Bệnh trĩ có di truyền không và những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh

Bệnh trĩ có di truyền không?

Bệnh trĩ là tình trạng phì đại và giãn quá mức của hệ thống đám rối tĩnh mạch trĩ nằm trong lớp dưới niêm mạc của ống hậu môn và trực tràng dưới. Về bản chất giải phẫu, các đám rối mạch máu này là cấu trúc sinh lý bình thường đóng vai trò như lớp đệm hỗ trợ đóng kín lỗ hậu môn. Bệnh lý chỉ xuất hiện khi các mạch máu này bị giãn nở bất thường, viêm sưng và mô nâng đỡ xung quanh bị thoái hóa, tạo thành các búi trĩ nội hoặc trĩ ngoại.

Bệnh trĩ không lây nhiễm và không di truyền theo cơ chế đột biến gen bắt buộc. Mặc dù một số người sinh ra trong gia đình có thành mạch yếu bẩm sinh dễ mắc bệnh hơn, nguyên nhân trực tiếp dẫn tới biểu hiện lâm sàng chủ yếu xuất phát từ sự gia tăng áp lực cơ học liên tục lên vùng sàn chậu trong đời sống thường nhật.

Mối liên hệ giữa yếu tố di truyền và sự hình thành bệnh trĩ

Bệnh trĩ không phải là bệnh di truyền theo quy luật di truyền Mendel thông thường do một đột biến gen đơn lẻ quyết định. Do đó, cha mẹ mắc bệnh trĩ không đồng nghĩa với việc con cái chắc chắn sẽ mắc bệnh này khi sinh ra.

Tuy nhiên, yếu tố cơ địa mang tính gia đình vẫn đóng vai trò nhất định. Con cái có thể thừa hưởng các đặc tính sinh học bẩm sinh từ thế hệ trước, chẳng hạn như độ đàn hồi của mô liên kết nâng đỡ kém, thành tĩnh mạch mỏng hoặc hệ thống van tĩnh mạch hậu môn trực tràng hoạt động kém hiệu quả.

Khi có sẵn nền tảng cơ địa thành mạch yếu, mạng lưới tĩnh mạch tại vùng hậu môn sẽ nhạy cảm hơn trước các tác động gia tăng áp lực ổ bụng. Dù vậy, yếu tố di truyền chỉ là điều kiện thuận lợi, không thể tự phát sinh thành búi trĩ nếu không có sự kết hợp của lối sống thiếu khoa học và áp lực cơ học kéo dài.

Những nguyên nhân và thói quen sinh hoạt kích hoạt bệnh trĩ

Phần lớn các trường hợp bùng phát bệnh trĩ bắt nguồn từ áp lực thường xuyên đè nặng lên các đám rối tĩnh mạch ở hậu môn và trực tràng. Trong đó, chứng táo bón mạn tính hoặc tiêu chảy kéo dài là yếu tố nguy cơ phổ biến hàng đầu khiến người bệnh phải rặn mạnh khi đi đại tiện.

Thói quen ngồi làm việc liên tục nhiều giờ liền, lười vận động thể chất và thói quen ngồi đại tiện quá lâu trong lúc dùng điện thoại làm cản trở tuần hoàn máu tĩnh mạch. Máu hồi lưu về tim bị chậm lại, gây ứ trệ tuần hoàn và giãn phồng các mạch máu tại vùng đệm hậu môn.

Chế độ dinh dưỡng thiếu hụt chất xơ hòa tan lẫn không hòa tan, uống không đủ nước, tiêu thụ nhiều đồ ăn cay nóng và chất kích thích cũng khiến phân khô cứng, tăng ma sát làm tổn thương mô. Ngoài ra, tình trạng thừa cân béo phì, mang thai hoặc lao động nặng thường xuyên tạo sức ép liên tục xuống sàn chậu.

Các biểu hiện thường gặp cảnh báo bệnh trĩ phát triển

Bệnh trĩ thường biểu hiện qua hai dạng chính là trĩ nội và trĩ ngoại, tùy thuộc vào vị trí hình thành búi trĩ so với đường lược ở ống hậu môn. Dấu hiệu sớm và phổ biến nhất là tình trạng đại tiện ra máu đỏ tươi, máu có thể dính trên bề mặt phân hoặc thấm vào giấy vệ sinh sau khi lau.

Người bệnh thường cảm thấy đau rát, cộm vướng, ngứa ngáy và khó chịu tại khu vực hậu môn do chất dịch nhầy kích ứng vùng da xung quanh. Khi các búi trĩ phát triển to dần, chúng có thể bị sa ra ngoài ống hậu môn sau mỗi lần đi ngoài, ban đầu có thể tự co lên nhưng sau đó cần dùng tay đẩy hoặc sa thường trực bên ngoài.

Trong trường hợp trĩ tắc mạch, cục máu đông hình thành bên trong búi trĩ sẽ gây ra những cơn đau nhức dữ dội, vùng rìa hậu môn xuất hiện khối u sưng cứng màu tím sẫm khiến việc ngồi và đi lại trở nên vô cùng khó khăn.

Biện pháp chủ động phòng ngừa bệnh trĩ hiệu quả cho gia đình

Ngay cả khi có người thân trong gia đình từng mắc bệnh trĩ, bạn hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa hoặc làm chậm tiến triển của bệnh thông qua việc điều chỉnh lối sống hàng ngày. Ưu tiên hàng đầu là duy trì chế độ ăn uống giàu chất xơ từ rau xanh, củ quả tươi, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu để làm mềm khối phân.

Mỗi người cần đảm bảo uống đủ từ 1,5 đến 2 lít nước mỗi ngày giúp kích thích nhu động ruột hoạt động trơn tru. Tránh nhịn đại tiện khi cơ thể có nhu cầu và tập thói quen đi vệ sinh vào một khung giờ cố định trong ngày, không nên ngồi trong nhà vệ sinh quá 5 đến 10 phút.

Tăng cường vận động thể lực bằng các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội hoặc yoga giúp cải thiện lưu thông máu vùng chậu. Những người làm công việc văn phòng nên đứng dậy đi lại vài phút sau mỗi 45 đến 60 phút ngồi liên tục để giảm tải áp lực cho đám rối tĩnh mạch hậu môn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo y học thường thức, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán của bác sĩ chuyên khoa. Triệu chứng chảy máu khi đi đại tiện có thể là dấu hiệu của bệnh trĩ nhưng cũng có thể cảnh báo các bệnh lý nguy hiểm khác như polyp đại trực tràng hoặc ung thư trực tràng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các bài thuốc truyền miệng, không tự mua thuốc bôi hay thuốc đặt khi chưa có chỉ định y tế.

Tóm tắt

Bệnh trĩ có chịu ảnh hưởng một phần từ yếu tố cơ địa di truyền về cấu trúc thành mạch hoặc mô liên kết, nhưng thói quen sinh hoạt và chế độ ăn uống mới là yếu tố quyết định sự bùng phát bệnh. Chủ động điều chỉnh lối sống giúp bảo vệ sức khỏe hậu môn trực tràng hiệu quả. Khi nhận thấy dấu hiệu bất thường, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm.