Bệnh sởi gây tiêu chảy không và những điều cần lưu ý

Bệnh sởi gây tiêu chảy là gì?

Bệnh sởi là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi tiếp xúc với các giọt bắn chứa mầm bệnh. Dù biểu hiện đặc trưng nhất của sởi là sốt cao, viêm kết mạc, ho, chảy nước mũi và phát ban đỏ toàn thân, virus này thực chất có thể tấn công nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể, bao gồm cả hệ thống tiêu hóa. Tiêu chảy do sởi có thể xuất hiện ở giai đoạn khởi phát, giai đoạn toàn phát khi ban sởi lan rộng, hoặc thậm chí kéo dài dai dẳng sang cả giai đoạn hồi phục. Đây là một biến chứng nguy hiểm nếu không được bù dịch đầy đủ, đặc biệt ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và những người có thể trạng suy dinh dưỡng.

Mối liên hệ giữa virus sởi và triệu chứng tiêu chảy

Nhiều người thường chỉ biết đến bệnh sởi qua các triệu chứng kinh điển như sốt cao, phát ban dạng sởi, viêm kết mạc mắt và ho đỏ mắt chảy nước mũi. Tuy nhiên, đường tiêu hóa cũng là một trong những cơ quan chịu ảnh hưởng nặng nề khi virus sởi xâm nhập. Tiêu chảy là một trong những biến chứng đường tiêu hóa phổ biến nhất của bệnh sởi, đặc biệt thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và những người có thể trạng suy dinh dưỡng.

Sự xuất hiện của triệu chứng tiêu chảy khi đang sốt phát ban sởi không phải là điều bất thường mà là một phản ứng bệnh lý đã được ghi nhận rộng rãi trong y văn. Tình trạng này có thể diễn tiến từ mức độ nhẹ với vài lần đi ngoài phân lỏng mỗi ngày cho đến tiêu chảy cấp tính gây mất nước nghiêm trọng nếu không có biện pháp can thiệp chăm sóc kịp thời.

Vì sao người mắc bệnh sởi lại bị tiêu chảy

Cơ chế đầu tiên khiến bệnh sởi gây tiêu chảy là do virus sởi trực tiếp tấn công và nhân lên tại các tế bào biểu mô của niêm mạc ruột. Quá trình này gây tổn thương lớp lót ruột non và ruột già, làm teo các nhung mao ruột và giảm tiết các men tiêu hóa cần thiết. Hậu quả là ruột giảm khả năng hấp thu nước cũng như các chất dinh dưỡng, dẫn đến hiện tượng đi ngoài phân lỏng nhiều lần.

Cơ chế thứ hai liên quan đến tình trạng ức chế miễn dịch tạm thời do virus sởi gây ra. Sau khi nhiễm bệnh, số lượng tế bào lympho giảm sút làm suy yếu hàng rào phòng ngự tự nhiên của cơ thể. Tình trạng suy giảm miễn dịch thứ phát này tạo cơ hội thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh đường ruột khác như vi khuẩn Salmonella, Shigella, Escherichia coli hoặc ký sinh trùng xâm nhập và gây tiêu chảy nhiễm trùng phối hợp, khiến bệnh cảnh trở nên phức tạp hơn.

Nguy cơ sức khỏe khi bị tiêu chảy trong quá trình mắc sởi

Mối nguy lớn nhất khi người bệnh sởi bị tiêu chảy là tình trạng mất nước và rối loạn điện giải diễn ra nhanh chóng. Người bệnh sốt cao liên tục vốn đã mất nước qua hơi thở và mồ hôi, nếu cộng thêm lượng dịch mất qua đường phân sẽ rất dễ rơi vào trạng thái sốc giảm thể tích tuần hoàn.

Ngoài ra, tiêu chảy kéo dài làm tổn thương niêm mạc ruột kéo theo hội chứng kém hấp thu. Tình trạng này làm giảm sút nhanh chóng lượng vitamin A dự trữ trong cơ thể, làm tăng nguy cơ tổn thương giác mạc, loét giác mạc và suy giảm thị lực. Đối với trẻ nhỏ, tiêu chảy sau sởi là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy dinh dưỡng cấp tính, suy kiệt và làm suy giảm khả năng đề kháng trước các đợt nhiễm trùng tiếp theo như viêm phổi hoặc viêm tai giữa.

Cách chăm sóc và theo dõi người mắc sởi bị tiêu chảy

Nguyên tắc cốt lõi trong chăm sóc người bệnh sởi có biến chứng tiêu chảy là bù nước và điện giải kịp thời. Gia đình nên cho người bệnh uống dung dịch oresol được pha đúng liều lượng hướng dẫn trên bao bì, uống từng ngụm nhỏ sau mỗi lần đi ngoài. Đối với trẻ còn bú mẹ, cần tăng cường cữ bú và kéo dài thời gian mỗi cữ để bù đắp lượng nước và kháng thể thiếu hụt.

Về chế độ dinh dưỡng, người bệnh cần được cung cấp các món ăn mềm, dễ tiêu hóa như cháo thịt nạc, súp gà, cà rốt nấu nhừ và bổ sung hoa quả tươi giàu kali như chuối. Việc bổ sung vitamin A liều cao theo đúng phác đồ của Bộ Y tế tại trạm y tế hoặc bệnh viện là bắt buộc để hỗ trợ tái tạo niêm mạc ruột và bảo vệ thị lực. Gia đình tuyệt đối không tự ý cho người bệnh dùng các loại thuốc cầm tiêu chảy vì có thể làm ứ đọng độc tố và vi khuẩn trong lòng ruột.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm hoặc nhi khoa. Gia đình tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy cho người bệnh sởi dùng tại nhà. Khi người bệnh có biểu hiện mất nước như khát nước dữ dội, mắt trũng, tiểu rất ít hoặc li bì khó đánh thức, cần đưa ngay đến bệnh viện gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh sởi hoàn toàn có thể gây tiêu chảy và đây là biến chứng đường tiêu hóa cần được theo dõi sát sao. Việc chủ động phòng ngừa bằng tiêm vắc xin sởi, duy trì bù nước điện giải đúng cách và đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu mất nước sẽ giúp hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng nặng.