Bệnh nấm mắt có lây không và cách phòng ngừa nấm mắt

Bệnh nấm mắt có lây không là gì?

Bệnh nấm mắt là tình trạng nhiễm trùng tại các cấu trúc của mắt do các loài vi nấm gây ra, trong đó phổ biến nhất là viêm giác mạc do nấm và viêm nội nhãn do nấm. Các chủng nấm thường gặp gây bệnh cho mắt bao gồm nấm sợi như Fusarium, Aspergillus hoặc nấm men như Candida. Bình thường, bề mặt nhãn cầu được bảo vệ bởi lớp màng phim nước mắt và lớp biểu mô giác mạc nguyên vẹn, khiến vi nấm rất khó bám dính và phát triển. Tuy nhiên, khi cấu trúc bảo vệ này bị rách vỡ do chấn thương hoặc khi phản ứng miễn dịch tại mắt suy yếu, các sợi nấm sẽ nhanh chóng bám rễ, phát triển vào sâu trong nhu mô giác mạc, tiết ra độc tố và enzyme phá hủy mô mắt. Đây là bệnh lý diễn tiến âm thầm nhưng để lại hậu quả nặng nề nếu không được can thiệp y tế đúng chuyên khoa.

Khả năng lây truyền của bệnh nấm mắt giữa người với người

Bệnh nấm mắt, trong đó phổ biến nhất là tình trạng viêm loét giác mạc do nấm, không phải là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan trực tiếp giữa người với người qua đường hô hấp, bắt tay hoặc sinh hoạt chung thường ngày. Bào tử nấm không tự phát tán từ người bệnh sang người khỏe mạnh để gây nhiễm trùng mắt nếu mắt người lành hoàn toàn nguyên vẹn và khỏe mạnh.

Tuy nhiên, nguy cơ nhiễm nấm gián tiếp vẫn có thể xảy ra nếu nhiều người cùng dùng chung các vật dụng cá nhân tiếp xúc trực tiếp với vùng mắt như khăn lau mặt ẩm ướt, khay đựng kính áp tròng hoặc dung dịch vệ sinh mắt đã bị nhiễm nấm. Do đó, người thân trong gia đình hoàn toàn có thể yên tâm chăm sóc người bệnh nấm mắt mà không cần cách ly, chỉ cần giữ thói quen vệ sinh riêng biệt các đồ dùng cá nhân.

Những con đường khiến vi nấm xâm nhập vào mắt

Tác nhân gây bệnh nấm mắt chủ yếu bắt nguồn từ môi trường sống tự nhiên xung quanh, đặc biệt là các loài vi nấm tồn tại trong đất, bụi bẩn, cây cỏ, ngũ cốc mục nát hoặc nguồn nước ô nhiễm. Nấm thường chỉ xâm nhập và gây bệnh khi hàng rào bảo vệ tự nhiên của mắt, đặc biệt là lớp biểu mô giác mạc, bị tổn thương hoặc trầy xước.

Con đường xâm nhập điển hình nhất là qua các chấn thương cơ học ở mắt trong quá trình lao động nông nghiệp, làm vườn hoặc tham gia giao thông khi bị lá cây, cành cây, hạt thóc hay bụi bẩn bắn vào mắt mang theo bào tử nấm. Bên cạnh đó, việc sử dụng nguồn nước nhiễm bẩn để rửa mặt, dùng kính áp tròng bị nhiễm nấm hoặc chăm sóc mắt sau phẫu thuật không đảm bảo vô trùng cũng là những ngả đường tạo điều kiện cho vi nấm phát triển.

Các yếu tố nguy cơ khiến mắt dễ nhiễm nấm

Mọi lứa tuổi đều có thể bị nấm mắt nếu gặp điều kiện thuận lợi, tuy nhiên một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn rõ rệt. Những người thường xuyên lao động ngoài trời như nông dân, công nhân lâm nghiệp, người làm vườn dễ bị chấn thương giác mạc từ dị vật hữu cơ nên chiếm tỷ lệ mắc bệnh rất đáng kể.

Một yếu tố nguy cơ hàng đầu khác là thói quen lạm dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid trong thời gian dài mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Hoạt chất này làm suy giảm sức đề kháng tại chỗ của giác mạc, tạo cơ hội cho bào tử nấm phát triển mạnh mẽ. Ngoài ra, người sử dụng kính áp tròng sai quy cách, người có bệnh nền làm suy giảm hệ miễn dịch như đái tháo đường hoặc người mắc các bệnh lý giác mạc mạn tính cũng có nguy cơ cao bị nấm mắt xâm nhập.

Biện pháp chủ động phòng ngừa nhiễm nấm ở mắt

Để phòng ngừa bệnh nấm mắt hiệu quả, biện pháp căn bản nhất là bảo vệ đôi mắt tránh khỏi các tổn thương cơ học và kiểm soát nguồn lây nhiễm từ môi trường. Khi làm vườn, thu hoạch nông sản hoặc làm việc tại công trường nhiều bụi bặm, người lao động cần chủ động đeo kính bảo hộ đạt chuẩn để che chắn hoàn toàn vùng mắt khỏi các dị vật bay hay cành cây quẹt phải.

Người sử dụng kính áp tròng cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình vệ sinh: rửa sạch và lau khô tay trước khi thao tác, chỉ dùng dung dịch sát khuẩn chuyên dụng, tuyệt đối không ngâm kính bằng nước máy hoặc nước muối tự pha, thay khay đựng định kỳ và không đeo kính áp tròng khi ngủ. Ngoài ra, cần duy trì thói quen dùng riêng khăn mặt, phơi khăn dưới ánh nắng khô ráo và sử dụng nguồn nước sạch sẽ trong sinh hoạt thường nhật.

Lưu ý quan trọng trong chăm sóc và xử trí ban đầu

Bên cạnh việc bảo hộ mắt, việc xây dựng thói quen chăm sóc mắt khoa học đóng vai trò quyết định trong việc ngăn ngừa biến chứng loét giác mạc do nấm. Khi mắt bị trầy xước, dính bụi bẩn hay tổn thương do thực vật, tuyệt đối không được dùng tay dụi mạnh vì hành động này có thể làm rách sâu lớp biểu mô giác mạc, đẩy vi nấm vào sâu trong nhu mô mắt.

Thay vào đó, chỉ nên chớp mắt nhẹ nhàng và rửa trôi dị vật bằng dung dịch nước muối sinh lý vô trùng chuyên dùng cho mắt, sau đó đến ngay bệnh viện mắt hoặc phòng khám chuyên khoa để được bác sĩ kiểm tra. Người dân tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt kháng sinh kết hợp corticoid hoặc áp dụng các bài thuốc lá dân gian đắp lên mắt vì có thể khiến tình trạng nhiễm nấm bùng phát dữ dội, dẫn đến nguy cơ mù lòa vĩnh viễn.

Lưu ý an toàn

Thông tin về bệnh nấm mắt chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán và chỉ định điều trị y khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid hoặc thuốc kháng nấm khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Khi mắt bị chấn thương, đau nhức hoặc mờ đột ngột, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh nấm mắt không lây truyền qua tiếp xúc thông thường giữa người với người nhưng là bệnh lý nhãn khoa phức tạp, có thể đe dọa nghiêm trọng đến thị lực. Việc chủ động mang kính bảo hộ khi lao động, vệ sinh kính áp tròng đúng cách và thăm khám chuyên khoa mắt kịp thời là phương pháp an toàn nhất để bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh.