Bệnh sốt xuất huyết có lây qua không khí không và đường lây truyền chính

Sốt xuất huyết có lây qua không khí không?

Sốt xuất huyết Dengue là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra. Virus này thuộc chi Flavivirus với bốn chủng huyết thanh khác nhau bao gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Bệnh lưu hành rộng rãi tại các vùng nhiệt đới và sub-tropical, trong đó Việt Nam là khu vực có số ca mắc thường gia tăng mạnh vào mùa mưa.

Khác với các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp như cúm hay Covid-19, virus Dengue không thể tự phát tán vào môi trường không khí hoặc lây trực tiếp từ người sang người qua hơi thở. Sự lây truyền bệnh phụ thuộc hoàn toàn vào sinh vật trung gian là muỗi vằn thuộc chi Aedes. Muỗi sau khi hút máu người nhiễm virus Dengue trong giai đoạn siêu vi máu sẽ trải qua thời gian ủ bệnh ngoại sinh từ 8 đến 12 ngày. Sau thời gian này, virus nhân lên trong tuyến nước bọt của muỗi và truyền sang người khỏe mạnh trong những lần muỗi đốt tiếp theo.

Lý do xuất hiện hiểu lầm sốt xuất huyết lây qua đường hô hấp

Nguyên nhân khiến nhiều người nghĩ sốt xuất huyết lây qua không khí bắt nguồn từ việc quan sát các ca bệnh bùng phát cùng lúc trong gia đình hoặc khu tập thể. Khi một thành viên mắc bệnh, các thành viên khác sinh sống cùng nhà cũng lần lượt xuất hiện dấu hiệu sốt cao, đau đầu và mệt mỏi. Diễn biến này làm người dân dễ liên tưởng đến các bệnh lây qua giọt bắn hay hô hấp.

Tuy nhiên, sự thật là các thành viên trong cùng một không gian sống đều chịu sự tấn công của cùng một đàn muỗi vằn mang virus Dengue. Muỗi Aedes có tập tính hút máu nhiều người trong một lần tìm thức ăn. Do đó, một con muỗi mang mầm bệnh có thể truyền virus cho nhiều người xung quanh trong thời gian ngắn, tạo ra chùm ca bệnh xuất hiện gần như đồng thời mà không hề qua đường không khí.

Bên cạnh đó, các biểu hiện toàn thân ban đầu của sốt xuất huyết như sốt, ớn lạnh, đau nhức cơ khớp và mệt mỏi cũng có nhiều điểm tương đồng với nhiễm trùng hô hấp cấp tính. Điều này càng làm tăng thêm sự nhầm lẫn nếu người bệnh không tìm hiểu kỹ về cơ chế lây truyền qua vật chủ trung gian.

Đường lây truyền chính của virus Dengue trong cộng đồng

Con đường lây truyền chủ yếu và phổ biến nhất của virus Dengue là qua trung gian muỗi vằn Aedes, đặc biệt là hai loài Aedes aegypti và Aedes albopictus. Quá trình truyền bệnh diễn ra qua một chu trình khép kín giữa người và muỗi. Khi muỗi vằn đốt người đang trong giai đoạn sốt cao và có virus Dengue trong máu, virus sẽ xâm nhập vào cơ thể muỗi.

Sau thời gian ủ bệnh ngoại sinh kéo dài khoảng 8 đến 12 ngày tùy thuộc vào nhiệt độ môi trường, virus Dengue di chuyển đến tuyến nước bọt của muỗi. Từ thời điểm này, con muỗi đó mang khả năng truyền bệnh suốt đời. Mỗi khi muỗi đốt người khỏe mạnh, nước bọt chứa virus sẽ được bơm vào cơ thể người qua vết đốt, từ đó gây nhiễm trùng và dẫn tới bệnh sốt xuất huyết.

Ngoài đường lây truyền chính qua muỗi vằn, các hình thức lây truyền trực tiếp từ người sang người cực kỳ hiếm gặp và chỉ xảy ra trong các điều kiện y khoa đặc biệt như truyền máu mang mầm bệnh, ghép tạng hoặc lây truyền từ mẹ sang con trong giai đoạn cận sinh. Virus hoàn toàn không lây qua mồ hôi, nước bọt hay tiếp xúc bề mặt.

Giải đáp sự thật về tiếp xúc và sinh hoạt với người bệnh sốt xuất huyết

Người thân và đồng nghiệp hoàn toàn có thể yên tâm khi chăm sóc hay làm việc chung với người mắc sốt xuất huyết. Các hoạt động giao tiếp thường ngày như nói chuyện, bắt tay, ôm gối hay dùng chung dụng cụ ăn uống, nhà vệ sinh đều không làm lây nhiễm virus Dengue. Do virus không hiện diện trong giọt bắn hô hấp nên việc đứng gần hay trò chuyện trực tiếp không mang lại nguy cơ nhiễm bệnh.

Người bệnh sốt xuất huyết không cần thiết phải cách ly trong phòng kín hay thực hiện các biện pháp chắn giọt bắn như đối với bệnh hô hấp. Tuy nhiên, nguyên tắc quan trọng nhất khi chăm sóc bệnh nhân là phải bảo vệ người bệnh khỏi bị muỗi đốt. Nếu muỗi hút máu người bệnh trong giai đoạn mang virus rồi tiếp tục đốt người lành xung quanh, nguy cơ bùng phát ổ dịch trong gia đình sẽ gia tăng.

Do đó, người bệnh nên nằm màn kể cả vào ban ngày, mặc quần áo dài tay và dùng các công cụ xua muỗi. Việc này giúp cắt đứt chuỗi lây truyền qua muỗi vằn, đảm bảo an toàn cho những người xung quanh.

Biện pháp chủ động phòng ngừa lây nhiễm sốt xuất huyết

Phòng ngừa sốt xuất huyết hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa việc tiêu diệt trung gian truyền bệnh và bảo vệ cá nhân khỏi vết đốt của muỗi vằn Aedes. Muỗi vằn có thói quen sinh sản ở các dụng cụ chứa nước sạch đọng lại quanh khu vực sinh sống. Do vậy, việc thường xuyên loại bỏ đọng nước, súc rửa lu khạp, thay nước bình hoa và thu gom phế thải đọng nước quanh nhà là giải pháp căn cơ nhất để triệt phá nơi sinh sản của lăng quăng.

Bên cạnh kiểm soát môi trường, mỗi cá nhân cần duy trì thói quen ngủ màn cả ban ngày lẫn ban đêm vì muỗi Aedes hoạt động mạnh nhất vào buổi sáng sớm và chiều muộn. Việc bôi kem xua muỗi, dùng vợt điện, lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ và mặc quần áo dài màu sáng cũng giúp hạn chế tối đa nguy cơ bị muỗi đốt.

Hiện nay tại một số quốc gia đã có vắc xin phòng sốt xuất huyết được cấp phép lưu hành. Việc tiêm chủng vắc xin theo chỉ định của bác sĩ hoặc khuyến cáo của cơ quan y tế có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh có triệu chứng và giảm tỷ lệ nhập viện do biến chứng nặng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe phổ quát và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Khi xuất hiện các triệu chứng sốt cao đột ngột không hạ, đau đầu dữ dội hay dấu hiệu xuất huyết dưới da, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ khám và làm xét nghiệm công thức máu nhằm đánh giá số lượng tiểu cầu. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc hạ sốt nhóm aspirin hay ibuprofen để sử dụng vì có thể gia tăng nguy cơ chảy máu nguy hiểm.

Tóm tắt

Tóm lại, bệnh sốt xuất huyết hoàn toàn không lây qua đường không khí mà lây truyền qua vết đốt của muỗi vằn mang virus Dengue. Việc nắm rõ cơ chế truyền bệnh giúp mỗi gia đình bình tĩnh chăm sóc người bệnh an toàn và tập trung vào các biện pháp phòng chống muỗi đốt. Việc giữ vệ sinh môi trường sống và tiêu diệt lăng quăng là chìa khóa thiết thực nhất để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.