Bệnh ung thư gan có di truyền không và những điều cần biết

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Nhiều người băn khoăn liệu bệnh ung thư gan có di truyền không khi thấy trong gia đình có người thân từng mắc căn bệnh này. Câu trả lời từ góc độ y khoa là ung thư gan không phải là bệnh di truyền trực tiếp, nghĩa là bệnh không truyền trực tiếp từ bố mẹ sang con qua các gen ung thư đặc hiệu.

Tuy nhiên, nguy cơ mắc ung thư gan ở những người có người thân trong gia đình bị bệnh vẫn có thể cao hơn người bình thường. Điều này chủ yếu liên quan đến việc lây nhiễm virus viêm gan B giữa các thế hệ, sự tương đồng về lối sống hoặc một số bệnh lý rối loạn chuyển hóa có tính chất gia đình. Việc hiểu đúng bản chất giúp người bệnh chủ động phòng ngừa và tầm soát sớm.

Ung thư gan có di truyền không là gì?

Ung thư gan, phổ biến nhất là ung thư biểu mô tế bào gan, là tình trạng các tế bào gan phát triển bất thường và mất kiểm soát tạo thành khối u ác tính. Phần lớn các trường hợp ung thư gan phát triển trên nền tảng tổn thương gan mạn tính kéo dài, đặc biệt là xơ gan do nhiễm virus viêm gan B, virus viêm gan C, lạm dụng rượu bia hoặc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Về mặt di truyền học, ung thư gan không được xếp vào nhóm bệnh di truyền theo quy luật Mendel cổ điển. Con cái không kế thừa trực tiếp tế bào ung thư hay một gen đột biến duy nhất gây ra ung thư gan từ cha mẹ. Thay vào đó, sự xuất hiện của nhiều ca bệnh trong một phả hệ thường phản ánh sự phơi nhiễm chung với các yếu tố nguy cơ từ môi trường, tình trạng lây truyền virus trong gia đình hoặc các bệnh lý chuyển hóa bẩm sinh thứ phát.

Vì sao ung thư gan thường xuất hiện ở nhiều người trong cùng một gia đình

Nhiều người lầm tưởng ung thư gan mang tính di truyền vì ghi nhận nhiều trường hợp trong cùng một gia đình cùng mắc bệnh. Trên thực tế, nguyên nhân phần lớn xuất phát từ việc dùng chung môi trường sống hoặc lây truyền virus viêm gan B từ mẹ sang con trong giai đoạn chu sinh. Trẻ sinh ra từ người mẹ nhiễm virus viêm gan B nếu không được tiêm huyết thanh và vaccine phòng ngừa kịp thời sẽ có nguy cơ cao chuyển thành viêm gan mạn tính, tiến triển thành xơ gan và sau đó là ung thư biểu mô tế bào gan khi trưởng thành. Ngoài ra, thói quen sinh hoạt chung trong gia đình như chế độ ăn uống nhiều dầu mỡ, tiêu thụ rượu bia thường xuyên hoặc phơi nhiễm với thực phẩm nấm mốc chứa độc tố aflatoxin cũng làm tăng nguy cơ tổn thương gan cho nhiều thành viên cùng lúc.

Các bệnh lý chuyển hóa có yếu tố di truyền làm tăng nguy cơ ung thư gan

Mặc dù ung thư biểu mô tế bào gan không di truyền theo cơ chế gen đơn lẻ, một số bệnh lý di truyền hiếm gặp lại làm gia tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện khối u ở gan. Điển hình là bệnh ứ sắt di truyền, một rối loạn chuyển hóa khiến cơ thể tích tụ quá nhiều chất sắt tại các mô gan, dẫn đến xơ gan tiến triển và ung thư gan. Bên cạnh đó, các bệnh rối loạn chuyển hóa bẩm sinh khác như bệnh Wilson gây lắng đọng đồng, thiếu hụt men alpha-1 antitrypsin hoặc bệnh ứ đọng glycogen cũng trực tiếp phá hủy cấu trúc tế bào gan. Ở những người mắc các hội chứng này, nguy cơ ung thư gan tăng lên do hậu quả thứ phát từ tổn thương viêm và xơ hóa mô gan kéo dài.

Biện pháp phòng ngừa và bảo vệ chức năng gan cho người có tiền sử gia đình

Đối với ung thư gan, tiền sử gia đình là một chỉ dấu cảnh báo nhưng không quyết định số phận sức khỏe của mỗi người. Phần lớn các ca bệnh ung thư gan có thể phòng ngừa hiệu quả nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có thể can thiệp được. Việc tiêm chủng đầy đủ vaccine phòng viêm gan B cho trẻ sơ sinh và người lớn chưa có kháng thể là bước bảo vệ căn bản nhất. Song song đó, người bệnh cần điều trị kiểm soát tải lượng virus nếu đã nhiễm viêm gan B hoặc điều trị dứt điểm viêm gan C bằng các thuốc kháng virus trực tiếp theo phác đồ của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa gan mật. Việc hạn chế tối đa đồ uống có cồn, kiểm soát cân nặng để tránh gan nhiễm mỡ và không sử dụng các loại hạt bị nấm mốc là những biện pháp thiết thực giúp bảo tồn chức năng gan.

Tầm soát định kỳ giúp phát hiện sớm tổn thương gan

Những người có cha mẹ, anh chị em ruột từng mắc bệnh lý ác tính ở gan hoặc bản thân đang mắc viêm gan virus mạn tính cần thiết lập kế hoạch theo dõi y tế chặt chẽ. Việc thăm khám định kỳ tại các cơ sở y tế chuyên khoa giúp phát hiện các tổn thương tiền ung thư hoặc khối u ở giai đoạn rất sớm, khi kích thước còn nhỏ và chưa xâm lấn. Phương pháp tầm soát tiêu chuẩn thường bao gồm siêu âm ổ bụng kết hợp xét nghiệm định lượng nồng độ alpha-fetoprotein trong huyết thanh, thực hiện đều đặn mỗi 6 tháng một lần. Khi phát hiện bất thường, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ có tiêm thuốc cản từ để đánh giá chính xác bản chất tổn thương gan.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ. Người có người thân mắc bệnh lý gan mật không nên tự ý tìm kiếm các loại thuốc bổ gan, thảo dược không rõ nguồn gốc hoặc thay đổi chế độ điều trị khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế chuyên khoa. Mọi đánh giá nguy cơ cần dựa trên thăm khám trực tiếp và xét nghiệm cụ thể.

Tóm tắt

Bệnh ung thư gan không phải là bệnh di truyền trực tiếp từ cha mẹ sang con cái. Tuy nhiên, việc có người thân mắc bệnh phản ánh sự chia sẻ về nguy cơ nhiễm virus viêm gan, hội chứng rối loạn chuyển hóa hoặc lối sống chung. Thay vì lo lắng quá mức, việc chủ động tầm soát định kỳ và quản lý các bệnh lý nền về gan là giải pháp thiết thực nhất để bảo vệ sức khỏe lâu dài.