Bệnh sởi lặn vào trong có nguy hiểm không và những lưu ý cần biết

Bệnh sởi lặn vào trong là gì?

Bệnh sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi người lành tiếp xúc với giọt bắn của người nhiễm bệnh. Quá trình phát ban thông thường diễn ra theo trình tự đặc trưng, bắt đầu từ sau tai, chân tóc, lan dần xuống mặt, cổ, ngực, lưng, cánh tay và cuối cùng đến hai bàn chân.

Sau khoảng 3 đến 5 ngày, các nốt ban sởi sẽ dần thoái lui theo đúng thứ tự mọc, để lại các vết thâm có vảy mịn trên da. Hiện tượng sởi lặn theo chu trình tự nhiên này là biểu hiện bình thường cho thấy giai đoạn cấp đang qua đi. Tuy nhiên, nếu nốt ban biến mất bất thường khi người bệnh vẫn sốt cao liên tục, mệt mỏi li bì hoặc khó thở, đây có thể là dấu hiệu suy giảm tuần hoàn ngoại vi hoặc cơ thể phản ứng kém trước các biến chứng nghiêm trọng.

Phân biệt sởi bay tự nhiên và hiện tượng sởi lặn bất thường

Trong chu kỳ điển hình của bệnh sởi, ban dát sẩn màu hồng đỏ sau khi lan rộng khắp toàn thân sẽ tự thoái lui dần, dân gian thường gọi là sởi bay. Khi sởi bay bình thường, thân nhiệt của người bệnh hạ dần, các triệu chứng viêm long đường hô hấp giảm bớt, người bệnh tỉnh táo hơn và bắt đầu hồi phục cảm giác thèm ăn. Các nốt ban nhạt màu dần và để lại những vết thâm vằn da hổ kèm tróc vảy mỏng.

Ngược lại, nếu ban sởi lặn quá nhanh hoặc không phát ban rõ ràng mà toàn trạng lại xấu đi, đây là tình trạng bất thường. Hiện tượng này thường xảy ra khi người bệnh có biểu hiện suy tuần hoàn, tụt huyết áp hoặc sốc nhiễm khuẩn, khiến tưới máu đến mao mạch dưới da sụt giảm làm da tái nhợt và ban mờ đi nhanh chóng. Do đó, mối nguy hại không nằm ở việc nốt ban lặn vào trong mà nằm ở các vấn đề bệnh lý toàn thân đang tiềm ẩn bên dưới.

Những biến chứng nguy hiểm có thể gặp khi mắc bệnh sởi

Virus sởi có khả năng làm suy giảm hệ thống miễn dịch tạm thời, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập và bùng phát nhiều biến chứng nguy hiểm. Biến chứng thường gặp nhất và là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ nhỏ mắc sởi là viêm phổi nặng hoặc viêm phế quản phổi bội nhiễm, gây ho dữ dội, khó thở, thở co rút lồng ngực và tím tái.

Bên cạnh tổn thương phổi, người bệnh còn có nguy cơ gặp các biến chứng thần kinh nghiêm trọng như viêm não tủy cấp tính, thường biểu hiện qua các cơn sốt cao co giật, lơ mơ, hôn mê hoặc rối loạn tri giác. Những biến chứng khác bao gồm viêm tai giữa cấp tính có thể ảnh hưởng thính lực, viêm thanh quản gây thở rít, tiêu chảy cấp dẫn đến mất nước điện giải nặng và viêm loét giác mạc do thiếu hụt vitamin A dẫn tới suy giảm thị lực.

Các sai lầm nguy hại trong chăm sóc khi cho rằng sởi lặn vào trong

Xuất phát từ suy nghĩ sởi lặn vào trong sẽ gây nguy hiểm, nhiều gia đình áp dụng các biện pháp truyền miệng nhằm mục đích ép nốt ban phát ra ngoài. Một trong những sai lầm phổ biến nhất là ủ quá ấm, trùm kín chăn và đóng chặt cửa phòng để kiêng gió tuyệt đối, khiến người bệnh bị sốt cao không hạ, tăng nguy cơ co giật và làm không khí trong phòng trở nên ngột ngạt.

Nhiều người còn kiêng tắm gội hoàn toàn, khiến da bị ứ đọng mồ hôi và bụi bẩn, dẫn đến viêm da mủ và bội nhiễm vi khuẩn thứ phát. Nghiêm trọng hơn, việc tự ý cho người bệnh dùng các loại thuốc nam, nước lá không rõ nguồn gốc hoặc tự mua kháng sinh, thuốc hạ sốt quá liều có thể gây ngộ độc gan thận và làm lu mờ các triệu chứng cấp cứu. Việc trì hoãn đưa người bệnh đến bệnh viện vì mải tìm cách làm sởi mọc lại là sai lầm đặc biệt nguy hiểm.

Nguyên tắc chăm sóc và theo dõi y tế an toàn cho người bệnh sởi

Người mắc bệnh sởi cần được cách ly trong phòng riêng thông thoáng, đủ ánh sáng tự nhiên và tránh gió lùa mạnh. Chế độ chăm sóc da và niêm mạc đóng vai trò rất quan trọng, người chăm sóc nên dùng nước ấm lau người nhẹ nhàng hàng ngày, vệ sinh mắt, mũi và khoang miệng thường xuyên bằng dung dịch nước muối sinh lý 0,9%.

Chế độ dinh dưỡng cần đảm bảo cung cấp thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa và chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Cần bổ sung đủ nước cho người bệnh qua nước lọc, dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ hoặc nước hoa quả tươi để bù đắp lượng dịch mất do sốt cao. Bác sĩ chuyên khoa có thể chỉ định bổ sung vitamin A liều cao theo hướng dẫn chuyên môn nhằm bảo vệ giác mạc và giảm thiểu nguy cơ biến chứng nặng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục y khoa thường thức và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên môn. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các bài thuốc truyền miệng, không xông hơi, không ép ban mọc và không tự mua thuốc kháng sinh hay corticoid. Cần lập tức đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có các dấu hiệu nguy hiểm như sốt cao liên tục không hạ, thở nhanh, thở rít, co rút lồng ngực, li bì hoặc co giật.

Tóm tắt

Quan niệm sởi lặn vào trong thực chất phản ánh mối lo ngại về các biến chứng chuyển nặng của bệnh sởi hơn là một cơ chế bệnh sinh thực sự. Việc thấu hiểu đúng chu kỳ phát ban tự nhiên, giữ vệ sinh thân thể sạch sẽ và theo dõi sát sao các dấu hiệu nguy hiểm sẽ giúp bảo vệ người bệnh an toàn qua đợt lây nhiễm.