Bệnh nấm ngoài da và nguyên tắc chăm sóc, điều trị

Nấm ngoài da là gì?

Bệnh nấm ngoài da, hay còn gọi là nhiễm vi nấm nông, là tình trạng các loại vi nấm ký sinh và phát triển trên lớp sừng của da, tóc, móng hoặc niêm mạc. Nhóm tác nhân phổ biến nhất gây ra tình trạng này là các chủng vi nấm sợi Dermatophytes, nấm men Candida và nấm Malassezia. Chúng tồn tại nhờ việc sử dụng keratin có sẵn trong tế bào biểu bì sừng hóa làm nguồn dinh dưỡng.

Khi gặp điều kiện môi trường thuận lợi như độ ẩm cao, mồ hôi ứ đọng hoặc khi hàng rào bảo vệ tự nhiên của da bị suy yếu, vi nấm sẽ nhân lên nhanh chóng. Quá trình này kích thích phản ứng viêm của cơ thể, biểu hiện qua các mảng da đỏ rát, bong vảy, ngứa ngáy và hình thành các viền ranh giới rõ rệt. Việc xác định đúng căn nguyên vi nấm đóng vai trò quyết định giúp bác sĩ da liễu chỉ định phương pháp can thiệp phù hợp.

Các dạng nhiễm nấm ngoài da thường gặp trong cộng đồng

Tùy thuộc vào vị trí tổn thương và chủng nấm gây bệnh, nhiễm nấm ngoài da được phân loại thành nhiều thể lâm sàng khác nhau. Hắc lào hay lác đồng tiền là dạng nhiễm nấm thường thấy ở thân mình, bẹn hoặc nếp gấp, đặc trưng bởi các mảng đỏ hình tròn hoặc bầu dục, có viền bờ nổi gờ kèm mụn nước li ti và ngứa nhiều khi đổ mồ hôi.

Bệnh nấm kẽ chân, dân gian thường gọi là nước ăn chân, chủ yếu xuất hiện ở các kẽ ngón chân do thói quen đi giày kín hoặc tiếp xúc nguồn nước bẩn. Vùng da kẽ chân thường bị mủn trắng, trợt loét, ngứa rát và có thể nứt nẻ gây đau đớn. Lang ben do nấm men Malassezia phát triển quá mức, biểu hiện bằng các đốm da giảm sắc tố hoặc tăng sắc tố có vảy mịn ở vùng ngực, lưng và cánh tay. Ngoài ra, nấm móng và nấm da đầu cũng là những thể bệnh thường gặp, đòi hỏi thời gian điều trị kiên trì hơn.

Nguyên nhân và những yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm nấm

Sự phát triển của vi nấm ngoài da bắt nguồn từ sự kết hợp giữa nguồn lây nhiễm và các yếu tố thuận lợi của cơ thể cũng như môi trường sống. Vi nấm có thể lây truyền trực tiếp từ người sang người qua tiếp xúc da kề da, hoặc gián tiếp khi dùng chung đồ dùng cá nhân như khăn tắm, quần áo, mũ bảo hiểm và giày dép. Một số trường hợp nhiễm nấm bắt nguồn từ thú cưng như chó, mèo bị nhiễm bệnh mà người nuôi không hay biết.

Bên cạnh nguồn lây, môi trường nóng ẩm và thói quen sinh hoạt giữ vai trò kích hoạt rất lớn. Những người thường xuyên ra nhiều mồ hôi, mặc trang phục bó sát không thấm hút mồ hôi, hay làm việc trong môi trường ẩm ướt có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Ngoài ra, người mắc bệnh đái tháo đường, người thừa cân béo phì, người suy giảm miễn dịch hoặc người lạm dụng thuốc bôi chứa corticoid dài ngày đều dễ bị nấm xâm nhập do sức đề kháng tự nhiên của da bị suy yếu.

Nguyên tắc điều trị và chăm sóc da nhiễm nấm an toàn

Điều trị nấm ngoài da cần dựa trên mức độ lan rộng của tổn thương và chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa da liễu. Với những tổn thương khu trú ở diện tích nhỏ, bác sĩ thường ưu tiên các loại thuốc bôi kháng nấm tại chỗ thuộc nhóm azole hoặc allylamine. Người bệnh cần thoa thuốc đều đặn theo đúng hướng dẫn, bôi rộng ra ngoài rìa tổn thương khoảng một đến hai centimet để tiêu diệt các sợi nấm đang phát triển ở vùng rìa.

Một nguyên tắc mang tính sống còn trong điều trị nấm là duy trì bôi thuốc thêm từ một đến hai tuần sau khi các triệu chứng tổn thương trên da đã biến mất hoàn toàn trên mắt thường. Việc ngừng thuốc quá sớm khi vi nấm chưa bị triệt tiêu tận gốc là nguyên nhân chính dẫn đến tái phát dai dẳng. Trong trường hợp nấm lan rộng nhiều vị trí, nấm móng, nấm da đầu hoặc thất bại với thuốc bôi, bác sĩ có thể cân nhắc kê đơn thuốc kháng nấm đường uống kết hợp xét nghiệm đánh giá chức năng gan thận.

Biện pháp vệ sinh hàng ngày nhằm ngăn ngừa nấm tái phát

Bên cạnh việc dùng thuốc, thay đổi lối sống và duy trì thói quen vệ sinh cá nhân là yếu tố quyết định giúp ngăn ngừa nấm lây lan và tái phát trở lại. Người bệnh cần giữ cho làn da luôn khô ráo, sạch sẽ, nhất là sau khi tắm hoặc vận động thể lực ra nhiều mồ hôi. Nên sử dụng khăn bông mềm lau khô kỹ các vùng nếp gấp da như kẽ ngón chân, nách, bẹn trước khi mặc quần áo.

Quần áo, đồ lót, vớ chân và khăn tắm nên chọn chất liệu cotton thoáng mát, thấm hút tốt. Đồ dùng cá nhân cần được giặt giũ sạch sẽ hàng ngày, phơi dưới ánh nắng mặt trời trực tiếp hoặc ủi nóng để tiêu diệt bào tử nấm bám trên sợi vải. Tuyệt đối không dùng chung vật dụng cá nhân với người khác và chủ động đưa thú nuôi đi kiểm tra thú y nếu phát hiện chúng có dấu hiệu rụng lông, vảy ngứa nhằm cắt đứt hoàn toàn nguồn lây nhiễm trong gia đình.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại kem bôi phối hợp chứa corticoid lên vùng da nghi nhiễm nấm, vì hoạt chất này có thể làm giảm ngứa tạm thời nhưng lại khiến vi nấm bùng phát mạnh mẽ, gây biến dạng tổn thương và cản trở việc chẩn đoán chính xác.

Tóm tắt

Bệnh nấm ngoài da tuy lành tính nhưng rất dễ tái phát nếu không được xử trí đúng cách và triệt để. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường trên da, người bệnh nên chủ động đến thăm khám tại các cơ sở y tế có chuyên khoa da liễu để được chẩn đoán chính xác chủng vi nấm và hướng dẫn phác đồ điều trị an toàn, phù hợp.