Bệnh tiểu đường có di truyền không và mức độ ảnh hưởng ở từng thể bệnh

Bệnh tiểu đường có di truyền không là gì?

Bệnh tiểu đường hay đái tháo đường là tình trạng rối loạn chuyển hóa mạn tính đặc trưng bởi nồng độ đường trong máu luôn ở mức cao do thiếu hụt insulin hoặc đề kháng insulin. Các thể bệnh phổ biến nhất bao gồm tiểu đường tuýp 1, tiểu đường tuýp 2 và tiểu đường thai kỳ.

Vấn đề di truyền trong bệnh đái tháo đường không đơn thuần tuân theo quy luật di truyền đơn gen thông thường mà chịu sự tương tác phức tạp giữa nhiều gen và các tác nhân môi trường sống. Người mang yếu tố di truyền chỉ thừa hưởng nguy cơ hoặc cơ địa nhạy cảm, chứ không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ mắc bệnh trong tương lai nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được.

Yếu tố di truyền trong bệnh tiểu đường tuýp 1

Ở bệnh tiểu đường tuýp 1, hệ miễn dịch tự tấn công các tế bào beta của tuyến tụy sản xuất insulin. Yếu tố di truyền đóng vai trò nhất định thông qua một số nhóm gen kháng nguyên bạch cầu người (HLA), khiến cơ thể nhạy cảm hơn trước các yếu tố kích hoạt từ môi trường.

Tuy nhiên, việc mang gen nhạy cảm không đồng nghĩa chắc chắn sẽ khởi phát bệnh. Tỷ lệ di truyền từ cha hoặc mẹ sang con ở thể bệnh này tương đối thấp so với tuýp 2, và bệnh thường bùng phát khi gặp các yếu tố khởi phát như nhiễm virus hoặc rối loạn miễn dịch phối hợp.

Mối liên hệ di truyền ở bệnh tiểu đường tuýp 2

Bệnh tiểu đường tuýp 2 có mối liên hệ di truyền mạnh mẽ hơn nhiều so với tuýp 1. Nếu trong gia đình có bố, mẹ hoặc anh chị em ruột mắc bệnh, nguy cơ một người phát triển bệnh tiểu đường tuýp 2 sẽ tăng lên đáng kể.

Đặc điểm di truyền của tiểu đường tuýp 2 mang tính đa gen, liên quan đến khả năng tiết insulin của tuyến tụy và mức độ nhạy cảm của các mô với insulin. Dù vậy, gen di truyền chỉ tạo ra cơ địa dễ mắc bệnh, còn béo phì, chế độ ăn nhiều đường bột và lười vận động mới là yếu tố quyết định bệnh có khởi phát hay không.

Nguy cơ gia đình liên quan đến tiểu đường thai kỳ

Tiểu đường thai kỳ xuất hiện trong thời gian mang thai và thường biến mất sau khi sinh con. Tuy nhiên, tình trạng này phản ánh cơ địa đề kháng insulin tiềm ẩn ở người phụ nữ, chịu tác động từ cả tiền sử gia đình mắc tiểu đường tuýp 2.

Phụ nữ từng mắc tiểu đường thai kỳ có nguy cơ tiến triển thành bệnh tiểu đường tuýp 2 trong tương lai cao hơn rõ rệt. Đồng thời, những đứa trẻ sinh ra từ thai kỳ có biến chứng này cũng mang nguy cơ thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa đường huyết cao hơn khi trưởng thành nếu không duy trì lối sống lành mạnh.

Biện pháp giảm nguy cơ cho người có tiền sử gia đình mắc bệnh

Dù tiền sử gia đình là yếu tố không thể thay đổi, bạn hoàn toàn có thể giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh bằng cách can thiệp sớm vào lối sống. Chế độ ăn uống giàu chất xơ, hạn chế đồ uống có đường và tinh bột tinh chế giúp duy trì đường huyết ổn định.

Bên cạnh đó, việc duy trì cân nặng hợp lý và tập luyện thể dục tối thiểu 150 phút mỗi tuần giúp cải thiện độ nhạy insulin của cơ bắp. Người có người thân mắc tiểu đường nên chủ động kiểm tra đường huyết đói hoặc xét nghiệm HbA1c định kỳ tại cơ sở y tế để phát hiện sớm các giai đoạn tiền tiểu đường.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Người có người thân mắc bệnh đái tháo đường không nên tự ý dùng thuốc hạ đường huyết hoặc thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.

Tóm tắt

Bệnh tiểu đường có mang tính chất di truyền nhưng phần lớn có thể chủ động phòng tránh hoặc làm chậm tiến triển. Việc hiểu rõ nguy cơ gia đình giúp mỗi cá nhân chủ động thay đổi lối sống và thăm khám định kỳ cùng bác sĩ chuyên khoa nội tiết.