Bệnh Parkinson có lây không và những điều cần biết khi chăm sóc người bệnh

Bệnh Parkinson có lây không là gì?

Bệnh Parkinson là một trong những bệnh lý thoái hóa thần kinh phổ biến nhất ở người lớn tuổi, thường tiến triển âm thầm theo thời gian. Quá trình bệnh lý đặc trưng bởi sự tổn thương và mất dần các nơ-ron thần kinh sản xuất dopamine nằm ở vùng chất đen sâu trong não bộ. Dopamine giữ vai trò thiết yếu trong việc dẫn truyền tín hiệu điều hòa cử động, thăng bằng và trương lực cơ bắp.

Khi lượng dopamine giảm sút nghiêm trọng, người bệnh bắt đầu xuất hiện các rối loạn vận động điển hình như run khi nghỉ, cứng đờ các khớp, cử động chậm chạp và khó khăn trong việc giữ thăng bằng. Ngoài ra, bệnh Parkinson còn đi kèm nhiều triệu chứng ngoài vận động như rối loạn giấc ngủ, táo bón, mệt mỏi hoặc sa sút nhận thức ở giai đoạn sau. Bệnh không phải bệnh truyền nhiễm và không thể lây lan sang bất kỳ ai xung quanh.

Bệnh Parkinson hoàn toàn không lây truyền qua tiếp xúc thông thường

Cơ chế gây bệnh Parkinson xuất phát từ sự rối loạn chuyển hóa protein và thoái hóa tế bào bên trong hệ thần kinh trung ương, hoàn toàn khác biệt với các bệnh truyền nhiễm do vi sinh vật gây ra. Người nhà, bạn bè và nhân viên y tế có thể hoàn toàn yên tâm khi ôm hôn, nắm tay, nói chuyện trực tiếp hoặc dùng chung bát đũa, quần áo và vật dụng cá nhân với người mắc bệnh.

Nhiều gia đình vì chưa nắm rõ thông tin đã vô tình tạo ra khoảng cách hoặc cách ly người bệnh, dẫn đến tâm lý mặc cảm và cô lập ở người cao tuổi. Sự quan tâm, tiếp xúc thể chất ấm áp và giao tiếp hàng ngày từ người thân có ý nghĩa vô cùng to lớn giúp người bệnh vượt qua rào cản tâm lý, duy trì động lực tập luyện và cải thiện chất lượng cuộc sống lâu dài.

Cơ chế sinh bệnh và những yếu tố góp phần gây bệnh Parkinson

Dù không lây nhiễm, nguyên nhân chính xác dẫn đến sự thoái hóa tế bào thần kinh sinh dopamine trong bệnh Parkinson vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn. Các chuyên gia y tế nhận định bệnh là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa yếu tố tuổi tác, cơ địa di truyền và môi trường sống. Trong mô não của người bệnh, sự tích tụ bất thường của protein alpha-synuclein tạo thành các thể Lewy gây độc cho tế bào não.

Bên cạnh đó, việc tiếp xúc kéo dài với các chất độc hại trong môi trường như thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ hoặc kim loại nặng cũng được xem là yếu tố gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Hiện tượng căng thẳng oxy hóa và viêm thần kinh mạn tính cũng góp phần đẩy nhanh tốc độ chết đi của các nơ-ron thần kinh theo thời gian.

Bệnh Parkinson có di truyền cho thế hệ sau hay không

Mặc dù không phải bệnh lây nhiễm, nhiều người vẫn thắc mắc về tính di truyền của bệnh Parkinson trong gia đình. Phần lớn các trường hợp mắc bệnh Parkinson là thể vô căn, xuất hiện ngẫu nhiên và không có liên hệ rõ ràng với tiền sử gia đình. Tỷ lệ các ca bệnh liên quan trực tiếp đến đột biến đơn gen chỉ chiếm khoảng năm đến mười phần trăm, thường gặp ở những người khởi phát bệnh khi còn trẻ trước năm mươi tuổi.

Một số đột biến trên các gen như LRRK2, PRKN hoặc SNCA có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh, nhưng việc mang gen đột biến không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ phát bệnh trong tương lai. Do đó, người thân không nên quá lo sợ mà cần chủ động duy trì lối sống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên và thăm khám chuyên khoa thần kinh khi có các biểu hiện bất thường.

Những nguyên tắc quan trọng khi chăm sóc người bệnh Parkinson tại nhà

Việc chăm sóc người bệnh Parkinson đòi hỏi sự kiên nhẫn, thấu hiểu và sắp xếp môi trường sống khoa học để phòng ngừa nguy cơ té ngã. Gia đình nên lắp đặt tay vịn trong nhà vệ sinh, loại bỏ các tấm thảm trơn trượt, bảo đảm đủ ánh sáng ở lối đi và chuẩn bị ghế ngồi vững chắc để người bệnh sinh hoạt an toàn.

Bên cạnh đó, dinh dưỡng cân đối đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ kiểm soát triệu chứng. Người bệnh nên uống đủ nước, tăng cường thực phẩm giàu chất xơ để hạn chế táo bón mạn tính và chia nhỏ các bữa ăn nếu có tình trạng khó nuốt. Gia đình cần khuyến khích người bệnh duy trì các bài tập đi bộ, kéo giãn cơ bắp và tuân thủ chặt chẽ lịch khám bệnh định kỳ với bác sĩ chuyên khoa thần kinh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc, không thay đổi liều lượng thuốc điều trị Parkinson hoặc áp dụng các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng. Bất kỳ sự thay đổi nào về chế độ dùng thuốc hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường như té ngã thường xuyên, ảo giác hay khó nuốt nặng đều cần được bác sĩ chuyên khoa thần kinh thăm khám và điều chỉnh kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh Parkinson hoàn toàn không lây nhiễm và người thân có thể hoàn toàn an tâm gần gũi, chăm sóc người bệnh. Hiểu rõ bản chất bệnh lý, tạo dựng môi trường sinh hoạt an toàn và đồng hành kiên trì cùng bác sĩ chuyên khoa là chìa khóa giúp người bệnh Parkinson duy trì khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống mỗi ngày.