Bệnh rubella (sởi Đức) là gì và chăm sóc, điều trị như thế nào?

Bệnh rubella sởi đức là gì?

Rubella là bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp do Rubella virus thuộc họ Togaviridae gây ra. Khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, các giọt bắn chứa virus phát tán ra không khí và lây cho người xung quanh khi hít phải. Bệnh có thời gian ủ bệnh kéo dài từ mười bốn đến hai mươi mốt ngày trước khi khởi phát các biểu hiện lâm sàng đầu tiên. Người mắc bệnh có thể lây truyền virus cho người khác từ khoảng bảy ngày trước khi phát ban cho đến bảy ngày sau khi ban lặn hoàn toàn. Đa số trường hợp bệnh sởi Đức ở trẻ nhỏ diễn biến khá nhẹ nhàng với triệu chứng sốt không quá cao, cảm giác mệt mỏi thoáng qua và phát ban hồng mịn bắt đầu từ mặt rồi lan xuống thân mình. Khác với sởi thông thường thường gây sốt cao, mắt đỏ kèm ho nhiều, sởi Đức thường có triệu chứng toàn thân nhẹ hơn nhưng hạch bạch huyết vùng sau tai và dưới chẩm sưng đau rất đặc trưng.

Biểu hiện đặc trưng giúp phân biệt sởi Đức

Biểu hiện điển hình của bệnh rubella thường bắt đầu bằng giai đoạn khởi phát nhẹ với cảm giác sốt vừa hoặc sốt nhẹ, đau đầu, nghẹt mũi và đau họng nhẹ. Điểm nổi bật nhất ở giai đoạn này là sự xuất hiện của các hạch bạch huyết sưng to và hơi đau khi chạm vào, khu trú ở vùng sau tai, vùng cổ và dưới chẩm. Hạch có thể sưng trước khi phát ban xuất hiện vài ngày và tồn tại lâu hơn sau khi ban đã biến mất.

Sau đó, các nốt phát ban màu hồng sáng xuất hiện đầu tiên trên mặt, rồi nhanh chóng lan xuống cổ, thân mình và các chi. Ban rubella thường có dạng chấm nhỏ, mịn, ít khi kết thành mảng lớn sẫm màu như ban sởi thông thường và thường lặn dần sau khoảng ba ngày mà không để lại vết thâm sạm trên da. Một số người lớn mắc bệnh có thể gặp thêm tình trạng đau hoặc viêm các khớp ngón tay, cổ tay hay khớp gối, tuy nhiên các triệu chứng khớp này thường tự khỏi hoàn toàn sau vài tuần.

Nguyên tắc chăm sóc và điều trị hỗ trợ tại nhà

Hiện nay y học chưa có thuốc kháng virus điều trị đặc hiệu cho bệnh rubella. Quá trình xử trí phần lớn là điều trị nâng đỡ thể trạng và làm dịu các triệu chứng để cơ thể tự hồi phục. Người bệnh cần được nghỉ ngơi tại không gian thông thoáng, uống nhiều nước ấm, nước trái cây hoặc dung dịch điện giải để phòng ngừa mất nước do sốt.

Khi bị sốt hoặc đau đầu, đau mình mẩy, người bệnh có thể sử dụng các thuốc hạ sốt giảm đau thông thường như paracetamol theo đúng hướng dẫn sử dụng hoặc chỉ định của bác sĩ. Cần tuyệt đối không tự ý cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên dùng aspirin vì nguy cơ gặp hội chứng Reye nguy hiểm. Đối với tình trạng ngứa ngáy do phát ban, có thể tắm nước ấm nhẹ nhàng, mặc quần áo rộng rãi thoáng mát bằng chất liệu cotton mềm và giữ vệ sinh thân thể sạch sẽ, tránh gãi làm trầy xước da dẫn đến nhiễm trùng thứ phát.

Mối nguy hiểm của rubella đối với phụ nữ mang thai

Mặc dù là bệnh lành tính với phần lớn dân số, rubella lại đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ mang thai, nhất là trong ba tháng đầu của thai kỳ. Virus có khả năng truyền qua hàng rào nhau thai để xâm nhập và gây tổn thương trực tiếp lên các cơ quan đang hình thành của phôi thai. Hậu quả có thể dẫn đến thai chết lưu, sảy thai tự nhiên, sinh non hoặc gây ra hội chứng rubella bẩm sinh ở trẻ sơ sinh.

Trẻ sinh ra mắc hội chứng rubella bẩm sinh thường phải gánh chịu nhiều dị tật vĩnh viễn như dị tật tim bẩm sinh, đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc, điếc thần kinh giác quan và chậm phát triển trí tuệ hoặc thể chất. Nguy cơ thai nhi bị tổn thương giảm dần khi người mẹ nhiễm bệnh ở các tháng sau của thai kỳ, tuy nhiên việc theo dõi sát sao từ bác sĩ sản khoa và xét nghiệm huyết thanh chẩn đoán là bắt buộc để đánh giá chính xác mức độ ảnh hưởng và có hướng xử trí y khoa phù hợp.

Biện pháp phòng ngừa bệnh rubella chủ động

Biện pháp phòng ngừa bệnh rubella hiệu quả và an toàn nhất hiện nay là tiêm chủng vắc xin. Vắc xin rubella thường được phối hợp trong mũi tiêm ba trong một sởi quai bị rubella hoặc bốn trong một có thêm thủy đậu, giúp kích thích cơ thể sinh kháng thể bảo vệ bền vững lâu dài. Trẻ em cần được tiêm phòng theo đúng lịch khuyến cáo của chương trình tiêm chủng quốc gia hoặc các trung tâm y tế dự phòng.

Đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, việc chủ động kiểm tra nồng độ kháng thể và tiêm vắc xin trước khi có kế hoạch mang thai ít nhất một đến ba tháng là điều hết sức cần thiết nhằm ngăn ngừa nguy cơ dị tật cho con. Bên cạnh vắc xin, việc thực hiện vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và chủ động cách ly người đang mắc bệnh ít nhất bảy ngày kể từ khi bắt đầu phát ban sẽ giúp ngăn chặn sự lây lan của virus trong cộng đồng và bảo vệ những người chưa có miễn dịch.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh nghi ngờ mắc rubella không được tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng virus để sử dụng vì kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng đối với virus. Phụ nữ mang thai khi xuất hiện sốt phát ban hoặc tiếp xúc gần với người mắc sởi Đức cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa phụ sản để làm xét nghiệm chẩn đoán và nhận tư vấn chuyên môn kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh rubella hay sởi Đức tuy diễn tiến tương đối nhẹ ở người bình thường nhưng lại tiềm ẩn rủi ro rất lớn đối với phụ nữ mang thai và thai nhi. Việc nhận biết sớm triệu chứng, chăm sóc hỗ trợ đúng cách và chủ động tiêm ngừa vắc xin đầy đủ trước thai kỳ là giải pháp bảo vệ sức khỏe toàn diện và bền vững nhất cho cả gia đình.