Bệnh quai bị ở trẻ em có phòng ngừa được không và những biện pháp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị gây ra, thường gặp ở lứa tuổi học đường và có khả năng bùng phát thành các ổ dịch nhỏ tại trường học hoặc nhà trẻ. Căn bệnh này khiến tuyến nước bọt mang tai của trẻ bị sưng to và gây đau nhức, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và chăm sóc đúng cách.
Nhiều bậc phụ huynh thường lo lắng liệu bệnh quai bị ở trẻ em có phòng ngừa được không và đâu là giải pháp bảo vệ con an toàn nhất. Câu trả lời là bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa được một cách chủ động thông qua việc tiêm chủng vắc xin kết hợp thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh môi trường sống và nâng cao sức đề kháng cho trẻ.
Phòng ngừa quai bị ở trẻ em là gì?
Bệnh quai bị ở trẻ em là tình trạng nhiễm trùng cấp tính do Paramyxovirus gây ra, đặc trưng bởi tình trạng viêm và sưng đau một hoặc cả hai bên tuyến nước bọt mang tai kèm theo sốt nhẹ, mệt mỏi và chán ăn. Mặc dù phần lớn các ca bệnh đều tiến triển lành tính và tự hồi phục sau một đến hai tuần, virus vẫn có thể xâm nhập vào các cơ quan khác gây nên viêm màng não vô khuẩn, viêm tụy cấp hoặc viêm tinh hoàn ở bé trai bước vào giai đoạn dậy thì.
Việc chủ động phòng ngừa bệnh quai bị có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sức khỏe của trẻ nhỏ. Biện pháp phòng ngừa không chỉ giúp bảo vệ từng cá nhân trẻ tránh khỏi cảm giác đau đớn khó chịu do viêm tuyến mang tai gây ra, mà còn hạn chế sự lây lan diện rộng trong cộng đồng học đường, đồng thời ngăn ngừa triệt để các di chứng lâu dài lên hệ thần kinh và chức năng sinh sản sau này.
Vai trò và lịch tiêm vắc xin phòng ngừa quai bị ở trẻ em
Tiêm vắc xin là biện pháp phòng ngừa quai bị ở trẻ em mang tính chủ động và đạt hiệu quả bảo vệ cao nhất hiện nay. Kháng nguyên quai bị thường được kết hợp trong vắc xin ba trong một gồm sởi quai bị rubella hoặc vắc xin bốn trong một có thêm thủy đậu. Vắc xin giúp hệ thống miễn dịch của trẻ nhận diện và tạo ra kháng thể đặc hiệu chống lại virus quai bị mà không gây ra bệnh cảnh lâm sàng nguy hiểm.
Lịch tiêm phòng thông thường cho trẻ bắt đầu từ khi tròn 12 tháng tuổi với mũi tiêm đầu tiên, sau đó tiêm nhắc lại mũi thứ hai vào khoảng 4 đến 6 tuổi trước khi trẻ bước vào bậc tiểu học. Việc hoàn thành đầy đủ hai liều tiêm mang lại khả năng bảo vệ kéo dài cho phần lớn trẻ nhỏ, đồng thời góp phần tạo miễn dịch cộng đồng giúp bảo vệ những trẻ chưa đủ điều kiện tiêm chủng. Cha mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ tại các cơ sở tiêm chủng để lựa chọn lịch tiêm phù hợp nhất với thể trạng của con.
Vệ sinh cá nhân và cắt đứt đường lây truyền virus quai bị
Virus quai bị lây truyền qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc tiếp xúc trực tiếp với nước bọt và dịch tiết mũi họng. Do đó, việc xây dựng cho trẻ thói quen giữ gìn vệ sinh cá nhân đóng vai trò rất quan trọng trong việc ngăn chặn nguồn lây nhiễm trong đời sống hằng ngày.
Phụ huynh nên hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi nước chảy, đặc biệt là trước khi ăn uống và sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi chơi đùa ở nơi công cộng. Trẻ cũng cần được tập thói quen che miệng và mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho hoặc hắt hơi, tránh dùng tay dụi lên mắt mũi miệng. Không dùng chung các đồ dùng ăn uống cá nhân như thìa đũa, cốc uống nước, khăn mặt và bàn chải đánh răng với người khác nhằm hạn chế nguy cơ lây lan chéo mầm bệnh.
Vệ sinh môi trường sống và kiểm soát tiếp xúc tại trường lớp
Môi trường sinh hoạt thông thoáng và sạch sẽ giúp làm giảm mật độ virus trong không khí, hạn chế sự tồn tại của mầm bệnh trên các bề mặt tiếp xúc. Các phòng học tại trường mầm non, trường tiểu học và không gian sinh hoạt trong gia đình nên được mở cửa đón ánh sáng tự nhiên và thông gió thường xuyên thay vì đóng kín phòng máy lạnh liên tục.
Các bề mặt thường xuyên tiếp xúc như tay nắm cửa, bàn ghế, đồ chơi của trẻ và thiết bị học tập cần được lau chùi định kỳ bằng các dung dịch sát khuẩn thông thường. Khi trong lớp học hoặc khu dân cư xuất hiện ca bệnh nghi ngờ, phụ huynh cần chủ động thông báo cho nhà trường và hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với người bệnh. Người chăm sóc trẻ cũng cần thực hiện các biện pháp phòng hộ như đeo khẩu trang y tế và rửa tay sạch sẽ sau mỗi lần hỗ trợ trẻ.
Tăng cường thể trạng và sức đề kháng tự nhiên cho trẻ nhỏ
Một hệ thống miễn dịch khỏe mạnh giúp cơ thể trẻ có khả năng chống đỡ tốt hơn trước sự xâm nhập của các tác nhân gây bệnh đường hô hấp. Chế độ dinh dưỡng hằng ngày của trẻ cần được xây dựng cân đối với đầy đủ các nhóm chất thiết yếu bao gồm chất đạm, chất béo, tinh bột, vitamin và khoáng chất. Rau xanh và trái cây tươi giàu vitamin A và vitamin C giúp tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho niêm mạc đường hô hấp.
Bên cạnh chế độ dinh dưỡng, phụ huynh cần khuyến khích trẻ uống đủ nước ấm mỗi ngày, duy trì thói quen ngủ đủ giấc đúng giờ và vận động thể lực hợp lý ngoài trời. Việc súc miệng và súc họng bằng nước muối sinh lý hằng ngày sau khi đi ra ngoài về cũng là biện pháp đơn giản giúp làm sạch đường thở, giảm tải lượng vi sinh vật bám dính ở vùng họng hầu của trẻ.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Khi trẻ có biểu hiện sốt cao liên tục, đau đầu dữ dội, nôn ói nhiều hoặc sưng đau vùng mang tai, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và hướng dẫn phác đồ điều trị phù hợp. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau hoặc áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng.
Tóm tắt
Bệnh quai bị ở trẻ em hoàn toàn có thể phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhờ tiêm chủng vắc xin kết hợp các biện pháp vệ sinh môi trường sống. Phụ huynh nên theo dõi lịch tiêm phòng của trẻ, rèn luyện cho trẻ nếp sống sạch sẽ và chủ động đưa trẻ đi khám tại cơ sở y tế khi có dấu hiệu sốt sưng mang tai để được tư vấn chăm sóc đúng cách.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ đã tiêm vắc xin quai bị rồi thì có nguy cơ mắc bệnh nữa không?
Trẻ em đã tiêm đủ 2 mũi vắc xin vẫn có một tỷ lệ rất nhỏ có thể mắc bệnh do đáp ứng miễn dịch ở mỗi cơ thể khác nhau. Tuy nhiên nếu mắc phải, triệu chứng thường nhẹ hơn rất nhiều và nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm giảm đi rõ rệt.
Trẻ từng bị quai bị một lần rồi có bị lại lần thứ hai không?
Đa số người từng mắc bệnh quai bị sẽ có miễn dịch bền vững suốt đời và hiếm khi tái phát. Dù vậy, một số trường hợp sưng tuyến mang tai do các loại virus hoặc vi khuẩn khác gây ra có thể khiến phụ huynh nhầm lẫn với việc tái nhiễm quai bị.
Trẻ bị quai bị cần nghỉ học và cách ly tại nhà trong bao lâu?
Trẻ mắc bệnh quai bị nên được cách ly tại nhà khoảng 9 ngày kể từ thời điểm tuyến mang tai bắt đầu sưng to. Việc cách ly đúng thời gian giúp hạn chế tối đa nguy cơ lây lan virus sang bạn học cùng lớp và những người xung quanh.
Bệnh quai bị có gây biến chứng vô sinh ở bé trai nhỏ tuổi không?
Biến chứng viêm tinh hoàn thường gặp nhiều hơn ở trẻ trong độ tuổi dậy thì và nam giới trưởng thành. Ở trẻ nhỏ trước tuổi dậy thì, biến chứng này ít xảy ra hơn nhưng phụ huynh vẫn cần theo dõi sát các biểu hiện sưng đau bất thường của trẻ.
Có nên đắp các loại lá thuốc dân gian lên vùng má sưng của trẻ không?
Phụ huynh không nên tự ý dùng các loại lá cây, vôi hoặc cao dán dân gian đắp lên vùng mang tai sưng vì dễ gây bỏng rát, viêm da hoặc nhiễm trùng thứ phát. Việc chăm sóc trẻ cần tuân thủ theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa.
