Bệnh Rubella có phải là thủy đậu không và cách phân biệt rõ ràng

Rubella có phải là thủy đậu không là gì?

Rubella và thủy đậu là hai bệnh truyền nhiễm cấp tính phổ biến, lây truyền chủ yếu qua đường giọt bắn hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc giao tiếp gần. Mặc dù cùng gây sốt và phát ban, bản chất sinh học của hai bệnh này hoàn toàn khác nhau.

Rubella, thường được gọi là sởi Đức, gây ra bởi virus Rubella, đặc trưng bởi ban dát sẩn mịn màu hồng kèm theo sưng hạch bạch huyết sau tai hoặc vùng chẩm. Trong khi đó, bệnh thủy đậu do virus Varicella-Zoster gây nên, nổi bật với sự xuất hiện của các bọng nước rải rác toàn thân gây ngứa ngáy dữ dội. Do đặc tính kháng thể miễn dịch riêng biệt, việc mắc hoặc tiêm phòng một bệnh không thể tạo ra miễn dịch bảo vệ đối với bệnh còn lại.

Nguyên nhân gây bệnh và bản chất virus hoàn toàn khác nhau

Mặc dù đều là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây qua đường hô hấp, bệnh Rubella và bệnh thủy đậu bắt nguồn từ hai tác nhân virus hoàn toàn khác biệt. Bệnh Rubella, hay còn được gọi là bệnh sởi Đức, do virus Rubella thuộc họ Togaviridae gây ra. Ngược lại, bệnh thủy đậu do virus Varicella-Zoster, một thành viên thuộc họ Herpesviridae, xâm nhập và tạo nên bệnh cảnh đặc trưng.

Do cấu trúc sinh học và đặc tính kháng nguyên của hai loại virus này không giống nhau, cơ chế gây tổn thương tế bào và khả năng sinh miễn dịch của chúng hoàn toàn độc lập. Người từng nhiễm virus thủy đậu sẽ có miễn dịch suốt đời với thủy đậu nhưng vẫn hoàn toàn có nguy cơ mắc bệnh Rubella nếu chưa tiêm vắc xin phòng ngừa hoặc chưa từng phơi nhiễm trước đó.

Đặc điểm phát ban và triệu chứng ngoài da có sự khác biệt rõ rệt

Tổn thương ngoài da là dấu hiệu nhận biết trực quan nhất giúp phân biệt giữa Rubella và thủy đậu. Trong bệnh Rubella, các nốt phát ban thường có dạng chấm đỏ mịn, phẳng hoặc hơi gờ nhẹ trên bề mặt da, xuất phát đầu tiên ở vùng mặt rồi nhanh chóng lan xuống thân mình và các chi. Ban của Rubella thường biến mất khá nhanh sau khoảng ba ngày mà không để lại vết thâm hay sẹo lồi lõm.

Trái lại, ban của bệnh thủy đậu có tiến triển rất đặc trưng qua nhiều giai đoạn. Ban khởi đầu từ các nốt sẩn đỏ nhỏ, sau đó nhanh chóng chuyển thành các bọng nước chứa dịch trong, rồi dịch đục dần và đóng vảy tiết. Trên cùng một vùng da của bệnh nhân thủy đậu có thể thấy đồng thời cả nốt sẩn mới mọc, mụn nước căng tròn và vảy tiết khô. Mụn nước thủy đậu thường gây cảm giác ngứa ngáy nhiều, nếu bị trầy xước hoặc bội nhiễm vi khuẩn có thể để lại sẹo lõm vĩnh viễn.

Nguy cơ biến chứng và nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề

Biến chứng nguy hiểm nhất của bệnh Rubella tập trung vào phụ nữ mang thai, đặc biệt là trong ba tháng đầu thai kỳ. Virus Rubella từ máu người mẹ có thể vượt qua hàng rào nhau thai gây hội chứng Rubella bẩm sinh ở thai nhi, dẫn đến các dị tật nghiêm trọng như điếc bẩm sinh, đục thủy tinh thể, bệnh tim bẩm sinh hoặc chậm phát triển trí tuệ. Đối với người trưởng thành bình thường, Rubella thường diễn tiến lành tính, đôi khi gây đau sưng khớp tạm thời.

Đối với bệnh thủy đậu, biến chứng có thể xảy ra ở cả trẻ em và người lớn nhưng thường nặng nề hơn ở người trưởng thành và người suy giảm miễn dịch. Các biến chứng thường gặp bao gồm nhiễm trùng da do vi khuẩn, viêm phổi do virus thủy đậu, viêm não, viêm màng não hoặc rối loạn điều hòa tiểu não. Ngoài ra, sau khi khỏi bệnh thủy đậu, virus Varicella-Zoster vẫn tồn tại âm thầm trong các hạch thần kinh cảm giác và có thể tái hoạt dưới dạng bệnh Zona thần kinh khi hệ miễn dịch suy yếu.

Biện pháp phòng bệnh chủ động bằng vắc xin và vệ sinh dịch tễ

Cả Rubella và thủy đậu hiện nay đều có vắc xin phòng ngừa chủ động mang lại hiệu quả bảo vệ rất cao. Đối với Rubella, thành phần kháng nguyên thường được phối hợp trong vắc xin ba trong một phòng sởi, quai bị, Rubella hoặc vắc xin phối hợp sởi và Rubella. Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ cần chủ động kiểm tra kháng thể và tiêm ngừa trước khi có kế hoạch mang thai ít nhất một đến ba tháng.

Đối với bệnh thủy đậu, vắc xin chứa virus Varicella-Zoster sống giảm độc lực được tiêm theo lịch tiêm chủng dịch vụ cho trẻ em từ mười hai tháng tuổi trở lên và người lớn chưa có miễn dịch. Bên cạnh việc tiêm chủng, việc thực hiện vệ sinh tay thường xuyên bằng xà phòng, hạn chế tiếp xúc gần với người đang có biểu hiện sốt phát ban và đeo khẩu trang y tế tại nơi công cộng cũng góp phần ngăn chặn sự lây lan của cả hai loại virus này trong cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ. Khi phát hiện các triệu chứng sốt kèm phát ban nghi ngờ, người bệnh không nên tự ý mua thuốc kháng sinh hay bôi các loại thuốc không rõ nguồn gốc lên nốt ban mà cần đến cơ sở y tế để được thăm khám chính xác.

Tóm tắt

Tóm lại, Rubella và thủy đậu là hai bệnh truyền nhiễm riêng biệt do hai loại virus hoàn toàn khác nhau gây ra. Việc nắm vững các biểu hiện đặc trưng như tính chất phát ban và nguy cơ biến chứng sẽ giúp người bệnh chủ động theo dõi và đi khám kịp thời. Tiêm chủng đầy đủ chính là biện pháp bảo vệ sức khỏe chủ động và bền vững nhất.