Bệnh uốn ván có lây không và cách phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh uốn ván là một bệnh nhiễm trùng cấp tính nguy hiểm do độc tố của trực khuẩn uốn ván gây ra trên hệ thần kinh, biểu hiện đặc trưng bởi các cơn co cứng cơ và co giật dữ dội. Nhiều người băn khoăn liệu bệnh uốn ván có lây từ người sang người hay không khi tiếp xúc gần với người bệnh.
Câu trả lời y khoa khẳng định rằng bệnh uốn ván không lây truyền giữa người với người dưới bất kỳ hình thức nào. Vi khuẩn không truyền qua đường hô hấp, nước bọt, đường máu hay tiếp xúc bề mặt da thông thường, mà chỉ xâm nhập vào cơ thể khi các nha bào vi khuẩn từ môi trường bên ngoài lọt vào vết rách da hoặc vết thương hở.
Bệnh uốn ván có lây không là gì?
Uốn ván là bệnh truyền nhiễm cấp tính do ngoại độc tố của vi khuẩn Clostridium tetani gây ra. Vi khuẩn này tồn tại rất phổ biến trong tự nhiên dưới dạng nha bào có sức đề kháng cao, chịu được nhiệt độ và khô hạn trong nhiều năm ở đất, cát, bụi đường và phân động vật. Khi xâm nhập vào cơ thể qua các vết thương hở bị thiếu hụt oxy, nha bào sẽ nảy mầm phát triển thành thể hoạt động và tiết ra độc tố tetanospasmin. Độc tố này theo máu và dây thần kinh di chuyển đến tủy sống cùng não bộ, ngăn chặn các tín hiệu dẫn truyền ức chế thần kinh cơ, dẫn đến triệu chứng căng cứng cơ hàm, co thắt cơ mặt, cứng gáy, khó nuốt và co giật toàn thân. Nếu không được chẩn đoán và hồi sức tích cực, bệnh có nguy cơ dẫn đến suy hô hấp và đe dọa trực tiếp tính mạng người mắc.
Khả năng lây truyền của vi khuẩn uốn ván giữa người với người
Nhiều người thường lo ngại uốn ván có thể lây qua giọt bắn đường hô hấp, ăn uống chung hoặc tiếp xúc trực tiếp giữa người với người. Tuy nhiên, về mặt y học, bệnh uốn ván hoàn toàn không có khả năng lây truyền từ người sang người. Vi khuẩn uốn ván tồn tại ngoài tự nhiên dưới dạng nha bào trong đất, cát, phân động vật và các bề mặt kim loại bị rỉ sét. Quá trình nhiễm trùng chỉ xảy ra khi nha bào này xâm nhập trực tiếp vào cơ thể thông qua các tổn thương phá vỡ hàng rào da và niêm mạc. Do đó, người khỏe mạnh hoàn toàn an toàn khi chăm sóc, nói chuyện hoặc sinh hoạt cùng phòng với bệnh nhân đang điều trị uốn ván. Nguồn lây nhiễm duy nhất bắt nguồn từ môi trường bên ngoài xâm nhập vào mô tổn thương trong điều kiện yếm khí.
Các loại vết thương có nguy cơ nhiễm uốn ván cao
Nha bào của vi khuẩn uốn ván phát triển thuận lợi nhất trong môi trường kỵ khí, tức là môi trường nghèo oxy. Do đó, những vết thương đâm xuyên sâu như dẫm phải đinh rỉ, gai nhọn đâm, mảnh kim loại cắm sâu vào mô có nguy cơ nhiễm trùng uốn ván rất cao. Bên cạnh đó, các vết thương dập nát nhiều ngóc ngách, vết bỏng diện rộng, vết động vật cắn hoặc các tổn thương da dính nhiều đất cát, bùn bẩn, phân súc vật cũng là cửa ngõ thuận lợi cho nha bào xâm nhập. Việc tự ý đắp các loại lá cây, thuốc bột không rõ nguồn gốc lên miệng vết thương hở càng làm tăng mức độ nhiễm khuẩn và tạo điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi, giải phóng độc tố vào hệ thần kinh.
Cách xử trí bước đầu khi có vết thương hở ngoài da
Khi gặp các chấn thương ngoài da nghi ngờ có nguy cơ nhiễm trùng, việc sơ cứu ban đầu đúng cách đóng vai trò vô cùng cần thiết. Bạn cần rửa sạch vết thương ngay dưới vòi nước chảy để loại bỏ dị vật, đất cát và vi khuẩn bám trên bề mặt. Sau đó, có thể sát trùng nhẹ bằng cồn y tế hoặc dung dịch sát khuẩn thông thường rồi dùng gạc sạch băng che lại. Cần tránh băng quá chặt hoặc bịt kín vết thương quá lâu vì tình trạng thiếu không khí sẽ kích thích vi khuẩn uốn ván phát triển. Sau bước xử trí bước đầu, người bị thương nên đến ngay cơ sở y tế gần nhất để nhân viên y tế đánh giá mức độ tổn thương, làm sạch sâu và chỉ định tiêm phòng phù hợp theo tiền sử tiêm chủng cá nhân.
Biện pháp tiêm phòng vắc xin uốn ván hiệu quả lâu dài
Tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh chủ động và mang lại hiệu quả bảo vệ cao nhất đối với bệnh uốn ván. Trẻ nhỏ cần được hoàn thành đầy đủ các mũi tiêm trong chương trình tiêm chủng mở rộng. Đối với người lớn, kháng thể bảo vệ sẽ suy giảm dần theo năm tháng, vì vậy các chuyên gia y tế khuyến cáo nên tiêm nhắc lại vắc xin định kỳ sau mỗi mười năm. Đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ và phụ nữ mang thai, việc tiêm vắc xin uốn ván đúng lịch giúp phòng ngừa nguy cơ uốn ván cho mẹ trong lúc chuyển dạ và phòng uốn ván rốn nguy hiểm cho trẻ sơ sinh. Khi xảy ra tai nạn có vết thương bẩn hoặc sâu, người bệnh có thể được chỉ định tiêm huyết thanh kháng uốn ván kết hợp tiêm nhắc vắc xin để trung hòa độc tố kịp thời.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục y khoa và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên sâu. Khi không may gặp phải các tổn thương da sâu, dập nát hoặc dính đất cát bẩn, bạn tuyệt đối không tự ý đắp thuốc lá, rắc kháng sinh bột hay tự xử lý tại nhà. Hãy đến ngay các trạm y tế hoặc bệnh viện có chuyên khoa ngoại, truyền nhiễm để được bác sĩ kiểm tra và hướng dẫn tiêm phòng kịp thời.
Tóm tắt
Bệnh uốn ván hoàn toàn không lây từ người sang người nhưng là bệnh nhiễm trùng cấp tính nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao. Chủ động tiêm vắc xin đầy đủ theo lịch và xử trí đúng cách các vết thương ngoài da là biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất cho bản thân và gia đình.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tiếp xúc gần với người bị uốn ván có bị lây bệnh không?
Bệnh uốn ván không lây qua đường hô hấp, nước bọt hay tiếp xúc da thông thường. Bạn hoàn toàn có thể chăm sóc, tiếp xúc với người bệnh mà không lo bị lây nhiễm chéo.
Vắc xin uốn ván có tác dụng bảo vệ suốt đời không?
Sau khi tiêm đủ các mũi cơ bản, khả năng bảo vệ sẽ giảm dần theo thời gian. Người trưởng thành nên tiêm nhắc lại vắc xin uốn ván định kỳ mỗi mười năm một lần để duy trì miễn dịch.
Vết trầy xước nhỏ có nguy cơ mắc bệnh uốn ván không?
Vết thương nhỏ nhưng sâu, bị dập nát hoặc dính đất cát bẩn vẫn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm nha bào uốn ván do tạo môi trường thiếu oxy thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.
Phụ nữ mang thai có nên tiêm vắc xin uốn ván không?
Phụ nữ mang thai rất cần tiêm phòng uốn ván theo hướng dẫn y tế để tạo kháng thể bảo vệ người mẹ và phòng ngừa uốn ván sơ sinh cho em bé sau khi chào đời.
Huyết thanh kháng uốn ván khác gì với vắc xin uốn ván?
Huyết thanh kháng uốn ván cung cấp kháng thể tức thời để trung hòa độc tố tự do khi có vết thương nguy cơ, còn vắc xin giúp cơ thể tự sản sinh miễn dịch chủ động lâu dài.
