Cẩn thận với các bệnh thường gặp sau mưa lũ và cách phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sau các đợt mưa bão và ngập lụt diện rộng, điều kiện vệ sinh môi trường bị xáo trộn nghiêm trọng tạo môi trường thuận lợi cho nhiều loại vi khuẩn, virus và ký sinh trùng phát triển mạnh mẽ. Rác thải sinh hoạt, xác súc vật và nguồn chất thải từ cống rãnh hòa lẫn vào dòng nước lũ làm ô nhiễm các nguồn nước mặt lẫn nước ngầm, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe của người dân vùng ảnh hưởng.
Việc nắm rõ các bệnh thường gặp sau mưa lũ cùng những cách phòng ngừa thiết thực giúp mỗi gia đình chủ động bảo vệ bản thân và người thân. Từ các bệnh đường ruột, bệnh ngoài da đến dịch đau mắt đỏ và sốt xuất huyết, việc phát hiện sớm và can thiệp y tế đúng cách sẽ ngăn ngừa tối đa nguy cơ lây lan thành dịch bệnh nguy hiểm trong cộng đồng.
Bệnh thường gặp sau mưa lũ là gì?
Mưa bão và ngập lụt kéo dài không chỉ phá hủy cơ sở hạ tầng mà còn để lại nhiều hệ lụy nặng nề đối với sức khỏe cộng đồng. Sau khi lũ rút, rác thải ứ đọng, hệ thống thoát nước bị hư hỏng và nguồn nước sinh hoạt nhiễm bẩn khiến nguy cơ dịch bệnh gia tăng đột biến. Các bệnh lý thường gặp trong giai đoạn này chủ yếu lây qua đường tiêu hóa, tiếp xúc da niêm mạc hoặc qua vết cắn của côn trùng trung gian như muỗi. Trẻ em, người cao tuổi và những người có bệnh nền mạn tính là những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất do hệ miễn dịch kém hơn. Chủ động trang bị kiến thức về các bệnh truyền nhiễm sau lũ, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và thực hành vệ sinh an toàn thực phẩm là biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng thiết thực nhất.
Nhóm bệnh truyền nhiễm đường tiêu hóa do ô nhiễm nguồn nước
Nguồn nước sinh hoạt bị hòa lẫn với nước cống rãnh, chất thải và xác súc vật trong mùa lũ lụt là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến các bệnh lý nhiễm trùng đường tiêu hóa. Phổ biến nhất là tiêu chảy cấp do vi khuẩn E. coli, tả, lỵ trực trùng, lỵ amip và thương hàn. Triệu chứng thường gặp gồm đau quặn bụng từng cơn, buồn nôn, nôn mửa, đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày, có thể kèm theo sốt cao và mất nước nhanh chóng. Mất nước nghiêm trọng do tiêu chảy cấp đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ và người cao tuổi nếu không được bù nước điện giải kịp thời. Để phòng tránh, người dân tuyệt đối không sử dụng nguồn nước tù đọng để nấu nướng, không ăn đồ ăn ôi thiu hoặc đồ ngâm nước lũ, luôn thực hiện ăn chín uống sôi và rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi ăn.
Các tổn thương và viêm nhiễm ngoài da do ngâm nước bẩn kéo dài
Việc ngâm chân tay liên tục nhiều giờ trong dòng nước lũ chứa đầy vi sinh vật và bùn đất rất dễ gây tổn thương hàng rào bảo vệ da. Các bệnh da liễu hay gặp nhất sau lũ gồm có nấm kẽ chân thường gọi là nước ăn chân, viêm da tiếp xúc, ghẻ lở, viêm nang lông và mụn nhọt nhiễm khuẩn. Đáng lo ngại hơn, những vết xước nhỏ ở da khi tiếp xúc với bùn nước ô nhiễm có thể trở thành ngõ vào của vi khuẩn nguy hiểm như tụ cầu vàng, liên cầu khuẩn hay xoắn khuẩn Leptospira gây bệnh sốt xoắn khuẩn vàng da. Để hạn chế nguy cơ, người dân nên mang ủng cao su và găng tay bảo hộ khi bắt buộc phải tiếp xúc với nước lũ. Sau khi lội nước, cần rửa ngay bằng nước sạch, dùng khăn khô thấm sạch các kẽ ngón chân và tránh gãi xước làm lan rộng ổ nhiễm trùng.
Bệnh lý viêm kết mạc mắt và nhiễm khuẩn đường hô hấp
Môi trường nhiều bụi bẩn, bùn đất phơi khô và nguồn nước chưa được khử trùng là tác nhân thuận lợi gây bùng phát dịch đau mắt đỏ hay còn gọi là viêm kết mạc cấp. Viêm kết mạc do virus hoặc vi khuẩn lây lan rất nhanh trong cộng đồng qua thói quen dùng chung khăn mặt, chậu rửa hoặc đưa tay bẩn lên dụi mắt. Dấu hiệu điển hình là mắt đỏ hoe, cảm giác cộm xốn như có cát, chảy nước mắt liên tục và mi mắt dính chặt ghèn mủ khi ngủ dậy. Bên cạnh đó, thời tiết ẩm ướt kết hợp với lạnh sau bão lũ cũng làm gia tăng các đợt cảm cúm, viêm họng, viêm mũi xoang và viêm phế quản cấp, nhất là ở trẻ nhỏ có sức đề kháng yếu. Biện pháp bảo vệ tốt nhất là nhỏ mắt bằng dung dịch nước muối sinh lý natri clorid không phẩy chín phần trăm, giữ ấm cơ thể và tuyệt đối không tự ý nhỏ các loại thuốc có chứa corticoid.
Nguy cơ sốt xuất huyết và bệnh lây truyền từ côn trùng sau lũ
Sau khi nước rút, các vũng nước tù đọng cùng mảnh vỡ, chai lọ, lốp xe cũ chứa nước trở thành ổ sinh sản lý tưởng cho muỗi truyền bệnh, đặc biệt là muỗi vằn Aedes aegypti gây sốt xuất huyết Dengue. Sốt xuất huyết sau mưa lũ thường bùng phát thành đợt lớn nếu không kịp thời xử lý môi trường. Người mắc bệnh thường sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, đau hốc mắt, mỏi cơ khớp và có thể xuất hiện các nốt xuất huyết dưới da. Song song đó, xoắn khuẩn Leptospira thải ra từ nước tiểu chuột và gia súc hòa lẫn trong nước lũ cũng có thể xâm nhập qua niêm mạc hoặc vết xước da, gây tổn thương gan thận nghiêm trọng. Cộng đồng cần tích cực dọn dẹp vệ sinh xung quanh nhà, lật úp các dụng cụ chứa nước, phát quang bụi rậm, ngủ màn cả ngày lẫn đêm và phun hóa chất diệt muỗi theo hướng dẫn của trạm y tế.
Quy trình vệ sinh môi trường và khử trùng nguồn nước sinh hoạt
Xử lý vệ sinh môi trường ngay khi nước rút là bước then chốt để cắt đứt chuỗi lây truyền dịch bệnh. Nguyên tắc hàng đầu là nước rút đến đâu tiến hành quét dọn, thu gom bùn rác và thau rửa đồ đạc đến đó. Rác thải sinh hoạt và xác súc vật chết phải được chôn sâu với vôi bột hoặc hóa chất khử khuẩn theo quy định y tế, tránh để phân hủy ngoài trời gây ô nhiễm không khí và nguồn nước ngầm. Đối với giếng khơi và bể chứa nước sinh hoạt, cần tiến hành thau vét bùn cặn, làm trong nước bằng phèn chua và khử trùng bằng dung dịch Cloramin B với liều lượng thích hợp trước khi đưa vào sử dụng lại. Tăng cường thông thoáng nhà cửa, mở cửa đón ánh nắng mặt trời cũng giúp giảm bớt nấm mốc và vi khuẩn gây bệnh trong không gian sống.
Lưu ý an toàn
Người dân không được tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc điều trị tiêu chảy khi chưa có chẩn đoán từ cán bộ y tế. Những người có vết thương hở tiếp xúc với bùn nước lũ cần đến cơ sở y tế để được rửa vết thương bằng dung dịch chuyên dụng và tiêm phòng uốn ván đúng phác đồ. Khi có các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao liên tục không hạ, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, li bì hoặc khó thở, cần chuyển người bệnh đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức.
Tóm tắt
Môi trường ẩm ướt và nguồn nước ô nhiễm sau bão lũ là điều kiện thuận lợi cho nhiều mầm bệnh bùng phát. Chủ động ăn chín uống sôi, giữ vệ sinh thân thể và xử lý môi trường sống là chìa khóa bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Khi phát hiện các dấu hiệu nhiễm trùng bất thường, người dân nên đến trạm y tế hoặc cơ sở khám bệnh gần nhất để được thăm khám kịp thời, tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế.
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Làm thế nào để xử lý nguồn nước sinh hoạt an toàn sau khi lũ rút?
Để khử trùng nước ăn uống sau lũ, người dân nên dùng phèn chua làm lắng cặn phù sa, sau đó khử trùng bằng hóa chất như Cloramin B hoặc viên khử khuẩn Aquatabs theo đúng hướng dẫn y tế rồi đun sôi kỹ trước khi uống. Tuyệt đối không uống nước lã chưa qua xử lý.
Bị nước ăn chân sau khi lội nước lũ cần chăm sóc như thế nào?
Nước ăn chân là tình trạng nấm da phát triển do tiếp xúc nước bẩn liên tục. Khi xuất hiện ngứa ngáy và loét kẽ chân, cần rửa sạch bằng xà phòng và nước sạch, lau khô ráo rồi đi khám hoặc xin tư vấn dược sĩ, tránh tự ý bôi thuốc chứa corticoid liều cao.
Vì sao bệnh đau mắt đỏ rất dễ bùng phát sau lũ lụt?
Đau mắt đỏ sau mưa lũ thường lây lan nhanh qua nguồn nước bẩn và dùng chung khăn mặt. Người bệnh nên rửa mắt bằng nước muối sinh lý đẳng trương, dùng khăn mặt riêng, tránh dụi mắt và cần khám bác sĩ chuyên khoa mắt nếu mắt có mủ hoặc giảm thị lực.
Có nên lội nước lũ khi chân tay đang có vết trầy xước không?
Người có vết thương hở khi lội nước lụt rất dễ bị nhiễm vi khuẩn, nấm hoặc nha bào uốn ván. Cần rửa sạch vết thương ngay bằng xà phòng sát khuẩn, sát trùng bằng dung dịch y tế, băng kín và đến trạm y tế tiêm ngừa uốn ván nếu chưa tiêm đủ mũi.
Làm sao để phòng ngừa dịch sốt xuất huyết Dengue sau mùa lũ?
Nước tù đọng sau lũ tạo điều kiện cho muỗi vằn sinh sôi nhanh chóng. Cần lật úp tất cả vật dụng chứa nước đọng, khơi thông cống rãnh, dùng hóa chất diệt lăng quăng bọ gậy, nằm màn kể cả ban ngày và bôi kem chống muỗi để giảm nguy cơ mắc sốt xuất huyết.
