Bệnh sởi có gây vô sinh không và những ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản

Bệnh sởi có gây vô sinh không là gì?

Bệnh sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây truyền rất nhanh qua đường hô hấp do dịch tiết chứa vi rút từ người bệnh phát tán vào không khí khi ho, hắt hơi hoặc trò chuyện. Bệnh biểu hiện đặc trưng qua các giai đoạn ủ bệnh, khởi phát với triệu chứng sốt cao, viêm long đường hô hấp, viêm kết mạc mắt và giai đoạn phát ban tuần tự từ đầu mặt cổ lan dần xuống thân mình và tay chân.

Mặc dù có mức độ lây lan mạnh mẽ, cơ chế gây bệnh của vi rút sởi không tập trung vào hệ thống sinh dục. Vi rút không cư trú hoặc phá hủy các mô sinh sản như tinh hoàn, mào tinh hoàn, buồng trứng hay tử cung. Do đó, người bệnh sau khi điều trị khỏi hoàn toàn không phải đối mặt với nguy cơ vô sinh hay hiếm muộn do sởi. Hiểu lầm này chủ yếu phát sinh do tâm lý đánh đồng sởi với các bệnh truyền nhiễm khác có cùng triệu chứng phát ban hoặc cùng thời điểm bùng phát dịch.

Nguyên nhân dẫn đến hiểu lầm bệnh sởi gây vô sinh

Lo lắng về nguy cơ vô sinh do bệnh sởi xuất phát chủ yếu từ việc nhầm lẫn giữa sởi và quai bị, hai bệnh truyền nhiễm cấp tính lây qua đường hô hấp và thường xuất hiện trong cùng mũi tiêm phối hợp. Vi rút quai bị có đặc tính hướng mô tuyến, có thể gây biến chứng viêm tinh hoàn ở nam giới sau dậy thì hoặc viêm buồng trứng ở nữ giới, tiềm ẩn nguy cơ teo tinh hoàn và vô sinh.

Ngược lại, vi rút sởi thuộc họ Paramyxoviridae chỉ tấn công chủ yếu vào niêm mạc đường hô hấp, hệ bạch huyết và biểu mô da. Vi rút sởi không có ái lực xâm nhập trực tiếp vào tế bào sinh tinh, ống dẫn tinh hay nang noãn của buồng trứng. Do đó, các nghiên cứu dịch tễ học và lâm sàng đều khẳng định sởi không phải là nguyên nhân gây vô sinh nguyên phát hay thứ phát ở cả hai giới.

Tác động tạm thời của sốt cao do sởi đến sinh lý nam giới

Dù không trực tiếp phá hủy cấu trúc cơ quan sinh dục, bệnh sởi có thể tác động gián tiếp và tạm thời lên chức năng sinh sản của nam giới thông qua phản ứng sốt cao toàn thân. Trong giai đoạn toàn phát, thân nhiệt người bệnh thường tăng cao liên tục từ 39 đến 40 độ C, làm nhiệt độ vùng bìu tăng theo và ức chế quá trình sinh tinh bình thường.

Tình trạng sốt cao kết hợp với phản ứng viêm cấp tính có thể khiến số lượng tinh trùng suy giảm, tỷ lệ tinh trùng dị dạng tăng nhẹ hoặc độ di động giảm trong một khoảng thời gian ngắn. Tuy nhiên, chu kỳ sinh tinh mới của nam giới kéo dài khoảng 64 đến 74 ngày. Sau khi hết bệnh và hồi phục thể trạng, tinh hoàn sẽ tiếp tục sản sinh các đợt tinh trùng mới bình thường mà không để lại di chứng teo tinh hoàn hay mất khả năng sinh sản vĩnh viễn.

Ảnh hưởng của bệnh sởi đối với phụ nữ mang thai

Đối với phụ nữ không mang thai, bệnh sởi không gây viêm tắc vòi trứng hay suy buồng trứng sớm. Tuy nhiên, vi rút sởi đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ đang trong thai kỳ do hệ miễn dịch của thai phụ thay đổi sinh lý tự nhiên.

Khi phụ nữ mang thai mắc sởi, nguy cơ gặp các biến chứng hô hấp nặng như viêm phổi bội nhiễm, suy hô hấp cấp tính và mất nước do sốt cao tăng lên rõ rệt. Những phản ứng nhiễm trùng nặng này có thể đe dọa trực tiếp tính mạng thai phụ và làm tăng nguy cơ sảy thai, thai chết lưu, chuyển dạ sinh non hoặc trẻ sinh ra bị nhẹ cân. Mặc dù vi rút sởi không trực tiếp gây dị tật bẩm sinh cấu trúc như vi rút rubella, phụ nữ dự định có thai vẫn cần chủ động kiểm tra miễn dịch và hoàn thành lịch tiêm vắc xin trước thai kỳ.

Các biến chứng nguy hiểm thực tế của sởi và cách phòng ngừa

Mối nguy hại lớn nhất của bệnh sởi không nằm ở cơ quan sinh sản mà ở khả năng gây biến chứng toàn thân và hiện tượng xóa trí nhớ miễn dịch. Sau khi nhiễm sởi, hệ miễn dịch của người bệnh có thể bị suy yếu trong nhiều tháng hoặc thậm chí hàng năm, khiến cơ thể dễ mắc các bệnh nhiễm trùng thứ phát nghiêm trọng như viêm tai giữa, viêm thanh quản, viêm phế quản phổi và hiếm gặp hơn là viêm não.

Biện pháp bảo vệ tốt nhất hiện nay là tiêm chủng đầy đủ vắc xin sởi đơn hoặc vắc xin phối hợp sởi – quai bị – rubella theo lịch tiêm chủng mở rộng và tiêm chủng dịch vụ. Người trưởng thành chưa rõ tiền sử mắc bệnh hoặc chưa từng tiêm phòng cũng nên đến trung tâm tiêm chủng hoặc cơ sở y tế để được bác sĩ tư vấn phác đồ tiêm ngừa phù hợp, giúp tạo miễn dịch cộng đồng bền vững.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất cung cấp thông tin y khoa thường thức và không thể thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị hay chỉ định của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc hạ sốt liều cao hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc để chữa sởi tại nhà. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, co giật, lơ mơ hoặc phát ban lan rộng kèm đau tai, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh sởi không gây vô sinh nhưng là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm với nguy cơ biến chứng hô hấp và suy giảm miễn dịch kéo dài. Việc chủ động tiêm phòng vắc xin sởi đầy đủ cho trẻ em và phụ nữ trước dự định mang thai là biện pháp phòng vệ hiệu quả nhất. Khi có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm sởi, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn theo dõi kịp thời.