Bệnh tăng nhãn áp góc mở và những điều cần biết để bảo vệ thị giác
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tăng nhãn áp góc mở, hay glôcôm góc mở, là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực vĩnh viễn trên toàn cầu. Tình trạng này xuất hiện khi áp lực chất lỏng bên trong mắt tăng cao do đường thoát dịch bị cản trở, từ đó tạo áp lực và làm thoái hóa dần dây thần kinh thị giác.
Điểm đặc trưng của bệnh là diễn tiến rất chậm rãi, hầu như không biểu hiện bất kỳ triệu chứng đau nhức hay mờ mắt rõ rệt nào trong giai đoạn khởi phát. Đa số người mắc chỉ tình cờ phát hiện qua các đợt khám mắt tổng quát hoặc khi thị trường ngoại vi đã bị thu hẹp đáng kể.
Chính vì sự tiến triển âm thầm, việc trang bị kiến thức về các yếu tố nguy cơ, theo dõi sức khỏe mắt định kỳ và phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa mắt là biện pháp thiết thực nhất để kiểm soát nhãn áp, bảo tồn tầm nhìn và ngăn ngừa nguy cơ mất thị lực không hồi phục.
Tăng nhãn áp góc mở là gì?
Bệnh tăng nhãn áp góc mở, trong y khoa thường gọi là glaucoma góc mở nguyên phát, là tình trạng góc tiền phòng của mắt vẫn mở về mặt cấu trúc giải phẫu nhưng mạng lưới bè thoát lưu thủy dịch bị suy giảm chức năng dẫn lưu. Ở trạng thái sinh lý bình thường, mắt liên tục sản xuất dịch lỏng để duy trì hình thể nhãn cầu và nuôi dưỡng các mô bên trong, sau đó lượng dịch này sẽ thoát ra ngoài qua mạng bè. Khi đường thoát lưu này bị tăng sức cản, thủy dịch ứ đọng sẽ làm gia tăng áp lực nội nhãn. Áp lực cao tác động liên tục lên đầu dây thần kinh thị giác phía sau nhãn cầu, khiến các sợi thần kinh truyền tín hiệu thị giác về não bị tổn thương và teo dần. Tình trạng này diễn tiến từ từ qua nhiều năm, thường làm thu hẹp thị trường từ vùng ngoại vi vào trung tâm.
Cơ chế gây tổn thương mắt trong bệnh tăng nhãn áp góc mở
Trong mắt người, góc tiền phòng là khu vực gặp nhau giữa giác mạc và mống mắt, nơi chứa hệ thống lưới bè đảm nhận nhiệm vụ dẫn lưu thủy dịch ra ngoài tuần hoàn chung. Ở bệnh tăng nhãn áp góc mở, cấu trúc góc này nhìn bề ngoài vẫn rộng và thông thoáng khi quan sát bằng kính soi chuyên dụng, nhưng mạng lưới vi thể bên trong lại bị gia tăng lực cản dòng chảy.
Sự cản trở này khiến lượng dịch thoát ra chậm hơn nhiều so với tốc độ sản xuất liên tục, làm tích tụ chất lỏng và gia tăng áp lực nội nhãn. Mặc dù một số trường hợp vẫn bị tổn thương dây thần kinh thị giác ngay cả khi nhãn áp ở ngưỡng bình thường, mức áp lực trong mắt cao kéo dài vẫn là nguyên nhân trực tiếp gây chèn ép mạch máu nuôi dưỡng và làm thoái hóa các sợi trục thần kinh truyền tín hiệu về não. Quá trình này diễn ra liên tục dẫn đến tình trạng khuyết thị trường vĩnh viễn.
Những đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh tăng nhãn áp góc mở
Bệnh tăng nhãn áp góc mở có thể phát triển ở bất kỳ ai nhưng tỷ lệ xuất hiện tăng dần theo độ tuổi. Người từ bốn mươi tuổi trở lên, đặc biệt là nhóm người cao tuổi, có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn rõ rệt so với người trẻ tuổi do sự lão hóa tự nhiên của hệ thống thoát lưu thủy dịch trong nhãn cầu. Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò rất quan trọng; những người có người thân trực hệ từng mắc bệnh glaucoma sẽ có nguy cơ cao hơn nhiều lần.
Ngoài tuổi tác và yếu tố di truyền, các tình trạng sức khỏe toàn thân như bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp mạn tính hoặc bệnh lý tim mạch cũng làm tăng nguy cơ tổn thương tưới máu đầu thị thần kinh. Những người có độ cận thị nặng hoặc từng có tiền sử chấn thương mắt cũng cần hết sức lưu ý. Việc lạm dụng các loại thuốc chứa corticosteroid kéo dài mà không có sự kiểm soát của bác sĩ cũng là yếu tố thúc đẩy nhãn áp tăng cao.
Ảnh hưởng của bệnh đến thị lực và dấu hiệu nhận biết muộn
Đặc điểm nguy hiểm nhất của bệnh tăng nhãn áp góc mở là không có triệu chứng báo trước ở giai đoạn đầu. Người bệnh không cảm thấy đau mắt, đỏ mắt hay nhìn mờ đột ngột, và thị lực nhìn thẳng vào vật thể vẫn hoàn toàn sáng rõ. Sự suy giảm thị lực thường bắt đầu âm thầm từ rìa thị trường bên ngoài, hình thành các vùng mất thị giác nhỏ mà người bệnh rất khó nhận biết do não bộ tự động bù đắp hình ảnh giữa hai mắt.
Khi bệnh tiến triển nặng hơn mà không được can thiệp, các vùng mất thị lực ngoại vi sẽ lan rộng và liên kết lại với nhau tạo nên hiện tượng nhìn hình ống. Lúc này, người bệnh chỉ còn nhìn thấy những gì ở ngay trung tâm như đang nhìn qua một đường ống hẹp, dễ bị vấp ngã hoặc va chạm khi đi lại. Ở giai đoạn cuối cùng, tổn thương lan đến trung tâm sẽ dẫn tới mù lòa hoàn toàn và không có khả năng phục hồi.
Nguyên tắc bảo vệ thị lực và theo dõi nhãn áp định kỳ
Hiện nay y học chưa có phương pháp đảo ngược hoàn toàn những sợi thần kinh thị giác đã bị teo, nhưng việc kiểm soát tốt áp lực nội nhãn có thể làm chậm hoặc chặn đứng quá trình suy giảm thị lực. Hướng can thiệp chuẩn mực bao gồm việc hạ nhãn áp xuống ngưỡng an toàn cho từng người bệnh thông qua các loại thuốc nhỏ mắt hạ áp chuyên khoa, liệu pháp laser kích thích dẫn lưu lưới bè, hoặc phẫu thuật tạo đường thoát dịch mới khi điều trị nội khoa không đạt kết quả mong muốn.
Chính vì vậy, biện pháp bảo vệ đôi mắt hiệu quả nhất là chủ động kiểm tra mắt định kỳ tại các cơ sở y tế có chuyên khoa mắt. Bác sĩ sẽ tiến hành đo nhãn áp, soi đáy mắt đánh giá hình thái đĩa thị và đo thị trường bằng máy tự động để phát hiện sớm các bất thường vi thể. Việc phát hiện sớm khi thị lực chưa bị ảnh hưởng nhiều chính là cơ hội tốt nhất để duy trì chất lượng sống ổn định.
Lưu ý an toàn
Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua hoặc sử dụng kéo dài các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid khi bị mỏi, đỏ hoặc ngứa mắt, vì hoạt chất này có thể làm gia tăng nhãn áp thứ phát nguy hiểm. Khi đã được chẩn đoán mắc bệnh tăng nhãn áp góc mở, bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch dùng thuốc nhỏ mắt hạ áp hàng ngày theo đơn của bác sĩ, không tự ý ngưng thuốc ngay cả khi cảm thấy thị lực vẫn bình thường, và luôn tái khám đúng lịch hẹn.
Tóm tắt
Bệnh tăng nhãn áp góc mở là mối đe dọa thầm lặng đối với thị giác nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện kịp thời. Thói quen kiểm tra mắt định kỳ, đặc biệt sau tuổi bốn mươi hoặc khi gia đình có người mắc bệnh, chính là giải pháp y khoa thiết thực nhất để bảo tồn thị trường và duy trì đôi mắt sáng khỏe dài lâu.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh tăng nhãn áp góc mở có gây đau nhức mắt không?
Trong đa số trường hợp, bệnh tăng nhãn áp góc mở phát triển âm thầm và không gây bất kỳ cảm giác đau nhức hay cộm vướng nào tại mắt ở giai đoạn sớm. Đây chính là lý do bệnh thường chỉ được phát hiện khi đã gây suy giảm thị lực hoặc tình cờ phát hiện qua các lần khám mắt định kỳ.
Thị lực đã mất do tăng nhãn áp góc mở có phục hồi được không?
Những tổn thương thần kinh thị giác và phần thị lực đã mất do bệnh tăng nhãn áp góc mở hiện không thể phục hồi lại được. Các can thiệp y tế hiện nay chỉ tập trung vào việc hạ nhãn áp nhằm bảo tồn phần thị trường còn lại và ngăn ngừa tình trạng suy giảm thị lực tiếp diễn trong tương lai.
Bao lâu người lớn tuổi nên đi khám mắt để kiểm tra nhãn áp?
Người từ bốn mươi tuổi trở lên nên thăm khám mắt và đo nhãn áp định kỳ mỗi một đến hai năm một lần. Đối với những người có yếu tố nguy cơ cao như tiền sử gia đình mắc glaucoma hoặc có bệnh tiểu đường, việc kiểm tra chuyên khoa mắt nên được tiến hành đều đặn hàng năm theo hướng dẫn của bác sĩ.
Người mắc bệnh tăng nhãn áp góc mở có cần dùng thuốc suốt đời không?
Đa phần người bệnh cần duy trì sử dụng thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp liên tục và lâu dài để giữ áp lực trong mắt ở mức an toàn. Việc tự ý ngưng dùng thuốc có thể khiến nhãn áp tăng cao trở lại và thúc đẩy quá trình tổn thương dây thần kinh thị giác diễn ra nhanh hơn.
Chế độ sinh hoạt hàng ngày có ảnh hưởng đến áp lực nội nhãn không?
Lối sống lành mạnh như tập thể dục vừa sức, kiểm soát huyết áp ổn định và không hút thuốc lá góp phần hỗ trợ tuần hoàn nuôi dưỡng mắt. Tuy nhiên, các thói quen này không thể thay thế cho việc theo dõi y khoa định kỳ và tuân thủ phác đồ điều trị hạ áp do bác sĩ nhãn khoa chỉ định.
