Bệnh ung thư nào gây đau nhiều nhất và các phương pháp kiểm soát đau

Đau do ung thư là gì?

Đau do ung thư là hiện tượng phức tạp nảy sinh từ nhiều cơ chế phối hợp trong cơ thể người bệnh. Cơn đau có thể xuất phát trực tiếp từ khối u khi nó to lên gây căng trướng vỏ bao cơ quan, chèn ép các rễ thần kinh hoặc phá hủy cấu trúc mô xương. Bên cạnh đó, các can thiệp y khoa như phẫu thuật bóc tách, xạ trị hoặc hóa trị cũng có thể để lại di chứng đau thần kinh ngoại biên hoặc viêm niêm mạc kéo dài. Cảm giác đau trong ung thư được chia thành ba nhóm cơ bản gồm đau cảm thụ thể khi tổn thương mô mềm hoặc xương, đau thần kinh do chèn ép sợi thần kinh và đau nội tạng khi tắc nghẽn tạng rỗng. Đánh giá mức độ đau đòi hỏi nhân viên y tế phải lắng nghe mô tả của người bệnh thông qua các thang điểm đánh giá chuyên dụng để xây dựng kế hoạch kiểm soát trúng đích.

Các bệnh ung thư thường gây mức độ đau đớn nặng nề

Mức độ đau không hoàn toàn đồng nhất giữa tất cả các dạng khối u mà chịu ảnh hưởng lớn từ cấu trúc giải phẫu nơi tổn thương xuất hiện. Ung thư tuyến tụy thường đứng đầu danh sách những bệnh lý gây đau dữ dội do vị trí khối u nằm sâu sau phúc mạc, rất gần đám rối thần kinh thân tạng. Khi khối u phát triển, sự thâm nhiễm vào hệ thần kinh này tạo ra những cơn đau bỏng rát lan tỏa từ thượng vị ra sau lưng, khiến người bệnh khó nằm yên.

Bên cạnh đó, ung thư xương nguyên phát và các trường hợp di căn xương từ ung thư vú, ung thư tiền liệt tuyến hay ung thư phổi cũng gây ra những cơn đau nhức nhối buốt sâu. Màng xương là nơi tập trung mạng lưới sợi thần kinh cảm giác dày đặc, khi tế bào ác tính phá hủy bè xương hoặc gây gãy xương bệnh lý, cơn đau sẽ tăng vọt mỗi khi cử động. Ngoài ra, ung thư vùng đầu cổ cũng gây đau đớn kéo dài do vùng mặt tập trung nhiều dây thần kinh sọ và ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng nuốt, thở và giao tiếp.

Cơ chế xuất hiện cơn đau ở người mắc bệnh ung thư

Nguyên nhân gây đau trong bệnh lý ác tính bắt nguồn từ nhiều yếu tố nội sinh và ngoại sinh kết hợp. Yếu tố trực tiếp phổ biến nhất là sự tăng sinh mất kiểm soát của khối u gây chèn ép lên mạch máu, bít tắc đường dẫn của các tạng rỗng như ruột hoặc đường mật, và làm căng phồng bao gan hay màng phổi. Tình trạng này kích thích các thụ thể cảm giác đau nội tạng dẫn truyền tín hiệu liên tục về tủy sống và não bộ.

Bên cạnh tổn thương cơ học, quá trình viêm tại chỗ giải phóng hàng loạt hoạt chất trung gian hóa học làm tăng nhạy cảm các đầu mút thần kinh. Đau cũng có thể là tác dụng không mong muốn sau các liệu trình điều trị triệt căn. Ví dụ, tình trạng viêm dây thần kinh ngoại biên sau hóa trị với các thuốc dẫn xuất platin hoặc taxane thường gây cảm giác tê buốt, châm chích như kim châm ở bàn tay và bàn chân, đòi hỏi các tiếp cận kiểm soát đặc thù.

Sử dụng thuốc kiểm soát đau theo bậc thang y khoa

Liệu pháp dùng thuốc là nền tảng quan trọng nhất trong quản lý đau do ung thư, thường tuân thủ theo nguyên tắc bậc thang giảm đau do Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo. Ở bậc nhẹ ban đầu, bác sĩ thường chỉ định các thuốc giảm đau không opioid như paracetamol hoặc thuốc chống viêm không steroid nếu người bệnh không có chống chỉ định về tiêu hóa và chức năng thận. Khi cơn đau gia tăng đến mức độ vừa hoặc nặng, các dẫn xuất opioid yếu và mạnh như morphin, oxycodone hay fentanyl sẽ được cân nhắc phối hợp.

Việc dùng opioid đòi hỏi sự thăm khám cẩn trọng và chuẩn liều từ bác sĩ chuyên khoa để đạt hiệu quả ức chế cơn đau tối ưu mà vẫn hạn chế tác dụng phụ như táo bón, buồn nôn hoặc ức chế hô hấp. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý đổi loại thuốc hoặc tăng liều đột ngột. Đồng thời, các nhóm thuốc hỗ trợ như thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc chống co giật thường được bổ sung nhằm điều trị thành phần đau thần kinh.

Các phương pháp can thiệp và chăm sóc giảm nhẹ không dùng thuốc

Bên cạnh dược phẩm, các kỹ thuật can thiệp ngoại khoa và xạ trị đóng vai trò quan trọng trong việc cắt đứt đường dẫn truyền cảm giác đau. Kỹ thuật phong bế đám rối thần kinh thân tạng dưới hướng dẫn của chẩn đoán hình ảnh là giải pháp chuyên sâu giúp làm dịu đáng kể cơn đau dữ dội cho người bệnh ung thư tụy giai đoạn tiến triển. Đối với tổn thương di căn xương, xạ trị giảm nhẹ cục bộ có thể tiêu diệt bớt tế bào u tại chỗ, giảm phù nề mô và làm vững cấu trúc xương bị bào mòn.

Chăm sóc giảm nhẹ còn bao gồm phục hồi chức năng và hỗ trợ tâm lý chuyên sâu. Tình trạng lo âu, trầm cảm và mất ngủ có thể làm hạ thấp ngưỡng chịu đau của người bệnh, khiến cảm giác đau trở nên dữ dội hơn thực tế. Các bài tập vận động nhẹ nhàng, kỹ thuật thư giãn, xoa bóp trị liệu và sự đồng hành tinh thần từ gia đình giúp người bệnh giải tỏa căng thẳng và cải thiện sự thoải mái thể chất.

Lưu ý an toàn

Người bệnh ung thư không nên cam chịu cơn đau vì nghĩ rằng đau đớn là điều tất yếu không thể tránh khỏi. Cần trao đổi trung thực và chi tiết với bác sĩ điều trị về mức độ, vị trí và thời điểm xuất hiện cơn đau để được điều chỉnh phác đồ phù hợp. Tuyệt đối không tự ý tìm mua các loại thuốc giảm đau trôi nổi, thuốc sắc không rõ nguồn gốc hoặc tự ý dùng chung đơn thuốc của bệnh nhân khác. Sử dụng thuốc giảm đau mạnh sai cách có thể dẫn đến quá liều nguy hiểm hoặc làm suy giảm nghiêm trọng chức năng gan thận.

Tóm tắt

Cơn đau do ung thư tuy phức tạp nhưng hoàn toàn có thể được kiểm soát hiệu quả nhờ sự phát triển của y học hiện đại và chiến lược chăm sóc giảm nhẹ đa mô thức. Việc phát hiện sớm, đánh giá chính xác nguyên nhân và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa là chìa khóa giúp người bệnh giảm bớt đau đớn, giữ vững tinh thần và nâng cao chất lượng cuộc sống trong suốt quá trình điều trị.