bẩn lên cuống rốn non nớt của trẻ.
• Ở phụ nữ, vi khuẩn uốn ván có thể xâm nhập vào đường sinh dục trong quá trình chuyển dạ, nạo hút thai hoặc làm thủ thuật phụ khoa tại những nơi không đảm bảo điều kiện vô khuẩn. Nguy cơ này hiện nay đã giảm rõ rệt nhờ việc tiêm phòng vắc xin uốn ván định kỳ cho phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ và thai phụ trước sinh.

Những đối tượng có nguy cơ mắc bệnh uốn ván cao nhất

Mọi người chưa tiêm đủ liều vắc xin hoặc không tiêm nhắc lại định kỳ đều có nguy cơ mắc uốn ván khi bị thương. Tuy nhiên, một số nhóm người sau đây có tỷ lệ phơi nhiễm cao hơn hẳn:

• Người làm nông nghiệp, công nhân xây dựng, thợ cơ khí và người dọn vệ sinh môi trường là nhóm có nguy cơ cao nhất do thường xuyên tiếp xúc với đất cát, phân súc vật và kim loại phế liệu sắc nhọn.
• Người cao tuổi cũng rất dễ mắc bệnh do hệ miễn dịch suy giảm và phần lớn không được tiêm nhắc lại vắc xin trong nhiều năm.
• Người mắc các bệnh nền mạn tính như đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc người có vết loét hoại tử mạn tính ở chân cũng thuộc nhóm nguy cơ cao do mô tổn thương kém nuôi dưỡng, tạo môi trường yếm khí thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi.

Xử trí ban đầu khi có vết thương nghi nhiễm uốn ván

• Khi gặp tổn thương da có nguy cơ nhiễm bẩn, việc sơ cứu ban đầu đúng kỹ thuật có vai trò then chốt giúp loại bỏ mầm bệnh trước khi nha bào nảy mầm tiết độc tố. Ngay sau khi bị thương, cần rửa sạch tổn thương dưới vòi nước chảy liên tục để cuốn trôi bùn đất, dị vật và vi khuẩn.
• Sau đó, rửa lại bằng dung dịch sát khuẩn y tế như oxy già hoặc cồn đỏ để làm sạch sâu vết thương. Tuyệt đối không băng bó quá kín miệng vết thương và không đắp các loại lá cây, tro bụi theo kinh nghiệm dân gian vì dễ tạo môi trường kỵ khí thúc đẩy uốn ván phát triển. Nạn nhân cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá và tiêm huyết thanh kháng uốn ván hoặc vắc xin.

Biện pháp phòng ngừa bệnh uốn ván an toàn và hiệu quả

• Tiêm chủng vắc xin uốn ván là giải pháp phòng ngừa chủ động và đem lại hiệu quả bảo vệ bền vững nhất. Trẻ em cần được tiêm đầy đủ các mũi vắc xin phối hợp trong chương trình tiêm chủng mở rộng và tiêm nhắc lại đúng lịch hẹn của cơ sở y tế.
• Đối với người lớn, kháng thể tạo ra sau tiêm vắc xin không tồn tại suốt đời mà sẽ giảm dần theo thời gian, do đó cần tiêm nhắc lại định kỳ mười năm một lần để duy trì khả năng phòng bệnh. Bên cạnh việc tiêm phòng, mỗi người cần trang bị bảo hộ lao động đầy đủ như đi ủng, đeo găng tay dày khi làm việc trong môi trường nhiều đất cát, rác thải hoặc kim loại sắc nhọn nhằm hạn chế tối đa các tổn thương rách da.

Lưu ý an toàn

Thông tin y tế về bệnh uốn ván trên đây mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định khám chữa bệnh của bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các vết thương sâu, rách nát hoặc dính đất cát bẩn, người bệnh tuyệt đối không tự điều trị tại nhà mà cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất. Nhân viên y tế sẽ kiểm tra tiền sử tiêm chủng, xử lý ngoại khoa vết thương và chỉ định tiêm huyết thanh kháng độc tố uốn ván hoặc vắc xin dự phòng phù hợp.

Tóm tắt

Bệnh uốn ván là bệnh truyền nhiễm có tiên lượng nặng nhưng hoàn toàn có thể chủ động kiểm soát và ngăn chặn. Hiểu rõ đường lây qua vết thương hở, duy trì tiêm vắc xin nhắc lại định kỳ mười năm một lần và xử lý vết thương đúng cách ngay từ đầu là biện pháp tốt nhất để bảo vệ sức khỏe trước căn bệnh nguy hiểm này.