Bệnh nhân mắc sỏi thận có cần mổ không và khi nào phải can thiệp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sỏi thận có cần mổ không là băn khoăn của rất nhiều người khi vừa nhận kết quả siêu âm hoặc chụp chiếu phát hiện sỏi. Thực tế, không phải mọi trường hợp có sỏi đều phải can thiệp dao kéo, bởi quyết định điều trị phụ thuộc vào kích thước, vị trí, độ cứng của sỏi cũng như ảnh hưởng của chúng đối với chức năng thận.
Đối với những viên sỏi nhỏ chưa gây biến chứng, người bệnh hoàn toàn có thể điều trị nội khoa kết hợp điều chỉnh chế độ sinh hoạt để sỏi tự đào thải ra ngoài. Phẫu thuật hoặc các can thiệp ngoại khoa chỉ được cân nhắc khi sỏi gây ứ nước, nhiễm trùng tái diễn hoặc đe dọa suy giảm chức năng thận.
Sỏi thận có cần mổ không là gì?
Sỏi thận là tình trạng lắng đọng và kết tụ các tinh thể khoáng chất trong đài bể thận, phổ biến nhất là canxi oxalat, axit uric hoặc phốt phát. Khi các tinh thể này liên kết với nhau, chúng tạo thành các khối rắn với kích thước và hình dạng khác nhau. Mức độ ảnh hưởng của sỏi đối với hệ tiết niệu phụ thuộc vào vị trí, độ cứng, kích thước viên sỏi và tình trạng lưu thông nước tiểu của người bệnh. Nhiều người thường lo lắng rằng cứ phát hiện sỏi trong thận là bắt buộc phải phẫu thuật mổ hở. Tuy nhiên, trên thực tế y khoa hiện đại, phần lớn các trường hợp sỏi kích thước nhỏ có thể tự đào thải qua đường tiểu hoặc được điều trị nội khoa kết hợp theo dõi định kỳ. Chỉ định can thiệp ngoại khoa chỉ được bác sĩ chuyên khoa thận tiết niệu đưa ra khi sỏi gây bế tắc dòng chảy, đe dọa chức năng lọc của thận hoặc gây ra các biến chứng viêm nhiễm tái phát kéo dài.
Những trường hợp sỏi thận có thể điều trị bảo tồn mà không cần mổ
Không phải mọi bệnh nhân mắc sỏi thận đều phải trải qua phẫu thuật. Đối với những viên sỏi có kích thước nhỏ, thường dưới năm milimet, nằm ở vị trí thuận lợi trong đài thận và chưa gây cản trở dòng chảy nước tiểu, bác sĩ thường ưu tiên phương pháp điều trị bảo tồn nội khoa. Người bệnh sẽ được hướng dẫn uống đủ nước mỗi ngày để tăng lưu lượng nước tiểu, tạo áp lực tự nhiên hỗ trợ đẩy sỏi ra ngoài theo niệu quản xuống bàng quang. Bên cạnh đó, bác sĩ chuyên khoa có thể kê thêm một số loại thuốc hỗ trợ giãn cơ trơn niệu quản, giảm co thắt và kiểm soát các cơn đau quặn thận mức độ nhẹ. Trong suốt quá trình này, người bệnh cần tái khám định kỳ theo lịch hẹn, thực hiện siêu âm hệ tiết niệu hoặc chụp X-quang để kiểm tra sự di chuyển của viên sỏi. Nếu sỏi không tăng kích thước, không gây ứ nước bể thận và chức năng thận vẫn được bảo toàn tốt, người bệnh hoàn toàn có thể yên tâm sinh hoạt mà không cần can thiệp phẫu thuật.
Thời điểm bệnh nhân mắc sỏi thận bắt buộc phải can thiệp ngoại khoa
Can thiệp ngoại khoa được chỉ định khi sỏi thận đe dọa trực tiếp đến cấu trúc và chức năng thận của người bệnh. Trường hợp điển hình nhất là sỏi có kích thước lớn, đặc biệt là sỏi san hô lấp đầy đài bể thận hoặc sỏi kẹt ở khúc nối bể thận niệu quản gây ứ nước độ hai trở lên. Khi dòng nước tiểu bị tắc nghẽn kéo dài, áp lực trong bể thận tăng cao sẽ làm giãn mỏng nhu mô thận và dẫn đến suy giảm chức năng thận không hồi phục. Ngoài ra, phẫu thuật hoặc can thiệp cũng trở nên cấp thiết khi người bệnh xuất hiện các đợt nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn, sốt cao kèm rét run, tiểu ra mủ hoặc có dấu hiệu thận ứ mủ. Những cơn đau quặn thận dữ dội kéo dài không đáp ứng với các loại thuốc giảm đau thông thường cũng là lý do bác sĩ chỉ định can thiệp sớm nhằm giải phóng bế tắc, phòng ngừa nguy cơ sốc nhiễm khuẩn huyết và bảo vệ quả thận cho người bệnh.
Các phương pháp loại bỏ sỏi thận ít xâm lấn thay thế mổ hở truyền thống
Với sự phát triển của y học hiện đại, phương pháp mổ hở truyền thống để lấy sỏi thận hiện nay chiếm tỷ lệ rất nhỏ và chỉ áp dụng cho những ca sỏi đặc biệt phức tạp hoặc dị tật đường tiết niệu. Thay vào đó, người bệnh có nhiều lựa chọn can thiệp ít xâm lấn với độ an toàn cao, ít đau và thời gian hồi phục nhanh chóng. Phương pháp tán sỏi ngoài cơ thể sử dụng sóng xung kích tập trung phá vỡ viên sỏi thành các mảnh vụn nhỏ để tự đào thải ra ngoài, thường chỉ định cho sỏi dưới hai mươi milimet. Đối với các viên sỏi nằm ở vị trí phức tạp hơn, bác sĩ có thể thực hiện nội soi tán sỏi qua da bằng đường hầm nhỏ hoặc nội soi niệu quản ngược dòng sử dụng năng lượng laser. Những kỹ thuật tiên tiến này giúp làm sạch sỏi hiệu quả, hạn chế tối đa tổn thương mô thận xung quanh, rút ngắn thời gian nằm viện và giúp bệnh nhân sớm quay trở lại với công việc thường nhật.
Chế độ sinh hoạt giúp kiểm soát kích thước và ngăn ngừa sỏi thận tái phát
Chế độ ăn uống và sinh hoạt đóng vai trò quyết định trong việc hạn chế sỏi thận tăng trưởng cũng như phòng ngừa hình thành sỏi mới sau điều trị. Người bệnh cần duy trì thói quen uống đủ từ hai đến hai lít rưỡi nước mỗi ngày, đảm bảo lượng nước tiểu bài tiết đạt trên hai lít và nước tiểu có màu vàng nhạt trong suốt. Việc phân bổ lượng nước đều đặn từ sáng đến tối giúp hòa tan các tinh thể khoáng chất, ngăn chúng kết tụ thành khối. Về mặt dinh dưỡng, người bệnh nên giảm bớt lượng muối ăn hàng ngày dưới năm gam, hạn chế thực phẩm chứa nhiều purin như nội tạng động vật và thịt đỏ nếu có nồng độ axit uric cao. Đồng thời, không nên kiêng khem canxi quá mức vì thiếu canxi có thể làm tăng hấp thu oxalat ở ruột, thay vào đó nên bổ sung canxi tự nhiên qua chế độ ăn cân bằng cùng nhiều rau xanh và trái cây tươi giàu citrate.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thể thay thế cho việc chẩn đoán và phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa thận tiết niệu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc để làm tan sỏi, vì có thể dẫn đến nhiễm độc thận hoặc suy thận cấp. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như đau quặn bụng dữ dội, sốt cao kèm lạnh run, tiểu buốt ra máu hoặc bí tiểu hoàn toàn, người bệnh cần đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và can thiệp kịp thời.
Tóm tắt
Bệnh nhân mắc sỏi thận không nhất thiết phải mổ trong mọi tình huống. Quyết định điều trị bảo tồn theo dõi hay can thiệp ngoại khoa phụ thuộc hoàn toàn vào kích thước, vị trí sỏi và mức độ ảnh hưởng tới chức năng thận. Người bệnh nên chủ động đi khám tại chuyên khoa thận tiết niệu để được bác sĩ đánh giá chính xác và lựa chọn giải pháp can thiệp phù hợp nhất.
Nguồn tham khảo
- http://isrctn.com/: PUrE: percutaneous nephrolithotomy, flexible ureterorenoscopy and extracorporeal shockwave lithotripsy for lower pole kidney stones
- Cochrane Clinical Answers: How does extracorporeal shock wave lithotripsy (ESWL) compare with percutaneous nephrolithotomy (PCNL) for people with kidney stones?
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Sỏi thận kích thước bao nhiêu milimet thì cần phải can thiệp mổ?
Thông thường, sỏi thận có kích thước từ hai mươi milimet trở lên hoặc sỏi nhỏ hơn nhưng gây tắc nghẽn đường tiểu, ứ nước độ hai sẽ cần can thiệp ngoại khoa. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên vị trí và tình trạng cụ thể của từng người bệnh.
Tán sỏi thận bằng sóng xung kích ngoài cơ thể có đau không?
Tán sỏi ngoài cơ thể là phương pháp can thiệp ít xâm lấn, người bệnh thường chỉ cảm thấy khó chịu nhẹ hoặc đau tức vùng hông lưng trong quá trình thực hiện. Sau thủ thuật, bệnh nhân có thể xuất viện ngay trong ngày và hồi phục nhanh chóng.
Uống nhiều nước có thực sự giúp đào thải viên sỏi thận ra ngoài không?
Uống nhiều nước giúp tăng lưu lượng nước tiểu và tạo áp lực tống xuất sỏi, phương pháp này rất hiệu quả đối với các viên sỏi nhỏ dưới năm milimet. Với sỏi kích thước lớn, uống nhiều nước giúp ngăn sỏi phát triển nhưng không thể làm sỏi tự trôi ra ngoài.
Người bệnh sau khi can thiệp lấy sỏi thận có bị tái phát không?
Sỏi thận có nguy cơ tái phát tương đối cao nếu người bệnh không duy trì chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh. Bổ sung đủ nước, giảm muối và khám định kỳ mỗi sáu tháng là cách tốt nhất để phòng ngừa hình thành sỏi mới.
Bị sỏi thận khi nào cần đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức?
Người bệnh cần đến viện cấp cứu ngay khi xuất hiện cơn đau quặn hông lưng dữ dội không dứt, sốt cao kèm ớn lạnh, nôn ói liên tục, nước tiểu đỏ có máu hoặc tình trạng bí tiểu hoàn toàn nhằm phòng tránh nguy cơ suy thận cấp.
